Uzasadnienie
Pełnomocnik M. S., adw. D. P. imieniem swojego mandanta zaskarżył do tut. Sądu decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od maja do grudnia 2005 r. Decyzje doręczono w dniu [...] r. Wraz ze skargą pełnomocnik złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącego od obowiązku każdorazowej opłaty sądowej powyżej kwoty 500,00 zł a w pozostałym zakresie wniosek oddalił.
Postanowienie to zostało doręczone w dniu [...] r. i zaskarżone wniesieniem "zażalenia" w terminie 7 dni od daty otrzymania w części oddalającej wniosek. Jako podstawę prawną zażalenia wskazano art. 252 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.), a rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art.243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a. odmowę zwolnienia od kosztów sądowych powyżej 500,00 zł w sytuacji,kiedy skarżący nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla rodziny. W uzasadnieniu podkreślono jego trudną sytuację majątkową i osobistą.
Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i małoletnią córką. Lokal mieszkalny w którym zamieszkuje obciążony jest hipoteką. Od 4 czerwca 2012 r. jest zatrudniony na umowę o prace na czas określony z wynagrodzeniem 1500,00 zł miesięcznie. Do tego czasu utrzymywał się z prac dorywczych i dochodów konkubiny w kwocie 2000,00 zł miesięcznie. Z osiąganych dochodów pokrywane są koszt utrzymania, w tym opłaty czynszowe (600,00 zł), opłaty mediów, raty kredytów (1.090,00 zł) i zaległe należności czynszowe czy za energie elektryczną. Posiada również zaległości na rzecz Urzędu Skarbowego w B. Trudna sytuacja materialna skarżącego trwa od trzech lat i nie pozwoliła na poczynienie jakichkolwiek oszczędności.
Dalej pełnomocnik przytoczył liczne orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy w podobnych przypadkach uzasadniające przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał powyższe zażalenie za sprzeciw, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a i środkiem jego zaskarżenia jest sprzeciw (art. 259 § 1 p.p.s.a) a strona nie może ponosić konsekwencji błędnego określenia środka odwoławczego przez pełnomocnika, tym bardziej, że został wniesiony w terminie i posiada uzasadnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (..)- art. 244 § 1 i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym- art. 245 § 1 wyżej wskazanej ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie.
W niniejszej sprawie M. S. podpisał wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych osobiści, a tylko został wraz ze skargą przesłany przez pełnomocnika. Pełnomocnik był również wzywany do uzupełnienia wniosku poprzez wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej mandanta.
Przypomnieć należy art. 260 p.p.s.a., który stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Podkreślenia również wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.).
Przypomnieć przyjdzie, że w świetle przedstawionych wyżej zasad udzielania prawa pomocy oraz zasadę odpłatności postępowania sądowego Sąd rozpoznając wnioski w tym zakresie bierze pod uwagę tylko rzeczywistą i aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. To na stronie ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, nawet nie wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym uiścić należnego wpisu od skargi. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy a nie poddawać w wątpliwość jej wiarygodność.
Mając zatem na uwadze powyższe oraz przedłożone do akt dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową strony skarżącej, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości, a ustalenie częściowego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych każdorazowo od kwoty powyżej 500,00 zł jest adekwatne dla argumentacji skarżącego. Należy też podkreślić, że jego sytuacja materialna od daty złożenia wniosku uległa poprawie, gdyż od dnia 4 czerwca 2012 r. osiąga stałe dochody ze stosunku pracy w kwocie ok. 1500,00 zł.
Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z konkubiną i ich małoletnią córką. Poza mieszkaniem o powierzchni 70 m2, obciążonym hipoteką, innych składników majątku nie posiada. Prowadzona przez niego Spółka jawna utraciła bowiem płynność finansową i od roku 2007 nie przynosi żadnych dochodów, a jej działalność została zawieszona od 2011 r. Do czerwca 2012 r. pracował tylko dorywczo osiągając minimalne dochody (vide: zeznania podatkowe PIT-37 za 2009 i 2010 r., gdzie zadeklarowany przychód wynosił: 11.271,00 zł i 15.756,98 zł), a jedynym, stałym źródłem utrzymania było wynagrodzenie za pracę konkubiny w wysokości 2.000,00 zł brutto. Z kwoty tej opłacany jest czynsz rzędu 600,00 zł, a nadto raty zaciągniętych kredytów wynoszące łącznie 1.090,00 zł czy opłaty za przedszkole ok. 250 zł miesięcznie. Strona nie wykazał innych wydatków, a z przedstawionych wyciągów bankowych nie wynika aby środki finansów na nich zgromadzone były wydatkowane na koszty utrzymania (zakup żywności) lub były wystarczające do bieżącego regulowania miesięcznych zobowiązań płatniczych.
Mimo wykazywania tak niskich dochodów na bieżąco były jednocześnie spłacane raty zaciągniętych kredytów i pożyczek. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że wnioskodawca, mimo zlikwidowania jednoosobowej działalności wykonywanej pod firmą"A" pozostał wspólnikiem Spółki jawnej "B", której działalność jest tylko zawieszona. Analiza wpływów na konta osobiste wykazała, że w ostatnim kwartale dokonywane były wpłaty w wysokości: 500,00 i 10,00 zł (marzec), 290,00 i 120,00 zł (kwiecień) oraz 2.100,00 zł (maj), podczas gdy stałe wpływy na koncie jego konkubiny wynosiły 1.459,48 zł. W tej sytuacji nie sposób uznać jakoby poniesienie części należnych w sprawie opłat do kwoty 500,00 zł każda, stanowiło zbyt duże obciążenie dla strony skarżącej, gdyż przedstawiona przez niego aktualna sytuacja materialna budzi wątpliwości.
Nadto w orzecznictwie ugruntowany bowiem został pogląd, w świetle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, zwłaszcza gdy strona nie podejmuje żadnych kroków by jej zdolność kredytowa została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Poczynione wyżej ustalenia i ich ocena prowadzą do wniosku, iż brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet Państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro ta może we własnym zakresie z posiadanych środków uiścić określoną część występujących w sprawie opłat sądowych do kwoty wskazanej, tj. 500,00 zł – każda z opłat.
Ta bowiem odpowiada jego możliwością finansowym, które ustalone zostały na poziomie ok. 4% należnego wpisu sądowego, który stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynosi 13.151,00 zł, gdyż przedmiot sporu stanowi kwota 1.315.045 zł. Sąd zauważ, iż kwota ta odpowiada wysokości raty zaciągniętych kredytów, które są spłacane przez skarżącego, a zaskarżona decyzja dotyczy zaległości podatkowych z roku 2005 i 2006.
Wobec powyższego uznać należało, że przyznanie skarżącemu stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 500,00 zł jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863).