Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 23 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 654/23

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z 3 lipca 2023 r., nr NS-EP.907.2.18.2022 Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach (dalej: ŚPWIS) utrzymał w mocy postanowienie z 16 maja 2023 r., nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. (dalej: PPIS) o uznaniu zarzutów A. S. (dalej: Skarżąca) za nieuzasadnione.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 29 listopada 2018 r. zostało wystosowane do Skarżącej wezwanie do szczepienia dziecka.

Mimo skutecznego doręczenia pisma Skarżąca nie wykonała obowiązku.

Następnie w dniu 12 lutego 2019 r. wystosowano upomnienie po otrzymaniu którego Skarżąca nie wykonała zaległych szczepień u dziecka.

Wobec dalszej bierności sprawę wraz z tytułem wykonawczym nr [...] przekazano do Wojewody Śląskiego z prośbą o wszczęcie postępowania egzekucyjnego i nałożenie grzywny.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Wojewodę Śląskiego pod sygnaturą akt [...] organ egzekucyjny wydał postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia oraz wezwał Skarżącą do wykonania określonego w tytule wykonawczym obowiązku.

Następnie pismem z 14 lutego 2022 r. Skarżąca złożyła do Wojewody Śląskiego zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zostały one przekazane PPIS jako wierzycielowi celem ustosunkowania się do stawianych zarzutów.

Wierzyciel w postanowieniu z 16 maja 2023 r. uznał wszystkie zarzuty za nieuzasadnione, a następnie pismem z 30 stycznia 2023 r. przekazał zażalenie strony ŚPWIS.

Wynika z niego, że Skarżąca nie zgadza się z wydanym postanowieniem i wniosła zarzuty, w których podniosła: naruszenie określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, brak wymagalności obowiązku, naruszenie prawnego obowiązku wykonania szczepień, naruszenie nietykalności i wolności osobistej, naruszenie ochrony praw dziecka i jego prawa do opieki, naruszenie prawa rodziców do wychowania dziecka zgodnie z ich własnymi przekonaniami, naruszenie prawa wolności sumienia i religii, wymuszanie na rodzicach, bez ich zgody, eksperymentu medycznego w postaci realizacji wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Jednocześnie pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w konsekwencji umorzenie postępowania.

ŚPWS, po przeprowadzonej ponownie analizie akt sprawy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu przytoczył mające zastosowanie w sprawie regulacje prawne a to art. 5 ust 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2022 r., poz. 1657 z późn.zm.), art. 68 ust. 4 Konstytucji RP.

Stwierdził, iż z dokumentacji zgromadzonej przez PSSE w Katowicach wynika, iż PPIS w K. dokonał starań, żeby przekonać skarżącą do dobrowolnego poddania córki szczepieniom ochronnym i dokonał analizy dokumentacji otrzymanej od świadczeniodawcy, w której nie ma zawartych przesłanek uniemożliwiających wykonanie szczepienia.

Podkreślił, iż Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej prowadzą niezbędny nadzór nad szczepieniami ochronnymi w zakresie terminowości wykonania szczepień u dzieci - co jest obowiązkiem ustawowym wynikającym z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 338). Obowiązek ten ma e oparcie w przepisach art. 31 ust. 3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP.

Zaznaczył, iż obowiązek wykonania szczepienia staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej nim w odpowiednie granice wiekowe - w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program Szczepień Ochronnych w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Okres objęty obowiązkiem poddania się szczepieniom ochronnym przeciwko poszczególnym chorobom wyraźnie wskazuje, iż zapis ten określa czas powstania i wygaśnięcia obowiązku poddania się szczepieniom, a nie okres wymagalności tego obowiązku. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnych wynika z przepisów ustawowych.

Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia, tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Powyższy bowiem przepis znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Skoro ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, nie jest dopuszczalna odmowa poddania świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem na przywołany wyżej przepis ustawy o prawach pacjenta. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi).

Szczepienia obowiązkowe są realizowane przez osoby upoważnione, w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną.

Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwskazań do wykonania szczepienia, co wynika z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym i składają się na nią nierozerwalnie dwie czynności; badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz wykonanie samego szczepienia u pacjenta (podanie iniekcji). Lekarskie badanie kwalifikacyjne jest przeprowadzane w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania tego szczepienia i bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Tego przepisu nie można więc odczytywać w ten sposób, że badanie to jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Lekarskie badanie kwalifikacyjne i wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego są integralną częścią realizacji obowiązku.

System szczepień ochronnych jest tak skonstruowany, iż bez badania kwalifikacyjnego, nie jest możliwe wykonanie szczepienia.

Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwskazań zdrowotnych. W przypadku przeciwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dziecko do konsultacji specjalistycznej. Przepisy prawa nie precyzują, jak to badanie się przeprowadza, dlatego lekarz opierając się na wiedzy medycznej, doświadczeniu, a także aktualnych wytycznych dotyczących szczepień ochronnych podejmuje czynności zmierzające do przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego, a wynik przeprowadzonego badania zapisuje w dokumentacji medycznej. W przypadku, w którym przeprowadzone lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, obowiązkiem lekarza jest skierowanie osoby objętej obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi).

Natomiast lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, ma obowiązek odnotować w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwskazanych do stosowania lub indywidualnego kalendarza szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych). Jedynie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko powikłań poszczepiennych są zwolnione z obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym.

Kwalifikacja do szczepienia następuje po uzyskaniu informacji na temat uwarunkowań zdrowotnych mogących stanowić przeciwwskazanie do szczepień. To od przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego, względnie z pisemnej informacji przez nich udzielonej, mogą wynikać ewentualne przeciwwskazania do szczepień, inne niż te, które zostaną stwierdzone w toku badania kwalifikacyjnego. Wykonanie szczepienia może również zostać odroczone do czasu ustania przeciwskazań zdrowotnych.

Zgodnie z informacją PPIS w K. na dzień 16 maja 2023 r. zobowiązana nie poddała małoletniego dziecka szczepieniu, nie przedłożyła zaświadczenia o odroczeniu szczepienia z uwzględnieniem okresu tego odroczenia, ani nie przedłożyła skierowania lekarza do konsultacji specjalistycznej, nie dostarczyła lekarskiego zaświadczenia potwierdzającego czasowe lub stałe przeciwwskazanie do realizacji szczepień u dziecka, zatem zarzut braku wymagalności obowiązku jest bezzasadny.

Organ zaznaczył iż dokumentem, w którym odnotowuje się wszystkie przypadki osób uchylających się od szczepień jest karta uodpornienia i każdy podmiot leczniczy podległy danemu PPIS ma obowiązek przesyłania raz na kwartał sprawozdań z kart uodpornienia, co określa § 13 i § 14 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Z tego sprawozdania otrzymuje się bezpośrednio informację o osobach uchylających się od szczepień.

W kwestii konstytucyjnie chronionej wolności człowieka to organ zauważył, iż chroniona Konstytucją wolność człowieka nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m. in. ze względu na ochronę zdrowia art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Organ podniósł, iż zgodnie z ustawą z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej PPIS jest organem powołanym do ochrony zdrowia publicznego a podstawą prawną nakładającą obowiązek szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Natomiast w związku z tym, że w myśl art. 5 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są wierzycielem, mają prawny obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do zastosowania przewidzianych prawem środków egzekucyjnych w celu nakłonienia osoby uchylającej się od szczepień do wykonania tego obowiązku (art. 6 § 1 ustawy).W konsekwencji PPIS w K. posiada kompetencje do podejmowania działań w tym zakresie. Natomiast zgodnie z art. 26 § 1 w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny - Wojewoda Śląski - wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela - PPIS w K. i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego.

Organ II instancji zauważył, iż z akt sprawy wynika, że upomnienie zostało zobowiązanej skutecznie doręczone w dniu 18 lutego 2019 r., a w tytule wykonawczym nr [...] z dnia 07.03.2019 dokładnie określono treść obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych.

