Uzasadnienie
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. decyzją z dnia [...]r., nr [...] działając na podstawie art. 104 § 1 i 2, art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5, art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. nr 90, poz. 575 ze zm.), § 1, § 7, § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.), § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) orzekł, iż brak jest podstaw do stwierdzenia u S.S. choroby zawodowej narządu słuchu wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że S.S. badany był w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. – orzeczenie lekarskie z dnia [...]r. – oraz w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. – orzeczenie lekarskie z dnia [...]r.. Obie placówki diagnostyczne nie rozpoznały u S.S. zawodowego uszkodzenia słuchu. Lekarze orzecznicy placówki diagnostycznej drugiej instancji w uzasadnieniu orzeczenia podnieśli, iż charakter stwierdzonych zmian u S.S. nie ma klinicznych cech uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu.
Przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że S.S. wykonując pracę w latach 1969 – 1993 na stanowiskach [...] oraz w latach 1964 – 1969 i 1993 – 2002 na stanowisku [...] nie był narażony na hałas stwarzający istotne zagrożenie dla narządu słuchu.
Brak wieloletniego przewlekłego narażenia na hałas w środowisku pracy oraz brak rozpoznania, z lekarskiego punktu widzenia, przez kompetentne placówki służby zdrowia pierwszej i drugiej instancji choroby narządu słuchu o zawodowej etiologii nie dają podstaw do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową u S.S.
W odwołaniu od tej decyzji S.S. podniósł, iż w okresie od 24 czerwca 1958 r. do 18 kwietnia 1961 r. pracował w [...] Zakładach A na [...] przy [...]. Praca ta była wykonywana w szczególnie uciążliwych warunkach, gdzie poziom hałasu był powyżej 100 dB. Praca w tak wysokim poziomie hałasu stanowiła podstawę do odroczenia odbycia służby wojskowej. W związku z pogarszającym się stanem słuchu został skierowany z dniem [...]r. do pracy w [...], gdzie nie występowało narażenie na hałas. Następnie stwierdził, iż nie zgadza się z ustaleniami w zakresie narażenia na hałas w okresie od 1 października 1978 r. do 31 sierpnia 1993 r., kiedy to był zatrudniony w B w S. na stanowisku [...]. W jego ocenie ustalenie, iż tylko 2 razy w tygodniu po 30 minut był eksponowany na ponadnormatywny hałas pozostaje w sprzeczności z zakresem czynności służbowych z dnia 17 marca 1978 r. i 28 sierpnia 1983 r., jakie był zobowiązany wykonywać w B. Na koniec nawiązał do pracy w charakterze [...] - od 1964 r. – do 1969 r. jako [...], a od 1993 r. do 2002 r. [...]– podnosząc, iż w tym okresie był stale narażony na hałas. Wyraził pogląd, że wyniki pomiarów przeprowadzonych w [...] w dniu [...]r. nie odzwierciedlają rzeczywistego poziomu hałasu.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Nadzoru Sanitarnego w K. decyzją z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest:
- - orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.,
- - wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem.
Przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że w okresie zatrudnienia na stanowiskach umysłowych oraz jako nauczyciel nie był eksponowany na hałas stwarzający ryzyko powstania przewlekłego urazu akustycznego tzn. równoważny poziom dźwięku (w przeliczeniu na 8 godzinny dzień pracy) nie przekraczał 82 dB, a więc przyjęto, że S.S. nie pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej narządu słuchu. Nadto lekarze specjaliści obu kompetentnych placówek (I i II szczebla) w konkluzjach orzeczeń wykluczyli zawodową etiologię rozpoznanego u S.S. obniżenia czułości słuchu, a zatem brak było podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu.
