Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 16 marca 2022 r., nr 090000/71/804586/2021/RED/RDZ, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ II instancji,) utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 listopada 2020 r., nr [...], Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w C. (dalej: organ I instancji, ZUS) odmawiającą M. T. (dalej jako: skarżący, strona), zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia ZUS powołał art.138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej "k.p.a." oraz art. 31 zq ust 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.) dalej powoływana jako ustawa o COVID-19.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA /GI 327/21 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach uchylono decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 stycznia 2021 r., nr [...]. Decyzja ta utrzymywała w mocy wcześniejszą decyzję ZUS oddział w C. z 24 listopada 2020r., którą odmówiono skarżącemu M.T. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., z powodu niezłożenia w ustawowym terminie odpowiedniego wniosku w tym zakresie.
Sąd wskazał w uzasadnieniu swojego wyroku między innymi, że:
"Zwrócić zatem należy uwagę na nowelizację ustawy COVID-19 dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i 5 oraz ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, oraz terminów zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie do niniejszej sprawy cytowanego art. 15zzzzzn2.
Skoro zaś Prezes ZUS ponownie rozpoznaje sprawę, a nie tylko sprawdza prawidłowość rozstrzygnięcia ZUS, to winien zbadać wszystkie okoliczności tej sprawy faktyczne i prawne, w tym również uwzględnić wskazaną wyżej nowelizację.
Rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej okoliczności podlegające wyjaśnieniu oraz opisaną nowelizację ustawy COVID-19 i rozważy jej zastosowanie do zaistniałego stanu faktycznego".
W następstwie wyżej wspomnianego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w L. wydał w dniu 16 marca 2022 r., nr 090000/71/804586/2021/RDZ, zaskarżoną decyzję w której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 24 listopada 2020 r., nr [...].
W uzasadnieniu ww. decyzji, organ II instancji stwierdził, że po wnikliwym postępowaniu, które zostało uzupełnione o zgromadzony materiał, zweryfikowano poprawność systemu teleinformatycznego Zakładu i ustalono, że w czasie przygotowywania przez skarżącego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek (RDZ) system teleinformacyjny ZUS działał poprawnie. W dniu 6 kwietnia 2020 r., pojawił się stosowny komunikat wskazujący możliwość wystąpienia utrudnień w dostępie do portalu PUE od 7 kwietnia 2020 r. od godziny 22,00 do godziny 3,00, 8 kwietnia 2020 r., zatem ograniczenia te nie dotyczyły okresu, w którym rzekomo skarżący miał wysłać przedmiotowy wniosek (6 kwietnia 2020 r,. ok. godziny 21,00).
Tym samym zarzuty skarżącego dotyczące wadliwości działania systemu teleinformacyjnego ZUS i braku odpowiednich działań ze strony Zakładu są gołosłowne i nie poparte żadnymi dowodami. Z zebranego materiału wynika, że skarżący przygotował właściwy wniosek lecz go nie podpisał podpisem kwalifikowanym i nie wysłał przez co nie uzyskał Urzędowego Poświadczenia Przedłożenia (UPP), co należy uznać za równoważne z jego niezłożeniem. W konsekwencji brak było możliwości zastosowania w przedmiotowej sprawie przepisu art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, który pozwala stronie, która w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 uchybiła przewidzianym przepisami prawa administracyjnego terminom, od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki na złożenie wniosku o przywrócenie tych terminów.
Organ II instancji stwierdził, że skoro jednym z warunków udzielenia zwolnienia zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID-19, było złożenie dokumentacji rozliczeniowej w terminie do 30 czerwca 2020 roku, to warunku tego, zdaniem organu II instancji, skarżący nie dotrzymał.
Zdaniem organu do Zakładu nie wpłynął ani w terminie ustawowym (do 30 czerwca 2020 r.) ani po tym terminie, prawidłowy formalny wniosek skarżącego o zwolnienie z opłacania składek w związku z czym organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy w momencie wydawania decyzji z dnia 28 stycznia 2021 r., nr [...]., nie mógł stwierdzić o uchybieniu terminu do złożenia wniosku i zastosować ww. przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19. Jednakże organ stoi na stanowisku, że ww. przepis nie może być zastosowany do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, ponieważ jest to termin materialny i w przypadku niezachowania terminu materialnego, strona nie może skutecznie domagać się jego przywrócenia w oparciu o przepisy art. 58 i art.59 k.pa., albowiem na podstawie tych przepisów mogą być przywracane terminy o charakterze procesowym a nie przepisy prawa materialnego co potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 październik 2017 r. (sygn.. akt II SA/Go 883/17).
Na tę decyzję dnia 16 marca 2022 r., skarżący w dniu 2 maja 2022 r., złożył za pośrednictwem organu II instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, podnosząc, że stosowny wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek złożył 6 kwietnia 2020 r. za pośrednictwem systemu elektronicznego. Zdaniem skarżącego to ZUS powinien określić zakres danych możliwych do samodzielnego pobrania przez płatnika składek, albowiem ZUS jest właścicielem systemu teleinformatycznego obsługującego wnioski RDZ. A jeżeli ZUS tych danych nie określił i nie podał ich do publicznej wiadomości przed złożeniem wniosku, to na nim ciąży ustawowy obowiązek poinformowania osoby składającej wniosek o stanie procedowania zgodnie z przepisami k.p.a.
Nadto skarżący zarzucił, że ZUS, nie poinformował go wcześniej, że wniosek nie został złożony skutecznie lecz dopiero pismem z dnia 6 października 2020 r., czym pozbawił skarżącego możliwości złożenia prawidłowego wniosku w terminie zawitym do dnia 30 czerwca 2020 r.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. z dnia 16 marca 2022 r., nr 090000/71/804586/2021/RDZ, oraz decyzji z dnia 24 listopada 2020 r., nr [...],
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, podkreślając m.in., że zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za miesiące od marca do maja 2020 r. uwarunkowane było złożeniem deklaracji rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r. Skarżący warunku tego nie spełnił, nie będąc zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji. Zdaniem organu, skarżący powołuje okoliczności, które nie mają znaczenia dla trafności zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, p.p.s.a.), lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.),.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.
Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy COVID-19, jest przesłanie, w myśl art. 31zq ust. 3 tej ustawy, deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później, niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Organ stwierdził, że płatnik tego obowiązku nie spełnił. Strona natomiast wskazuje, że organ nie wziął pod uwagę wyjątkowych okoliczności, jakie jej zdaniem powinny prowadzić do przywrócenia terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Na gruncie tych przepisów organ stanął na stanowisku, że to obowiązkiem strony wnioskującej o zwolnienie z opłacania składek jest przedłożenie stosownych dokumentów rozliczeniowych w terminie wynikającym z ustawy, a ich brak powoduje negatywne rozpoznanie wniosku.
Powstaje jednak pytanie, czy w sytuacji nieprzedłożenia dokumentów organ jest zobowiązany podjąć działania zmierzające do usunięcia tego braku, czy też winien biernie oczekiwać na upływ terminu wydając później decyzję negatywnie rozpoznającą wniosek strony. Odpowiedź na tak postawione pytania wynika z treści przepisów, które regulują postępowanie organu w przedmiocie wniosku strony.
Nie ulegało bowiem wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach który, wyrokiem z dnia 30 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA /GI 327/21 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 stycznia 2021 r., nr [...]., że skoro Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozpoznaje sprawę to nie tylko sprawdza prawidłowość rozstrzygnięcia ZUS lecz powinien zbadać wszystkie okoliczności tej sprawy faktyczne i prawne, w tym również uwzględnić wspomnianą nowelizację ustawy o COVID-19, tj. przepis art. 15zzzzzn2, który został dodany.
Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę podziela ww. stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrażone w wyżej przywołanym wyroku.
W ocenie Sądu organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że zbadał okoliczności faktyczne sprawy zwłaszcza dotyczące prawidłowości działania systemu teleinformatycznego obsługującego wnioski RDZ, szczególnie w dniu 6 kwietnia 2020 r., kiedy strona złożyła wniosek RDZ, i system ZUS działał poprawnie.
Lecz zdaniem Sądu organ winien był raczej pouczyć skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu dokonania czynności, jaką jest złożenie odpowiedniej deklaracji. Albowiem gdyby skarżący posiadał wiedzę w danym przedmiocie, złożyłby ponownie prawidłowo wniosek wraz ze stosowną deklaracją rozliczeniową, i rozstrzygnięcie sprawy mogłoby być z gruntu odmienne. Ponieważ w aktach administracyjnych znajduje się również pismo z 13 października 2020 r., w którym strona domaga się zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r. i przywrócenia terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania tych składek w związku z błędem w systemie komputerowym obsługującym wniosek, to oznacza, że przed podjęciem rozstrzygnięcia organ miał wiedzę o sytuacji prawnej strony i powinien podjąć działania określone w ww. przepisie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19.
Zwrócić końcowo należy uwagę na nowelizację ustawy o COVID-19, dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy o COVID-19, dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust 1 pkt 2 i 5 oraz ust 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki oraz terminów zawitych z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki prawne dla strony, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu o którym mowa w ust 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie do niniejszej sprawy cytowanego art. 15zzzzzn2.
Rozpatrując sprawę ponownie, w zakresie zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacenia składek, Organ uwzględni przedstawione tu uwagi co do procesowych uwarunkowań decyzji. Zwróci też uwagę na przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, który pozwala stronie, która w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 uchybiła przewidzianym przepisami prawa administracyjnego terminom, od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki na złożenie wniosku o przywrócenie tych terminów.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ wymogom zawartym we wskazanych wyżej przepisach nie sprostał. Zatem przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu, zwłaszcza przedstawione tu uwagi co do procesowych uwarunkowań decyzji.
Sąd nie przesądza czy skarżący ma, czy też nie ma prawa do zwolnienia z opłacania składek. Stwierdza wyłącznie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a organ ma obowiązek rzetelnego rozpoznania wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.