Dodatkowo podstawę prawną uszczegóławia komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wydany na podstawie art. 17 ust. 11 u.z.z.z

W skardze na powyższe postanowienie do WSA w Gliwicach skarżąca podniosła zarzuty naruszenia;

1. art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 1 7 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U.2022.1657 t.j. z dnia 8 sierpnia 2022r.) w zw. z § 2, 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U.2022.2172 t.j. z dnia 24 października 2022r.) w zw. z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1,2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. 1997.78.483 z dnia 1997.07.16)
2. art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. B i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 48 w zw. z art. 53 ust.

1. 2,3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1,2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r.

c] art. 33 § 2 pkt 2 lit, c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. B w zw. z art. 17 ust, 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. z 2022,1657 t. j. z dnia 8 sierpnia 2022r.) w zw. z art. 39 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W konsekwencji postawionych zarzutów skarżąca wniosła o 1/ uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a w konsekwencji umorzenie postępowania, 2/ przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. B w zw. z ust, 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17.ust, 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U.2022.1657 t.j. z dnia 8 sierpnia 2022r.) w zw. z § 2, 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U.2022.2172 t.j. z dnia 24 października 2022r.) z art. 4 ust. 1 w zw. z art. 17 w zw. z art 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1,2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. 1997.78.483 z dnia 1997.07.16) oraz z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2,3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1,2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1 997r. b) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. B w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U.2022.1657 t. j. z dnia 8 sierpnia 2022r) z art. 39 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r.

3/ zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę ŚPWIS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko oraz argumentację wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badaniu podlega jedynie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa procesowego i materialnego w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Z kolei art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie ŚPWIS z 3 lipca 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie PPIS z 16 maja 2022 r., uznające zarzuty Skarżącej za nieuzasadnione.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.

Wymaga zaznaczenia, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Podstawa prawną wydanego postanowienia był art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 200 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 34 § 3 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.).

Przed przystąpieniem do kontroli sprawy należy zauważyć, że miała miejsce zmiana stanu prawnego przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które miały zastosowanie w zaskarżonym postanowieniu. Z dniem 30 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 poz.2070; dalej: ustawa zmieniająca). W art. 1 pkt 20 i 21 tej ustawy, przepisy art. 33 i 34 u.p.e.a. otrzymały nowe brzmienie istotnie zmieniające zasady rozpatrywania zarzutów.

Podstawy zarzutu wskazane w pkt 1-4 i 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., stanowią w obecnym stanie prawnym podstawy zarzutu wyliczone w art. 33 § 2. Niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 stanowią w obecnym stanie prawnym podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1-3). Niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowią obecnie podstawę skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 § 1). Przed 30 lipca 2020r. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej były rozpatrywane przez organ egzekucyjny, który był z zasady zobligowany do uzyskania stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Stanowisko wierzyciela było przy tym wiążące w zakresie zarzutu wniesionego na podstawach, o których była mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. w ówcześnie obowiązującym brzmieniu. Nowe brzmienie art. 34 u.p.e.a. przewiduje powierzenie wierzycielowi kompetencji do rozpatrywania zarzutu w sprawie egzekucji i jest uzasadnione tym, że rozstrzygnięcie w sprawie zarzutu ma charakter merytoryczny, odnoszący się bezpośrednio do zakresu obowiązków zobowiązanego. Rozstrzygnięcia tego rodzaju nie powinny być podejmowane przez organ egzekucyjny, ponieważ zadaniem organu egzekucyjnego jest wyłącznie stosowanie przymusu egzekucyjnego w celu doprowadzenia do wykonania obowiązku ustalonego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w sprawie zarzutu prowadziło do swego rodzaju fikcji podejmowania rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny (P. M. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 34, teza 1).

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej u.p.e.a. do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (t.j. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, z późn. zm.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Ponieważ wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej został w niniejszej sprawie złożony 7 marca 2019 r., stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej do postępowania egzekucyjnego, w toku którego wydano zaskarżone postanowienie, miały zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.

