Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z [...] r. Prezes Sądu Apelacyjnego w K. (dalej: organ), po rozpoznaniu zażalenia D. M. (dalej: Wnioskodawczyni, Skarżąca) na postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w K. z [...] r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia M. K. z funkcji biegłego sądowego - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.
W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej jako: K.p.a.) oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia z dnia 24 stycznia 2005 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. z 2005 r. nr 15, poz. 133).
W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy i argumentację prawną. Podkreślił, że 8 kwietnia 2019 r. Wnioskodawczyni złożyła do Sądu Okręgowego w K. wniosek o skreślenie biegłego sądowego M. K. z listy biegłych, w którym zakwestionowała zarówno okoliczności sporządzenia przez biegłego opinii, jak również jej merytoryczną wartość, zarzucając przekłamania i podawanie w niej informacji niezgodnych z prawdą; podważyła zasadność wystawionego przez biegłego rachunku oraz wysokość przyznanego przez Sąd wynagrodzenia. Nadto wyjaśniła, że złożyła wspólnie z matką M. M. wniosek do Sądu Rejonowego w B. w przedmiocie umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym uczestniczki postępowania E. M., w trybie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, gdzie sędzia prowadząca sprawę wyznaczyła do wydania opinii biegłego dr n.med. M. K., który taką opinię sporządził; poddała też w wątpliwość prawidłowość zastosowanej przez Sąd Rejonowy w B. procedury oraz brak mocy urzędowej przesłanych jej, jako wnioskodawczyni, zawiadomień.
W konkluzji stwierdziła, iż doszło do fałszowania nie tylko opinii psychiatrycznej, lecz także, jak podejrzewa, do sfałszowania czynności prawnej przy aktywnym uczestnictwie biegłego psychiatry dr M. K. Postanowieniem z dnia [...] r. Prezes Sądu Okręgowego w K. – działając jako organ I instancji - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia M. K. z funkcji biegłego sądowego z zakresu psychiatrii. Stwierdził, że pismo Wnioskodawczyni rozpoznane zostało pod kątem zarzutów stawianych biegłemu w ramach nadzoru administracyjnego sprawowanego przez Prezesa Sądu Okręgowego, który w odpowiedzi na nie wskazał, iż brak jest podstaw do podjęcia z urzędu czynności nadzorczych, w tym także do wszczęcia postępowania w przedmiocie zwolnienia M. K. z funkcji biegłego na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.
Natomiast rozpatrując sprawę dot. żądania Wnioskodawczyni stwierdził, że nie posiada statusu strony postępowania administracyjnego, a podnoszone przez nią zarzuty dotyczące treści opinii biegłego i wystawionego rachunku powinny być zgłaszane w konkretnej sprawie zawisłej przed Sądem Rejonowym w B. sygn. akt [....].
Kwestionując powyższe Wnioskodawczyni złożyła zażalenie nie zgadzając się ze stanowiskiem Prezesa Sądu Okręgowego, jako że w sprawach w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w B. o sygn. [...] oraz Sądem Okręgowym w K. sygn. akt [...] posiada status strony, co stanowi bezsprzeczny dowód na to, że wynik tego postępowania dotyczy bezpośrednio jej interesu prawnego. Zaskarżone postanowienie błędnie określa jej status w tym postępowaniu, albowiem jest tam wnioskodawczynią a nie uczestnikiem. Podniosła też zarzut niewłaściwej oceny stanu faktycznego i prawnego, na podstawie których odmówiono jej legitymacji czynnej w postępowaniu nadzorczym dotyczącym biegłego sądowego. Odwołująca się powtórzyła, iż jej wniosek o usunięcie biegłego z listy biegłych dotyczył rzetelności ekspertyzy i wysokości rachunku wystawionego przez biegłego, a na skutek jego pseudoczynności, przedmiot postępowania, a więc pozyskanie rzetelnej oceny stanu zdrowia uczestniczki postępowania obrócił się w farsę. Zatem wniosła o uchylenie tego postanowienia i uznanie jej statusu jak strony postępowania.
Zaskarżonym postanowieniem organ utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie stwierdzając, że odpowiada ono prawu, a zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie; potwierdził, że wniosek może być rozpatrywany jedynie w ramach nadzoru administracyjnego sprawowanego przez Prezesa Sądu Okręgowego i to w warunkach obowiązującego prawa. Odnosząc się do stanowiska Skarżącej przedstawionego w zażaleniu zauważył, iż wniosek o skreślenie z listy biegłych sądowych M. K. rozpatrywany może być jedynie w trybie właściwym dla postępowania administracyjnego, a więc na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, nie zaś w trybie postępowania cywilnego, co jest właściwym trybem postępowania do spraw prowadzonych przed Sądem Rejonowym w B. oraz Sądem Okręgowym w K., a określenie stron postępowania uregulowany jest w obu postępowaniach odmiennie w sposób dla nich właściwy. Przedstawiając regulacje z art. 28 K.p.a. podkreślił, że występowanie interesu prawnego lub obowiązku po stronie żądającego wszczęcia postępowania, stanowi podstawową i konieczną przesłankę do uwzględnienia żądania.