Powyższa decyzja zaskarżona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przez S.S. W skardze uzupełnionej pismem procesowym z dnia [...]r. podniósł, iż obie placówki diagnostyczne nie dysponowały dokumentami traktującymi o poziomie hałasu występującego w okresie zatrudnienia w [...], tj. od 24 czerwca 1958 r. do 18 kwietnia 1961 r.. Dokumenty te, wskazujące na pracę przy [...] w hałasie o natężeniu do 101 dB, zostały dostarczone dopiero z odwołaniem, bowiem Zakłady A w Z. uległy likwidacji, co wiązało się z koniecznością wystąpienia do składnicy akt. Ubytek słuchu spowodowany hałasem podczas pracy w [...] stanowił podstawę do wydania w dniu [...]r. przez wojskową komisję poborową orzeczenia o jednostronnym przytępieniu słuchu, co zostało potwierdzone odpowiednim wpisem w książeczce wojskowej. Nadto Państwowy Inspektor Sanitarny w Z. w piśmie z dnia [...]r. potwierdził, że poziom hałasu w [...] na stanowisku obsługi [...] wynosił od 97 dB do 100 dB.
Dalej skarżący zarzucił, iż organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych w odwołaniu odnośnie czasu narażenia na hałas w okresie zatrudnienia w B - od 1 października 1978 r. do 31 sierpnia 1993 r.. Zaakcentował, że zgodnie z załączonymi do odwołania zakresami czynności zobowiązany był do codziennego przebywania nie tylko na liniach produkcyjnych [...], ale również na [...] i w obrębie [...], na wydziale [...], z których to miejsc pracy nie podano poziomu hałasu, a wszędzie tam obowiązywał nakaz noszenia ochraniaczy słuchu.
Podtrzymał również argumentację naprowadzoną w odwołaniu w kwestii nieobiektywności pomiarów natężenia hałasu w [...].
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Zaakcentował, iż udokumentowany brak narażenia na hałas powyżej normy higienicznej 82 dB w miejscu pracy na stanowisku [...],[...] i [...], czyli stanowiskach pracowników umysłowych w latach 1961 - 2002 i brak rozpoznania choroby zawodowej u S.S. uniemożliwia wydanie decyzji stwierdzającej jej istnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje
Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić należy, że choć decyzja organu pierwszej instancji oznaczona jest datą [...]r., to zgodnie z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 3 września 2002 r., a z przekazanych do Sądu akt administracyjnych bezsprzecznie wynika, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u S.S. zostało rozpoczęte przed tą datą, zatem w sprawie należało zastosować, tak jak to uczyniły organy nadzoru sanitarnego, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 i z 1989 r. nr 61, poz. 364).
Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumiało się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający był obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Zatem "choroba zawodowa" była i jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj i warunki jej wykonywania. Oceniając zaś działanie czynnika szkodliwego mogącego wywołać chorobę, uwzględnić należało rodzaj i stopień narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt.
W celu ustalenia istnienia w środowisku pracy czynnika szkodliwego, mogącego wywołać chorobę zawodową organ inspekcji sanitarnej obowiązany był zgromadzić dokumenty, o których mowa w § 4 rozporządzenia, a więc dokumenty dotyczące zagrożeń zawodowych, jakie występowały w środowisku pracy oraz dotyczące przebiegu pracy zawodowej pracownika. Tak zgromadzona przez inspektora sanitarnego dokumentacja wraz z materiałami dochodzenia epidemiologicznego, przeprowadzonego zgodnie z § 5 pkt 2 rozporządzenia umożliwiała wydanie przez placówkę diagnostyczną orzeczenia lekarskiego o chorobie zawodowej.
W rozpoznawanej sprawie organy inspekcji sanitarnej w toku przeprowadzonego postępowania nie uczyniły zadość opisanym wyżej wymaganiom.
Po pierwsze obie placówki diagnostyczne nie dysponowały informacją o narażeniu na hałas w okresie od 24 czerwca 1958 r. do 18 kwietnia 1961 r., kiedy to skarżący był zatrudniony w [...] Zakładach A na [...]. Dopiero po złożeniu odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. o ocenę narażenia zawodowego na hałas S.S. w wyżej opisanym okresie zatrudnienia. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, że dostępne są jedynie dane z roku 1973 – średni poziom hałasu przy obsłudze [...] 97 – 99 dB – oraz 1984 r., kiedy to średni poziom hałasu przy obsłudze tych urządzeń wynosił 97 – 100 dB.
Nadto z załączonych do odwołania materiałów archiwalnych wynika, iż poziom hałasu przy obsłudze [...] wynosił do 101dB (badania z 1987 r.). Zauważyć trzeba, że do narażenia na hałas w tym okresie zatrudnienia, który stanowił zasadniczy argument odwołania, organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji jak i w odpowiedzi na skargę w żaden sposób nie odniósł się.