Mimo to w postanowieniu ŚPWIS z 3 lipca 2023 r. jako jego podstawę prawną wskazał tekst jednolity ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu ustalonym w Dzienniku Ustaw z 2022 r., poz. 479. Trzeba dodać, że ani w określeniu podstawy prawnej, ani też w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie powołano się na jakiekolwiek przepisy przejściowe zawarte w ustawie zmieniającej u.p.e.a. Organ II instancji nie odniósł się również w żaden sposób do opisanej wyżej zmiany stanu prawnego dotyczącej przepisów u.p.e.a.

Uchybienie powyższe pozostaje bez wpływu na wynik sprawy albowiem naruszenie przez organ II instancji przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie było w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez co stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchybienia te nie mogły spowodować uchylenia zaskarżonego postanowienia. Mimo bowiem wskazania jako podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia u.p.e.a. w brzmieniu, które w sprawie nie miało zastosowania powołany przepis art. 14 § 1 ustawy zmieniającej stanowi o pozostaniu w mocy wysłanych upomnień, tytułów wykonawczych, postanowień, dokumentów zajęcia i innych dokumentów sporządzonych w ramach stosowanych środków egzekucyjnych w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Zgodnie bowiem z art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a. w starym brzmieniu, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.

Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K., co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 u.p.e.a.

Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to Skarżąca – matka dziecka, co do której istnieje ustawowy obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym, który wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u. z.z.z.ch.z.

Jak wynika z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Celem instytucji upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. jest skłonienie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania określonego obowiązku i tym samym niedoprowadzenie do wszczęcia egzekucji. Upomnienie przypomina przy tym nie tylko o obowiązku, który znany jest zobowiązanemu, ale i o powinności jego wykonania. Zasadą jest, że upomnienie tylko jednokrotnie przypomina zobowiązanemu o powinności wykonania danego obowiązku pod rygorem jego przymusowego prawnego wyegzekwowania (wyrok WSA w Krakowie z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1178/22).

Jednocześnie art. 15 § 1 u.p.e.a. nie stanowi podstawy do wyznaczenia zobowiązanemu terminu wykonania obowiązku (zob. uchwała NSA (7) z 1 czerwca 1998 r., sygn. akt OPS 2/98, OSP 1998/10, poz. 182 oraz wyrok NSA z 6 sierpnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2776/98). Termin taki może być wyznaczony jedynie na podstawie przepisów prawa materialnego. W przypadku gdy nie ma podstawy prawnej do wyznaczenia terminu, zobowiązany powinien podjąć działania wykonawcze bezzwłocznie po tym, jak obowiązek stał się wymagalny. W tym samym czasie wierzyciel powinien przeprowadzić kontrolę wykonania obowiązku i w razie nieprzystąpienia zobowiązanego do dobrowolnego wykonania podjąć odpowiednie działania w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z 5 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1502/97).

Z kolei stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Z dniem 20 lutego 2021 r. wszedł w życie art. 26 § 3a u.p.e.a., zgodnie z którym wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą:

1. doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym;
2. nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym;
3. wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.

Elementy składowe tytułu wykonawczego zawiera art. 27 § 1 u.p.e. W pkt. 3 jest nim treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości i rodzaju, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek.

PPIS, będący w tej sprawie wierzycielem z mocy art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, z art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.z. w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 poz. 1614) – wydał 16 maja 2023 r. postanowienie oddalające zarzuty zobowiązanej. Jednak pomimo podania wadliwego publikatora dot. u.p.e.a. w sposób prawidłowy zastosował przepisy art. 34 § 2 oddalając zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że PPIS wystawił 7 marca 2019 r. tytuł wykonawczy nr [...] Zobowiązujący Skarżącą do poddania jej córki szczepieniom ochronnym przeciwko: grużlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzę typu B, poliomyelitis,i zakażeniom pneumokokowym Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia.

W tytule wykonawczym w polu B. punkt 1 została podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym cyt. "art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r. poz. 151 ze zm.)".

Na tej podstawie Wojewoda, będąc organem egzekucyjnym w sprawie nadał klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Postanowieniem z 2 lutego 2022 r. nałożył na Skarżącą grzywnę w celu przymuszenia.

Skarżąca natomiast wniosła następujące zarzuty:

1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że zobowiązana nie poddała dziecka szczepieniu ochronnemu, w sytuacji gdy wierzyciel za podstawę swoich ustaleń wziął informację z dnia 12 lutego 2019 r., która to informacja w chwili obecnej pozostaje nieaktualna,
2. naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a., poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikająca z przepisu prawa,
3. naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn,
4. naruszenie art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny.

Zaskarżonym postanowieniem ŚWPIS z 3 lipca 2023 r. utrzymał w mocy o postanowienie PPIS z 16 maja 2023 r. o oddaleniu zarzutów zobowiązanej.

W tym miejscu należy wskazać, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna (por. E. Komorowski, Zarzuty w egzekucji administracyjnej (w:) System egzekucji administracyjnej, red. J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, Warszawa 2004, s. 509). Wnosząc zarzuty zobowiązany zamierza wykazać zaistnienie jednej z przesłanek z art. 33 § 2 u.p.e.a., czym kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. wyrok NSA z 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21).

Podkreślić przy tym należy, że w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów (por. wyrok NSA z 20 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2258/12; wyrok NSA z 12 grudnia 2013 r. sygn. II OSK 1737/12; wyrok NSA z 14 września 2007 r. sygn. I OSK 522/07).

Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 484/22).

W przedmiotowej sprawie dla ustalenia zakresu obowiązku zastosowanie mają przepisy ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1284; dalej: u.z.z.z.ch.z.). Zgodnie zatem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch.z. osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Należy przez to rozumieć - co wynika z art. 2 pkt 26 u.z.z.z.ch.z. - podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym - o czym stanowi z kolei art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.z. - w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.z.z.z.ch.z. I tak stosownie do art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.z, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

Natomiast według art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.z). Art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.z.ch.z stanowi zaś, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.

W myśl art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).

Podkreślenia wymaga, że w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. W konsekwencji - na co zwrócił uwagę NSA w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11 - wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu. Należy przy tym zaznaczyć, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz., wydanie IX, 2021 r. - Komentarz do art. 33 u.p.e.a.).

W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty są niezasadne.

W sprawie nie jest sporne, że Skarżąca jest przedstawicielem ustawowym małoletniego córki pozostającej pod jej władzą rodzicielską. Spoczywa więc na niej obowiązek oznaczony w art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.z

Skarżąca nie poddała małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z 7 marca 2019 r., wystawionego przez wierzyciela czyli PPIS, poprzedzonego upomnieniem z 12 lutego 2019 r.

Podniesienia wymaga także iż nie jest możliwe utożsamianie wykonania obowiązku szczepienia ochronnego tylko poprzez poddanie dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Według ugruntowanego stanowiska w orzecznictwie wykonanie lekarskiego badania kwalifikacyjnego jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie (por. wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17; wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 43/18; wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19; wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 343/20; wyrok WSA w Łodzi z 29 lipca 2022 r., III SA/Łd 336/22). Skoro po przeprowadzeniu lekarskiego badania kwalifikacyjnego nie stwierdzono przeciwskazań do wykonania szczepienia ochronnego, a Skarżąca nie doprowadziła do jego faktycznej realizacji, to tym samym nie wykonała ciążącego na niej obowiązku. Zarzut zatem błędu w ustaleniach faktycznych jest chybiony albowiem w dacie wydania wszczęcia postępowania egzekucyjnego jak i w dacie wydania postanowienia przez organ I instancji obowiązek poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie został przez skarżąca zrealizowany. Sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19).

W stanie faktycznym sprawy nie podlega wątpliwości, że córka Skarżącej nie została zaszczepiona przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca nie dostarczyła żadnych zaświadczeń o lekarskich przeciwskazaniach do zaszczepienia dziecka.

W sytuacji więc, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny. Obowiązek ten wynika bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.z., a także z Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2172; dalej: rozporządzenie). Powyższe przepisy nie określają granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia. Każde dziecko i młodzież, znajdująca się w powyższym przedziale wiekowym jest obowiązana poddać się tym szczepieniom, o ile spełnia warunki ustalone w rozporządzeniu i o ile dotychczas nie została zaszczepiona (§ 4 rozporządzenia). Nie sposób bowiem z brzmienia poszczególnych jednostek redakcyjnych § 3 rozporządzenia wnioskować, że osoby które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogą poddać się jemu w dowolnym wybranym przez siebie czasie. Uzależnienie natomiast poddania się szczepieniu dziecka Skarżącej od jej woli, w granicach czasowych wskazanych przez Skarżącą, niweczyłoby cele szczepień ochronnych, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka Skarżącej, ale również dla innych osób (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2399/17; wyrok WSA w Białymstoku z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 718/22). Dokonane ustalenia wskazują, że obowiązek wymagalności szczepień istniał po stronie Skarżącej. Jak już wskazano, wykonanie szczepień ochronnych ma charakter obligatoryjny, jego zakres i tryb realizacji jest ustawowo wyznaczony. Wskazać należy, że sam obowiązek szczepień wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych (PSO), który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.z. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.z.). Komunikat ten jest w istocie dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków.

Zdaniem Sądu ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, którym Trybunał orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że PSO zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej sprawy w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.z. wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby co najwyżej wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwoliło Trybunałowi na taką rekonstrukcję normy, aby wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów. Trybunał zaznaczył, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). Ponieważ niezrealizowanie obowiązku zostało powiązane z poważnymi konsekwencjami dla jednostki, musi ona być w stanie precyzyjnie ustalić treść tego obowiązku. Z tego punktu widzenia sytuacja, w której jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Dlatego też, w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w PSO na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.

Trybunał podniósł także, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.z. jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia.

Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch.z. terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania w art. 17 ust. 10 pkt 2 u.z.z.z.ch.z. tj. określenia wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, PSO na dany rok, wydawany przez GIS w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć ponadto sugestię skarżącej, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Jeżeli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją jedynie w drodze nowelizacji rozporządzenia nie będzie możliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, konieczne będzie również odpowiednie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Trybunał podkreślił, że wyrok ten nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących m.in. podstawę prawną stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, należy - w ocenie Sądu - brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów.

W ocenie Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Trybunał Konstytucyjny w ww. orzeczeniu nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych ale, jako wzorzec kontroli, przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP). W ocenie Sądu wskazana przez Trybunał Konstytucyjny okoliczność konieczności zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. W ocenie Sądu odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

W ocenie Sądu w sprawie nie jest sporna okoliczność wywiązania się PPIS z obowiązku określenia obowiązku zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W tytule wykonawczym wymieniono choroby, przeciwko którym Skarżąca była zobowiązana zaszczepić dziecko i wskazano w nim podstawę prawną tego obowiązku.

W sprawie nie doszło także do naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. czyli brak wymagalności obowiązku z innej przyczyny Słusznie przyjął wierzyciel, iż wobec niezmienionego stanu faktycznego wynikającego z informacji z dnia 12 lutego 2019 r. skarżąca jako zobowiązana nadal jest zakwalifikowana do osób uchylających się od wykonania obowiązkowych szczepień u swojej córki.

Odnosząc się z kolei do sformułowanego w skardze wniosku o zadanie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu, zaznaczenia wymaga, że skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do wystąpienia z takim pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego. Podstawą do przedstawienia przez sąd pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego muszą być uzasadnione wątpliwości sądu, a nie skarżącej (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2004 r., OSK 971/04), w tej sprawie jednak sąd takich wątpliwości nie ma.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.