Zatem prawidłowo uczynił organ I instancji poszukując w treści wniosku w pierwszej kolejności, zgodnie z treścią przepisu art. 28 K.p.a. czy wniosek dotyczy interesu prawnego Wnioskodawczyni lub jej obowiązku, co ewentualnie mogło by uzasadniać żądanie wszczęcia postępowania. Dokonana analiza natomiast doprowadziła do prawidłowego ustalenia, iż D. M. nie wykazała, iż postępowanie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku albowiem sformułowane zarzuty dotyczące treści tej opinii specjalistycznej przedłożonej przez biegłego, dotyczą jej subiektywnej oceny, a konkluzje tej opinii, jak można mniemać, nie są przez nią akceptowane.
Zatem słusznie przyjął Prezes Sądu Okręgowego, iż zarzuty dotyczące konkretnej opinii sporządzonej przez biegłego sądowego M.K., powinny zostać zgłaszane w toku toczącego się konkretnego postępowania sądowego, poprzez składanie stosownych wniosków lub przedstawienie przeciwstawnej opinii.
Niezależnie od powyższego organ także stwierdził, iż w treści wniesionego zażalenia nie wskazano nowych okoliczności lub dowodów, których uwzględnienie byłoby konieczne. Szerokie uzasadnienie zażalenia niemal w całości powtarza i odnosi się do argumentacji użytej we wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia biegłego M. K. z funkcji. Nie zmienia również sytuacji fakt wskazywania przez Skarżącą możliwości dopuszczenia się nieprawidłowości w pracy biegłego, co winno znaleźć wyraz w odpowiedniej aktywności Skarżącej w konkretnym postępowaniu sądowym dotyczącym konkretnej opinii. Prezes Sądu Okręgowego nie jest właściwym organem dokonywania ustaleń w tym zakresie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższe postanowienie ostateczne Skarżąca wniosła:
- - o jego zmianę i uchylenie postanowienia Wiceprezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r., mocą którego odmówiono wszczęcia postępowania w przedmiocie skreślenia z listy biegłych sądowych dr M. K. biegłego w dziedzinie psychiatrii i nałożenie na kompetentny organ obowiązku wszczęcia postępowania w powyższym przedmiocie;
- - o ustalenie przez WSA czy do akt przedmiotowej sprawy, wniesionej do Sądu wraz z niniejszym zażaleniem, załączono oryginał Wniosku o usuniecie z listy biegłych z dnia 8 kwietnia 2019 r., skierowanego do SSO B. W. Wiceprezesa Sądu Okręgowego w K., stanowiącego dokument inicjujący postępowanie dotycząee biegłego sądowego dr M. K.;
- - w sytuacji stwierdzenia uchybień w powyższym zakresie, polegających na załączeniu do akt sprawy wyłącznie oryginału powyższego dokumentu - o wystąpienie do Prezesa Sądu Rejonowego w B. SSR M.K. o przekazanie oryginału dokumentu, celem włączenia go do akt postępowania, które jest przedmiotowo właściwe. Podkreśliła, że pismem z dnia 19 sierpnia 2019r., sygn. [...], sporządzonym przez SSA W. K. w zastępstwie Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. odmówiono dostępu do akt, a więc weryfikacja podniesionej okoliczności okazała się niemożliwa.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca zakwestionowała prezentowaną wykładnię obowiązujących przepisów, zgodnie z którą nadzór Prezesa Sądu Okręgowego w K. jest wyłącznie honorowy i nie wiąże się z żadnym zakresem uprawnień i obowiązków określonych w stosunku do biegłych. Podkreśliła, że w toczących się przed sądami powszechnymi postępowaniach, w których wydano postanowienia o dopuszczeniu dowodów z opinii biegłych, w określonych wypadkach można wyłącznie podważać dowody z przedłożonych sądowi ekspertyz, jednakże biegły nie ponosi żadnych konsekwencji sporządzenia wadliwej opinii. Utrata przez ekspertyzę wagi dowodu, na mocy którego zostanie wydane orzeczenie sądowe, w żaden sposób nie dotyka osoby biegłego, a skutki procesowe rozciągają się wyłącznie na strony postępowań i przejawiają się w uznaniu roszczenia lub oddaleniu powództwa.
Natomiast biegli z uwagi na podniosłą funkcję, jaką wyznaczono im w strukturze wymiaru sprawiedliwości, a także z uwagi na to, że wykonywanie przez nich czynności pociągają istotne skutki prawne w stosunku do innych podmiotów, muszą podlegać i podlegają odpowiedzialności nałożonej na nich na mocy wskazanego wyżej rozporządzenia i w celu weryfikowania sposobu wykonywania funkcji przez biegłych poddano ich nadzorowi Prezesa Sądu Okręgowego w K., który jest odpowiedzialny nie tylko za umieszczanie poszczególnych specjalistów na liście biegłych, przyznając im równocześnie status biegłych sądowych, lecz także do weryfikowania sposobu wykonywania przez nich funkcji i pozbawiania tej funkcji tychże spośród specjalistów, którzy nie wykazali w praktyce zarówno niezbędnie wysokich kwalifikacji, jak też i należytej rzetelności, tak koniecznej do wydawania ekspertyz stanowiącyeh dowody w postępowaniach sądowych.
Zatem jeśli obowiązujące przepisy przyznają organowi kompetencje do prowadzenia stałego nadzoru nad biegłymi, począwszy do zatwierdzania poszczególnyeh specjalistów jako biegłych, to organ nie może uchylać się od obowiązku weryfikacji sposobu pełnienia przez biegłych funkcji, której może dokonać wyłącznie w oparciu o poszczególne czynności w konkretnych postępowaniach sądowych.
Także i w odniesieniu do statusu strony w postępowaniu o skreślenie z listy biegłych, jaki powinien zostać przyznany stronie danego postępowania sądowego, w którym biegły przedłożył dowód ze sporządzone przez siebie opinii, powinien ten status być niepodważalny. Postępowanie prowadzone w trybie nadzoru administracyjnego w stosunku do biegłego jest postępowaniem wynikowym, powstałym w opareiu o zarzuty podniesione w uprzednio prowadzonym postępowania sądowym - cywilnym lub karnym. Zarzuty kierowane w postępowaniach prowadzonych przed sądami powszechnymi pod adresem ekspertyz biegłych maja na celu pozbawienie mocy dowodowej poszczególnych opinii, natomiast postępowania administracyjne wszczynane w stosunku do biegłych, mają na celu wyciągnięcie konsekwencji w stosunku do osoby biegłego.
Zatem status strony w postępowaniu sądowym, w którym dopuszczono dowód z opinii biegłego automatycznie rozciąga się także i na postępowanie prowadzone w trybie administracyjnym w stosunku do biegłego.
Nadto podkreśliła, że wniosek o usunięcie z listy biegłych sądowych został przesłany do Prezesa Sądu Rejonowego w B. SSR M. K., która rozpoznając ten wniosek w trybie skargowym stwierdziła m.in., że ocena opinii biegłego dotyczy działalności sądu, w której sędziowie są niezawiśli.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczasowe stanowisko dodatkowo powołując orzecznictwo sądowoadministracyjne. Podkreślił, że szerokie uzasadnienie skargi niemal w całości powtarza i odnosi się do argumentacji użytej we wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego, a podtrzymana w skardze argumentacja pozostaje w całkowitej izolacji od ogółu okoliczności tej sprawy, w tym przeprowadzonych przecz Sąd Okręgowy w K. czynności nadzoru administracyjnego, wraz z przekazaniem wniosku skarżącej do Prokuratury Rejonowej w B. w odniesieniu do podejrzenia fałszerstwa opinii i poświadczenia nieprawdy, o czym skarżącą zawiadomiono pismem z dnia 28 maja 2019 r.
W trakcie rozprawy sądowej Skarżąca oświadczyła, że wywodzi swój interes prawny z art. 28 K.p.a. oraz z tego, że biegły wadliwie wykonywał swoje obowiązki; krzywdził uczestników postępowania karnego i cywilnego. Również w jej sprawie biegły dopuścił się nierzetelności. Uważała ponadto, że stan prawny w tym zakresie jest zbyt ubogi i należy go uzupełnić myśleniem opartym na zasadach prawnych i tym samym ma interes prawny we wszczęciu tego postępowania. Dodała, że biegły pomówił ją o popełnienie przestępstwa co miało miejsce w postępowaniu cywilnym przed Sądem Rejonowym w B., a składając wyjaśnienia Prezesowi Sądu Okręgowego w K. biegły zarzucił Skarżącej popełnienie przestępstwa, co grozi wszczęciem postępowania karnego – dlatego złożyła na rozprawie pisemne wnioski dowodowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzone badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że nie można organom orzekającym w przedmiotowej sprawie skutecznie zarzucić, iż przy rozpatrywaniu sprawy naruszyły obowiązujące przepisy prawa.
Spór między Skarżącą a organem w niniejszym postępowaniu dotyczy dopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem Skarżącej z dnia 8 kwietnia 2019 r., skierowanym do Prezesa Sądu Okręgowego w K., o skreślenie biegłego sądowego M. K. z listy biegłych, w którym Wnioskodawczyni podważała okoliczności sporządzenia przez biegłego opinii, jej merytoryczną wartość, przekłamania, rzetelność czynności biegłego oraz zasadność wystawionego przez biegłego rachunku oraz wysokość przyznanego wynagrodzenia.
Przystępując do oceny legalności zaskarżonego postanowienia, należy podkreślić, iż sporne zagadnienie ma charakter wyłącznie proceduralny. Kontrola dopuszczalności prowadzenia postępowania jest pierwszą czynnością jaką podejmuje organ po otrzymaniu wniosku. Zatem merytoryczne rozpatrzenie określonej sprawy przez tenże organ może nastąpić dopiero wówczas jeśli po wstępnej kontroli okaże się, że jest ono dopuszczalne – tj. wnioskodawca ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 K.p.a.; istnieje przedmiot sprawy podlegający kognicji danego organu administracji państwowej. Brak którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia więc formalny bieg postępowania i skutkuje odmową jego wszczęcia. Zgodnie bowiem z art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jednakże stosownie do treści art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Strona skarżąca w żadnym ze swoich pisemnych wystąpień, ani na rozprawie, nie wskazała konkretnej normy prawnej, z której wywodzi swój interes prawny. Natomiast obowiązujący system prawa nie przewiduje możliwości inicjowania przez wnioskodawców – uczestników czy strony postępowania sądowego, dla którego potrzeb sporządzana była konkretna opinia przez biegłego - postępowania administracyjnego w przedmiocie weryfikacji biegłych i ewentualnego ich skreślenia z listy. Z konstytucyjnej zasady legalizmu zawartej w art. 7 Konstytucji RP wynika kategoryczny zakaz domniemywania kompetencji organów władzy publicznej albowiem działają wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Powyższe wynika także z naczelnej normy procesowej tj. art. 6 K.p.a. Wszelkie zatem działania organów administracji publicznej muszą być oparte na konkretnej normie kompetencyjnej, upoważniającej organ do podjęcia rozstrzygnięcia i określającej czynność będącą przedmiotem kompetencji.
Natomiast zagadnienie powoływania rzeczoznawców na biegłych i nadzór nad ich działalnością należą do wyłącznej kognicji prezesów sądów okregowych; ocena prawidłowości sporządzonej opinii do sądownictwa powszechnego. Nienależyte bowiem wykonywanie czynności przez biegłego sądowego dające podstawę do jego zwolnienia z tej funkcji na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych nie może zostać wykazane poprzez kwestionowanie merytorycznej zawartości jego opinii w konkretnej sprawie. Powinno odwoływać się do działalności biegłego jako osoby zaufania publicznego, odnosić się do całokształtu jego działalności, ewentualnej utraty posiadanych kwalifikacji zawodowych. Biegli nie są nieusuwalni, podlegają ocenie (nadzorowi) prezesów sądów, a nadzór ten nie może obejmować meritum ich opinii.
Zatem - jak zauważył zasadnie organ - brak było podstaw do wszczęcia postępowania z wniosku Skarżącej z uwagi na brak statusu strony postępowania. Natomiast z urzędu przedstawione we wniosku Skarżącej okoliczności stały się podstawą do podjęcia przez Sąd Okręgowy w K. czynności nadzoru administracyjnego oraz przekazannia wniosku Skarżącej do Prokuratury Rejonowej w B. w odniesieniu do podejrzenia fałszerstwa opinii i poświadczenia nieprawdy, o czym stronę skarżącą zawiadomiono 28 maja 2019 r. (pismo [...]), jak wyjaśnił to organ w odpowiedzi na skargę.
Nadto zauważyć na zakończenie jeszcze należy, że tut. Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych Skarżącej, zgłoszonych na rozprawie, bowiem nie ma kompetencji do analizowania i oceny innych postępowań sądowych. Skoro bowiem do rozważenia pozostawała wyłącznie sprawa formalna, proceduralna – dopuszczalności wszczęcia postępowania – więc jakiekolwiek merytoryczne argumenty czy sytuacja życiowa Skarżącej pozostawały bez wpływu na wynik sprawy.
Podsumowując więc przedstawione rozważania faktyczne i prawne Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi. Skoro bowiem słusznym była odmowa wszczęcia postępowania z uwagi na brak statusu Skarżącej jako strony w postępowaniu dot. wniosku o skreślenie biegłego z listy to brak jest przesłanki do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
W konsekwencji powyższego stosownie do postanowień art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) należało skargę oddalić
- - ---------------------- 1