Uzasadnienie
Decyzją z 9 marca 2023 r., nr [...], Prezydent Miasta G. (dalej: organ pierwszej instancji), odmówił przyznania M. L. (dalej: skarżąca) dodatku energetycznego, o którym mowa w ustawie o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku sytuacją na rynku energii elektrycznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 269, dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach).
W uzasadnieniu podkreślił, że z centralnej ewidencji emisyjności budynków (CEEB) wynika, że 26 stycznia 2023 r. dokonano wpisu w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw podając ogrzewanie elektryczne/bojler elektryczny - jako rodzaj źródła ciepła zainstalowanego i eksploatowanego w budynku, przy czym skarżąca nie dostarczyła dokumentu potwierdzającego fakt uruchomienie źródła ogrzewania. Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że z przepisu art. 27 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach jednoznacznie wynika, że wnioskodawcą o dodatek energetyczny powinna być osoba, która podpisała umowę z przedsiębiorstwem energetycznym, ponieważ to ona jest odbiorcą końcowym. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie dodatku energetycznego złożyła skarżąca, gdy tymczasem z przedłożonych dokumentów wynika, że nabywcą energii elektrycznej jest jej mąż K.W., z którym zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku.
Nie zgadzając się w wydanym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła odwołanie domagając się zmiany decyzji i przyznania dodatku energetycznego mężowi K. W., ewentualnie przyznania dodatku energetycznego skarżącej. Podniosła, że w myśl art. 31 i 33 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: KRiO) nabywane media wchodzą do wspólności majątkowej małżeńskiej małżonków, którzy nie zawierali umowy małżeńskiej, a takiej skarżąca z mężem nie zawierała. Okoliczność kto dokładnie podpisał umowę sprzedaży prądu była w rozpatrywanym stanie faktycznym wyłącznie formalnością – tym bardziej, że energia elektryczna i tak była opłacana środkami z majątku podlegającego małżeńskiej wspólności, przez co wchodziła do majątku wspólnego.
Dodatkowo skarżąca wyjaśniła, że nie było konieczności pierwszego uruchamiania źródła ciepła pod kontrolą i dokumentowania tej czynności bowiem mieszkanie ogrzewają grzejniki, które są wolnostojące i podłączane wtyczką do prądu.
Zaskarżoną decyzją z 19 maja 2023 r,. nr SKO.PSW/41.5/2603/2023/10525, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że dodatek energetyczny, jak wynika jednoznacznie z art. 27 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, może zostać przyznany jedynie odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1385), tj. odbiorcy końcowemu dokonującemu zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w celu ich użycia w gospodarstwie domowym. Jednocześnie art. 3 pkt 13 ustawy Prawo energetyczne wskazuje, że odbiorcą jest każdy, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, z kolei odbiorcą końcowym – jest odbiorca dokonujący zakupu paliw lub energii na własny użytek (art. 3 pkt 13a).
Nawiązując do stanu faktycznego sprawy organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że odbiorcą końcowym dokonującym zakupu energii elektrycznej w celu jej użycia w gospodarstwie domowym był mąż skarżącej – K. W., nie zaś skarżąca, zatem organ pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącej przyznania dodatku energetycznego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji i zobowiązanie organu do wydania decyzji uwzględniającej wniosek w całości poprzez przyznanie dodatku energetycznego lub, gdyby nie było to możliwe przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.
Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
- - art. 27 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zw. z art. 3 pkt 13h i 13b ustawy Prawo energetyczne i art. 31 § 1 i § 2 KRiO poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, a to przyjęcie, że nabywcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym skarżących był wyłącznie skarżący, podczas gdy byli to obydwoje skarżący, jako małżonkowie pozostający w małżeńskiej wspólności majątkowej,
- - art. 31 § 1 i § 2 KRiO w zw. z art. 33 a contrario tejże ustawy i jej art. 34 poprzez ich niezastosowanie, a to przyjęcie, że złożenie podpisu na umowie przez tylko jednego małżonka, która to umowa obejmuje składnik majątku małżeńskiego wg ustawy i nabywany jest za składnik majątku małżeńskiego, skutkuje nabyciem tego składnika do majątku osobistego podpisanego małżonka,
- - art. 34 KRiO poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, a to pominiecie, że energia elektryczna i inne media są przedmiotami zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków i są objęte wspólnością ustawową,
- - art. 7a. § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.) poprzez jego niezastosowanie, a to pominięcie kwestii możliwych wątpliwości, co do normy prawnej poprzez całkowity brak rozważenia któregokolwiek elementu sprawy, które to naruszenie niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- - art. 33 § 4 k.p.a., w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 29 KRiO poprzez ich niezastosowanie, a to zignorowanie faktu, że skarżąca występowała w imieniu K. W. w postępowaniu przed organem I i II instancji, które to naruszenie niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- - art. 28 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. i art. 150 k.p.a poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, a to brak wezwania K. W. do postępowania przed organami I i II instancji, a więc uniemożliwienie mu realnego uczestnictwa w postępowaniu, które to naruszenie niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- - art. 140 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, a to brak jakiegokolwiek realnego postępowania przed organem II instancji przed wydaniem decyzji, które to naruszenie niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- - art. 138. § 1 ust. 1 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i art. 138 § 1 ust. 2 oraz § 2 poprzez ich niezastosowanie, a to utrzymanie w mocy decyzji dotkniętej rażącymi naruszeniami prawa, które to naruszenie niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- - art. 136 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a to nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, ani też wyjaśniającego w jakimkolwiek zakresie przez organ II instancji, które to naruszenie niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- - art. 7 k.p.a. w zw. z 77 k.p.a., 80 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, a to oparcie się przez organ na nie w pełni i nieprawidłowo zebranym materiale dowodowym i błędne jego rozpatrzenie, a zwłaszcza całkowite wyłączenie z rozpoznania argumentów strony z odwołania, które to naruszenie niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozwinięciu zarzutów skargi pełnomocnik zwrócił uwagę, że organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do argumentów odwołania, a zwłaszcza nie przenalizował stosowanych w sprawie przepisów KRiO.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącej K.W. oświadczył, że w niniejszej sprawie występuje również jako uczestnik postępowania, bowiem nie brał udziału w postępowaniu przed organami, a sprawa dotyczy również jego praw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem skargi jest odmowa przyznania skarżącej dodatku elektrycznego z uwagi na niespełnienie przez nią przesłanki podmiotowej związanej z posiadaniem statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej w rozumieniu art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego.
Świadczenie, którego dotyczy przedmiot sprawy, tj. dodatek elektryczny wprowadzony został na mocy ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Przepisy tej ustawy stanowią zatem podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez odbiorcę energii elektrycznej w rozumieniu ww. art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego rozumie się odbiorcę paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym - odbiorcę końcowego dokonującego zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła wyłącznie w celu ich zużycia w gospodarstwie domowym.
Z uwagi na okoliczności sprawy przywołać należy również przepis art. 32 ustawy, w którym ustawodawca wskazał, że organ pierwszej instancji dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (ust. 1). Przy czym jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy organ ten może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2 (ust. 2).
Jednocześnie, stosownie do art. 34 ustawy do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego stosuje się odpowiednio m.in. przepisy art. 24a ust. 1 i 2, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), gdzie wskazano, w szczególności, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Ponadto w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym dodatku elektrycznego przedmiotowej ustawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 34 ust. 2 ustawy).
Wobec powyższego, organ rozpatrując wniosek o ustalenie prawa do świadczenia takiego jak dodatek elektryczny, zobligowany jest do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia przesłanek istotnych z punktu widzenia sprawy oraz aktualnych na dzień wydania decyzji. Organ przed rozstrzygnięciem sprawy powinien zatem przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, aby prawidłowo ustalić stan faktyczny.
Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. koreluje z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego celem ustalenia czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślić należy ponadto, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego – zwłaszcza w sytuacji zaistnienia wątpliwości co do okoliczności istotnej z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy - winna mieć charakter wszechstronny i nie może polegać jedynie na sprawdzeniu danych widniejących we wniosku o przyznanie dodatku oraz dołączonych do niego dokumentów, bez podjęcia czynności pozwalających na jednoznaczne wyjaśnienie wszelkich niejasności i to w sposób znajdujący odzwierciedlenie w aktach.
Katalog źródeł i informacji, o którym mowa w powołanych przepisach, a w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek elektryczny, ma w tym zakresie charakter otwarty. Tym samym brak należytego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego na dzień wydania decyzji i to w zakresie przesłanek, od których spełnienia zależy możliwość przyznania wnioskodawcy świadczenia, jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle ustawy stanowiącej podstawę materialnoprawną wydanych decyzji, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego.