Po wtóre, w ocenie składu orzekającego, nie wyjaśniono w sposób dostateczny narażenia na szkodliwe działanie hałasu w okresie zatrudnienia S.S. w B w S. Otóż brak jest odpowiedzi na podnoszoną w odwołaniu kwestię przebywania skarżącego w innych miejscach ([...]) niż linie produkcyjne nr 1 i 2, gdzie zdaniem skarżącego natężenie hałasu przekraczało dopuszczalne normy, a jego obecność w tych miejscach wynikała z zakresu czynności służbowych.
Dotychczasowe rozważania uprawniają do sformułowania oceny, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem nie podjęto niezbędnych kroków celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nie rozpatrzono całego materiału dowodowego, co skutkować musiało naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Sąd nie podziela argumentacji skarżącego, iż pomiary hałasu dokonane w [...] Zespołu Szkół nr [...] w C. w związku podejrzeniem u niego choroby zawodowej, zatwierdzone przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. w dniu [...]r., dokonane zostały w sposób nie odzwierciedlający rzeczywistego poziomu hałasu. Poza ogólnikowymi stwierdzeniami, w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, do których nawiązano w skardze, skarżący nie wykazał aby zastosowana metodologia badań oraz ich zakres nie były obiektywne.
Sąd nie będąc związany granicami skargi [ art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.)] dokonując oceny prawidłowości przebiegu postępowania administracyjnego dostrzegł, iż organ pierwszej instancji, powołując się na art.97 § 1 pkt Kodeksu postępowania administracyjnego, postanowieniem z dnia [...] zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia, czy istnieją podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej u S.S. do czasu wykonania badań i wydania orzeczenia lekarskiego przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., choć brak było przesłanek do wydania takiego postanowienia. Art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, iż organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
Przypomnieć przyjdzie, iż orzeczenie lekarskie wydawane przez kompetentną placówkę orzeczniczą nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu wyżej przytoczonego przepisu, a jest ono jednym z dowodów, który podlega ocenie przez organ orzekający w sprawie choroby zawodowej. Opisane uchybienie nie wpłynęło jednak czas trwania i wynik postępowania administracyjnego, bowiem rozstrzygnięcie w przedmiocie choroby zawodowej mogło być podjęte dopiero po uzyskaniu orzeczenia kompetentnej placówki medycznej.
W trakcie ponownego postępowania organ odwoławczy zgromadzi dokumenty, o których mowa w § 4 mającego w sprawie zastosowanie rozporządzenia, a więc dokumenty dotyczące zagrożeń zawodowych (hałas), jakie występowały w środowisku pracy w B w S., uwzględniając zakres czynności służbowych, za które skarżący ponosił odpowiedzialność w miejscach pracy innych niż linia technologiczna nr 1 i 2. Czynności tych zaś dokonana w ramach przysługujących mu uprawnień wynikających z art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nadto wystąpi do placówki diagnostycznej drugiej instancji, która w uzasadnieniu swojego orzeczenia wskazała, iż dane dotyczące narażenia zawodowego na hałas nie potwierdzają wieloletniego, przewlekłego narażenia na hałas stanowiący ryzyko uszkodzenia słuchu, o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego z uwagi na nowe okoliczności, które nie były jej znane w dacie wydania orzeczenia lekarskiego, tj. praca skarżącego w narażeniu na hałas w granicach 100 dB w [...] - od 24 czerwca 1958 r. do 18 kwietnia 1961 r. i ewentualnie dokumenty potwierdzające narażenie na szkodliwe działanie hałasu w czasie zatrudnienia w B. Dodatkowo wyjaśni co mogło doprowadzić do głuchoty ucha lewego, co stwierdzono w orzeczeniu lekarskim drugiej instancji wydanym w dniu [...]r. podczas, gdy w orzeczeniu lekarskim pierwszej instancji wydanym [...]r. stwierdzono przesunięcie progu słuchu ucha lewego o 69 dB.
Dotychczasowe rozważania w pełni potwierdzają już wyżej sformułowaną ocenę, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W sumie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę uwzględnił orzekając zarazem, że nie podlega ona wykonaniu w całości.