W kontrolowanej sprawie bezspornym było, że źródłem ogrzewania objętego wnioskiem gospodarstwa domowego są grzejniki elektryczne wolnostojące, zakupione przez skarżącą celem ogrzewania kupionego przez skarżącą i jej męża mieszkania w stanie do remontu, w którym zlikwidowano piece kaflowe. Skarżąca oświadczyła, że źródło ciepła wpisane zostało do CEEB dnia 11 sierpnia 2022 r. Ponadto oświadczyła w dniu 8 lutego 2023 r., że wniosek złożyła w imieniu swojego męża, który z kolei jednocześnie oświadczył, że z uwagi na przemijającą przeszkodę nie mógł go osobiście złożyć. Z akt sprawy wynika, że umowę kompleksową dotyczącą energii elektrycznej dostarczanej do gospodarstwa domowego małżonków zawarł mąż skarżącej K. W.. Organ pierwszej instancji uznał, że skoro skarżąca nie zawarła umowy z przedsiębiorstwem energetycznym ty tym samym nie jest odbiorcą energii elektrycznej w celu jej zużycia w swoim gospodarstwie domowym, a tym samym nie spełnia przesłanek przyznania jej wnioskowanego dodatku.
W ocenie Sądu, kwestia zawarcia umowy z przedsiębiorstwem energetycznym ma znaczenie jedynie jako okoliczność faktyczna, a nie przesądzająca o prawie danej osoby do otrzymania przedmiotowego dodatku. Organ jeszcze przed wydaniem decyzji miał wiedzę kto jest rzeczywistym odbiorcą energii elektrycznej pod objętym wnioskiem adresem.
Organ odwoławczy uznał jednak, że istotnym w sprawie jest wyłącznie ustalenie kto jest odbiorcą końcowym dokonującym zakupu energii elektrycznej w celu użycia w gospodarstwie domowym. Organ stwierdził, że przesądzająca o prawie do dodatku elektrycznego jest wyłącznie sama formalna okoliczność podpisana umowy z dostawcą energii elektrycznej, niezależnie od tego kto jest rzeczywistym odbiorcą energii elektrycznej, dokonującym faktycznej zapłaty za nią i faktycznie zużywającym ją w gospodarstwie domowym. Ponadto organ odwoławczy nie odniósł się do poszczególnych argumentów i zarzutów skarżącej, poprzestając wyłącznie na tym, że skoro skarżąca nie podpisała osobiście umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, to tym samym nie była odbiorcą końcowym w rozumieniu art. 27 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach.
Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że literalna wykładnia ww. przepisu zaprezentowana przez organ pierwszej i drugiej instancji nie daje się obronić w kontekście celów ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Jak wskazuje się bowiem w uzasadnieniu projektu ustawy (druk 2630) "projektowana regulacja pozwoli na uruchomienie nadzwyczajnego instrumentu zwiększającego bezpieczeństwo energetyczne gospodarstw domowych, w szczególności obywateli w największym stopniu narażonych na ubóstwo energetyczne i zapewni im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. (...) Projekt ustawy ma na celu zapewnienie wsparcia dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych, w tym zużywanej na potrzeby pomieszczeń gospodarczych związanych z prowadzeniem gospodarstw domowych, lokali o charakterze zbiorowego mieszkania, węzłów cieplnych i hydroforni, oświetlenia budynków mieszkalnych, garaży, domów letniskowych w ogródkach działkowych – o ile nie jest w tych pomieszczeniach prowadzona działalność gospodarcza. (...).
Mając zatem na uwadze okoliczności faktyczne sprawy, mającą zastosowanie podstawę materialnoprawną oraz przepisy postępowania, Sąd stwierdził, że orzekające w sprawie organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego i procesowego. Organy przede wszystkim dokonały zbyt formalistycznej i rygorystycznej wykładni przepisów art. 27 ust. 1 ustawy w zw. z art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego ograniczając pojęcie odbiorcy energii elektrycznej jedynie do formalnego aspektu podpisania przez dany podmiot umowy z dostawcą energii elektrycznej, niezależnie od okoliczności faktycznych związanych z zakupem i zużyciem energii elektrycznej, których to nie zbadały w sprawie, pomijając przy tym zasady ustroju małżeńskiego i wspólności majątkowej małżeńskiej oraz wspólnego gospodarstwa domowego małżonków. Organy arbitralnie przyjęły, że skarżąca nie będąc odbiorcą końcowym tj. osobą, która podpisała (zawarła) umowę o dostawę energii elektrycznej nie spełnia ustawowego warunku przyznania dodatku elektrycznego.
Takie stanowisko organów jest w ocenie Sądu wadliwe, bowiem organy pominęły cele mającej zastosowanie w sprawie ustawy, nie zbadały wszystkich okoliczności mających znacznie w sprawie, do czego obligują przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że rozpoznanie sprawy przez organy obu instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 ustawy w zw. z art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 79a § 1 i 80 k.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji obu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych w kwocie 480,00 zł.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia wyroku. Ponownie rozstrzygając sprawę należy przede wszystkim wziąć pod uwagę cele mającej zastosowanie w sprawie ustawy oraz zweryfikować i ocenić okoliczności związane z faktycznym stanem rzeczy, jako determinujące status rzeczywistego odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym.