Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 28 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 85/20

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji) utrzymał w mocy pkt 1 decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. (dalej: organ I instancji) z [...] r., nr [...], zobowiązującej "A" S.A. z siedzibą w W. (dalej: strona, skarżąca) do uzupełnienia oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach listonosza, kontrolera oraz stanowisku ds. obsługi klienta o informacje dotyczące szkodliwych czynników biologicznych poprzez dokonanie klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych, podanie rodzaju, stopnia oraz czasu trwania narażenia.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach [...] i [...] r. upoważnieni pracownicy organu I instancji przeprowadzili kontrolę sanitarną warunków higieny pracy w [...], przy ul. [...] w S., której przebieg i ustalenia udokumentowane zostały protokołem kontroli. Podczas kontroli były oceniane następujące dokumenty: dokumentacja oceny ryzyka zawodowego na stanowisku listonosza, kontrolera oraz stanowisku ds. obsługi klienta (2018 r.), instrukcje bhp, rejestr chorób zawodowych i podejrzeń o takie choroby, rejestr i karty badań czynników szkodliwych dla zdrowia, zaświadczenia lekarskie (10 szt.) - zapis w pkt 11. protokołu kontroli.

W trakcie kontroli stwierdzono nieprawidłowości polegające na tym, że przedłożona ocena ryzyka zawodowego na stanowisku listonosza, kontrolera oraz stanowisku ds. obsługi klienta z 2018 r. nie uwzględniała informacji dotyczących szkodliwych czynników biologicznych polegających na dokonaniu klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych, podaniu rodzaju, stopnia oraz czasu trwania narażenia. Pracodawca uwzględnił jedynie zapis "czynniki biologiczne - wirusy, bakterie, bioterroryzm".

W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne oraz zawiadomił stronę o możliwości zajęcia stanowiska wobec całości dowodów zebranych w sprawie (art. 10 k.p.a.).

W dniu [...] r. wpłynęło do organu I instancji pismo z [...] r., w którym strona wniosła zastrzeżenia do zapisów protokołu kontroli wnosząc o wykreślenie z niego następujących zapisów zawartych w pkt. III ppkt. 2 oraz ppkt. 3: "(...) W wyniku analizy oceny ryzyka zawodowego na stanowisku listonosza, kontrolera oraz stanowisku ds. obsługi klienta stwierdzono, że przedmiotowa dokumentacja nie uwzględnia informacji dotyczących szkodliwych czynników biologicznych (m.in. klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych, rodzaju, stopnia oraz czasu trwania narażenia), w przedstawionej ocenie ryzyka zawodowego istnieją jedynie zapisy biologiczne - wirusy, bakterie, bioterroryzm". (...). Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli z podaniem przepisów prawnych, które naruszono- "brak w ocenie ryzyka zawodowego na stanowiskach listonosza, kontrolera i stanowisku ds. obsługi klienta informacji dotyczących szkodliwych czynników biologicznych (m.in. klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych, rodzaju, stopnia oraz czasu trwania narażenia)".

Strona uzasadniając ww. zastrzeżenia do zapisów protokołu kontroli wskazała na Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. nr 81 poz. 716 z późn. zm., dalej: rozporządzenie Ministra Zdrowia), który określa wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych. W załączniku zawarto siedem konkretnych rodzajów prac, ale wyliczenie to nie jest zamknięte - pod Ip. 8 wskazano, że na działanie naraża także praca w innych okolicznościach niż wymieniono w Ip. 1-7, podczas której jest potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych.

Następnie wyjaśniła, że w 2018 r. uaktualniono karty ryzyka zawodowego dla stanowisk pracy, przy czym ostatnia aktualizacja miała miejsce 31 października 2018 r. Dalej podniosła, że dokonując oceny ryzyka zawodowego dla stanowisk pracy, zespół powołany przez Dyrektora RS w K. uwzględnił i ocenił występujące realne zagrożenia na stanowiskach pracy. W bieżącej ocenie ryzyka nie wyartykułowano zagrożeń wynikających z czynników biologicznych, ponieważ poziom ryzyka wynikającego z kontaktu z czynnikami biologicznymi w tej grupie zawodowej jest równy populacji generalnej, a brak "potwierdzonego narażenia" (zgodnie z załącznikiem 2 do rozporządzenia) na czynniki biologiczne uniemożliwiał zakwalifikowanie pracy na kontrolowanych stanowiskach jako pracy narażającej pracowników na działanie czynników biologicznych. Jak wynika z powyższego, pracodawca posiadając wiedzę, że w procesach pracy na stanowiskach występujących w zakładzie przez niego kierowanym nie odnotowano potwierdzonego narażenia na czynniki biologiczne, do których stosuje się przepisy ww. rozporządzenia, nie miał podstaw do uwzględnienia ich w ocenie ryzyka zawodowego.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. wydając decyzję z [...] r., nr [...] wziął pod uwagę ustalenia zawarte w protokole kontroli i nakazał stronie w terminie do 31 października 2019 r. uzupełnić ocenę ryzyka zawodowego na stanowiskach listonosza, kontrolera oraz stanowisku ds. obsługi klienta o informacje dotyczące szkodliwych czynników biologicznych (poprzez dokonanie klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych, podanie rodzaju, stopnia oraz czasu trwania narażenia).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że zgodnie z § 39a rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz. U. z 2003r., Nr 169, poz.1650) to pracodawca ocenia ryzyko zawodowe występujące przy wykonywanych pracach, w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i preparatów chemicznych, biologicznych, rakotwórczych lub mutagennych oraz zmianie organizacji pracy. Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac. W przedstawionej podczas czynności kontrolnych dokumentacji oceny ryzyka zawodowego z października 2018 r. pracodawca zidentyfikował zagrożenia na stanowiskach listonosza, kontrolera oraz stanowisku ds. obsługi klienta, w tym wskazał zagrożenie szkodliwymi czynnikami biologicznymi na jakie pracownik jest lub może być narażony podczas wykonywania pracy.

W związku z identyfikacją tych czynników w ocenie ryzyka zawodowego oraz w oparciu o § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, pracodawca dokonuje oceny ryzyka zawodowego uwzględniając w szczególności m.in.: klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych, rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego. Z kolei z § 3 ww. rozporządzenia wynika, że wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych jest określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia, gdzie w pkt. 8 mówi się o "innych okolicznościach niż wymienione w pkt. 1-7, podczas których jest potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych". Przy czym, powołując się na stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Białymstoku z 13 sierpnia 2009 r., II SA/Bk 224/09 (LEX nr 550337), organ wskazał, że pojęcie "potwierdzone narażenie" oznacza narażenie, które potencjalnie może wystąpić podczas wykonywania czynności na danym stanowisku pracy, co nie oznacza, że wystąpiło dotychczas w kontrolowanym zakładzie czy też w statystykach w obrębie większego obszaru. W związku z powyższym uznał, że konieczne jest uzupełnienie dokumentacji oceny ryzyka zawodowego o następujące czynniki biologiczne należące do 1 i 2 grupy zagrożenia na stanowisku:

1. - listonosza: wirus grypy A, B, C (wirusy Orthomexoviridae), rynowirusy (wirusy Picornaviridae), Borrelia burgdorfera (bakterie/krętki), Borrelia spp. (bakterie/krętki), Streptococcus spp. (bakterie Gram-dodatnie ziarniaki);
2. - kontrolera: wirus grypy A, B, C (wirusy Orthomexoviridae), rynowirusy (wirusy Picornaviridae), Streptococcus spp. (bakterie Gram-dodatnie ziarniaki);
3. - stanowisku ds. obsługi klienta: wirus grypy A, B, C (wirusy Orthomexoviridae), rynowirusy (wirusy Picornaviridae), Streptococcus spp. (bakterie Gram-dodatnie ziarniaki).

Celem ww. obowiązku jest ochrona pracowników przed ujemnymi wpływami, które mogą powodować zmiany chorobowe i być przyczyną powstawania schorzeń zawodowych.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 27 ust. 1 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz.

1. 59) stanowiący, że w razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych państwowy inspektor sanitarny nakazuje w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień.

Strona złożyła odwołanie od punktu 1 ww. decyzji, które oparła na interpretacji załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, który określa wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych. W załączniku zawarto siedem konkretnych rodzajów prac (poz. 1-7 załącznika nr 2), którymi są: praca w zakładach produkujących żywność, w rolnictwie, praca, podczas której dochodzi do kontaktu ze zwierzętami lub produktami pochodzenia zwierzęcego, praca w jednostkach ochrony zdrowia, w laboratoriach klinicznych, weterynaryjnych lub diagnostycznych, w zakładach gospodarki odpadami, przy oczyszczaniu ścieków. Przyznała, że powyższe wyliczenie nie jest zamknięte - pod poz. 8 wskazano, że na działanie naraża także praca w innych okolicznościach niż wymieniono w poz. 1-7, podczas której jest potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych.

Strona podała, że Region Sieci w K. uaktualnił karty ryzyka zawodowego dla stanowisk pracy (ostatnia aktualizacja 31 października 2018 r.) dokonując oceny ryzyka zawodowego dla stanowisk pracy oraz dokonując zapisu "czynniki biologiczne - wirusy, bakterie, bioterroryzm". Dalej stwierdziła, że aby uznać daną pracę za narażającą pracowników na działanie czynników biologicznych nie wystarcza domniemanie czy uprawdopodobnienie takiego działania, ale musi ono zostać potwierdzone., na co wskazał WSA w Krakowie w wyroku z 9 sierpnia 2018 r., sygn.. III SA/Kr 630/18.

Zaskarżoną decyzją z [...] r. Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżony pkt 1. decyzji organu I instancji.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu stwierdził, że w czasie kontroli stwierdzono nieprawidłowości polegające na braku w ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku listonosza, kontrolera oraz stanowisku ds. obsługi klienta, informacji dotyczących szkodliwych czynników biologicznych. Powołał § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2005r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, zgodnie z którym przed wyborem środka zapobiegawczego pracodawca dokonuje oceny ryzyka zawodowego, na jakie jest lub może być narażony pracownik w szczególności:

1. 1. klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych;
2. 2. rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego;
3. 3. informację na temat:
4. a. potencjalnego działania alergizującego lub toksycznego szkodliwego czynnika biologicznego,
5. b. choroby, która może wystąpić w następstwie wykonywanej pracy,
6. c. stwierdzonej choroby, która ma bezpośredni związek z wykonywaną pracą;
7. 4. wskazówki organów właściwej inspekcji sanitarnej. Państwowej Inspekcji Pracy oraz jednostek służby medycyny pracy.

W celu ochrony pracowników przed zagrożeniami spowodowanymi przez szkodliwy czynnik biologiczny pracodawca jest obowiązany do stosowania, na warunkach określonych w przedmiotowym rozporządzeniu, wszelkich dostępnych środków eliminujących narażenie lub ograniczających stopień tego narażenia, zwanych dalej "środkami zapobiegawczymi". (§ 4 ust. 1)

Jeżeli pracownik jest zatrudniony w warunkach narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do 1 grupy zagrożenia, pracodawca stosuje środki zapobiegawcze określone w przepisach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. (§ 4 ust. 2)

W ocenie ryzyka na w/w stanowiskach pracodawca uwzględnił ogólnie narażenie pracownika na bakterie, wirusy, bioterroryzm, tym samym nie określając grupy zagrożenia 1 lub 2-4 tzn. nie dokonał klasyfikacji szkodliwego czynnika biologicznego. Wg definicji: bioterroryzm - to rodzaj terroryzmu definiowany jako bezprawne, nielegalne użycie czynników biologicznych wobec ludzi z zamiarem wymuszenia jakiegoś działania lub zastraszenia rządu, ludności cywilnej, lub jakiejkolwiek jej części, dla osiągnięcia celów osobistych, politycznych, społecznych łub religijnych. Czynnikiem rażenia są mikroorganizmy, bakterie (riketsje), grzyby, toksyny, produkowane przez niektóre mikroorganizmy, a także trucizny roślinne. Często, wyżej wymienione środki, są dodatkowo modyfikowane, aby stanowiły jeszcze większe zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi, zwierząt, a także roślin. Drobnoustroje chorobotwórcze mogą być przenoszone m. in.za pomocą przesyłek listowych.

Rozprzestrzenianiu się szkodliwych substancji sprzyjają także, wcześniej zarażeni, naturalni nosiciele - owady: pchły, pluskwy, wszy odzieżowe, muchy, komary oraz pajęczaki: kleszcze. Mogą one przenosić drobnoustroje bezpośrednio na łudzi, wodę bądź żywność. Bezobjawowi nosiciele danej choroby zakaźnej są w stanie łatwo przemieszczać się na duże odległości.

Z kolei, z § 3 ww rozporządzenia wynika, że wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych jest określony w załączniku nr 2 rozporządzenia, gdzie pkt 8 mówi o "innych okolicznościach niż wymienione w pkt 1-7, podczas których jest potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych. Podkreślił, że oznacza to narażenie, które potencjalnie może wystąpić podczas wykonywania czynności na danym stanowisku.

Natomiast bioterroryzm może nawet oznaczać szkodliwy czynniki biologiczny zakwalifikowany do 3 grupy zagrożenia np. Bacillus anthracis nazywany laseczką wąglika, który był po zamachach 11 września 2001 r. (World Trade Center w Nowym Jorku) wysyłany w przesyłkach listownych na całym świecie.

Podsumowując, stwierdził, ze decyzja organu I instancji jest prawidłowa.

W skardze na to rozstrzygnięcie strona zarzuciła:

1. I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
2. 1) art. 226 Kodeksu pracy oraz § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. z 2005 r., nr 81, poz. 716 z późn. zm.) i Załącznika nr 2 pkt 8 (Wykaz prac narażających pracowników na działalnie czynników biologicznych), poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że:
3. a) z samego faktu sporządzenia przez skarżącą zaktualizowanych w dniu 31 października 2018 r. Kart Oceny Ryzyka Zawodowego stanowiących materiał dowodowy w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca była zobowiązana do sklasyfikowania i stworzenia wykazu szkodliwych czynników biologicznych, podczas, gdy wyjaśnienia skarżącej wskazywały, iż zespół powołany przez Dyrektora RS w K. uwzględnił i ocenił realne zagrożenia na stanowiskach pracy, a w ocenie ryzyka nie wskazano zagrożeń wynikających z czynników biologicznych, ponieważ poziom ryzyka wynikający z kontaktu z ewentualnymi czynnikami biologicznymi jest równy populacji generalnej i "brak potwierdzonego narażenia" na czynniki biologiczne uniemożliwia zakwalifikowanie pracy na kontrolowanych stanowiskach jako narażającej pracowników na działalnie czynników biologicznych,
4. b) z samego faktu, iż skarżąca uwzględniła ogólnie narażenia pracownika na bakterie, wirusy, bioterroryzm, była zobowiązana do określenia grupy zagrożenia, podczas, gdy organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, czy na wymienionych stanowiskach narażenie zostało potwierdzone;
5. 2) § 39 a, § 39 c oraz § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy poprzez błędne uznanie, iż skarżąca naruszyła w/w przepisy, podczas gdyż skarżąca właściwie oceniała ryzyko występujące w środowisku pracy na kontrolowanym stanowisku oraz dopełniła wszelkich obowiązków ustawowych w zakresie istniejących zagrożeń;
6. - a w konsekwencji wadliwe przyjęcie, iż skarżąca była zobowiązana do dokonania klasyfikacji oraz stworzenia wykazu szkodliwych czynników biologicznych występujących w środowisku pracy na w/w stanowiskach, a w konsekwencji do nałożenia takiego obowiązku na skarżącą, podczas, gdy skarżąca w prawidłowy sposób dokonała oceny ryzyka na kontrolowanych stanowiskach, która to ocena nie zawierała zagrożeń wynikających z czynników biologicznych lub też poziom ryzyka wynikający z kontaktu z ew. czynnikami biologicznymi w tej grupie zawodowej jest równy populacji generalnej, brak "potwierdzonego narażenia" (zgodnie z Załącznikiem 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szkodliwych czynników biologicznych (...) na czynniki biologiczne uniemożliwiał klasyfikację oraz stworzenie wykazu takich szkodliwych czynników biologicznych, a tym samym skarżąca nie była do powyższego zobowiązana.
7. II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
8. 1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji, podczas, gdy przy prawidłowym rozstrzygnięciu decyzja ta powinna zostać uchylona w zakresie pkt 1 decyzji, a postępowanie w tym zakresie umorzone,
9. 2) art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. oraz art. 107 § 1 pkt 6 oraz § 3 k.p.a poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego oraz brak wszechstronnego rozważenia sprawy, w szczególności poprzez zaniechanie ustaleń faktycznych w zakresie potwierdzenia, czy działanie czynników biologicznych zostało potwierdzone, ponadto Organy nie ustaliły na jakiej konkretnie, popartej rzetelnymi analizami czy też dowodami podstawie oparta została konkluzja, że działalnie czynników biologicznych, wymienionych w uzasadnieniu jest potwierdzone;

a w konsekwencji powyższego naruszenie:

1. - art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim ogólnej zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej przejawiającej się m. in. w prowadzeniu postępowania zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz przepisami postępowania, poprzez niezastosowanie jej w niniejszej sprawie.

Wskazując na powyższe, wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie skarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. w zakresie pkt 1) określającego obowiązek uzupełnienia oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach listonosza, kontrolera oraz stanowiska ds. obsługi klienta o informacje dotyczące szkodliwych czynników biologicznych (poprzez dokonanie klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych, podanie rodzaju, stopnia oraz czasu trwania narażenia) za wyjątkiem nakazu uzupełnienia dokumentacji oceny ryzyka zawodowego o czynnik biologiczny należący do 1 i 2 grupy zagrożenia na stanowisku listonosza w zakresie Borrelia burgdorfera (bakterie/krętki), ponadto wniosła o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych, a w oparciu o art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a. wstrzymanie w zaskarżonej części wykonania skarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o uznanie skargi za bezzasadną i jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 226 pkt 1 K.p. pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko.

Definicję pojęcia ryzyka zawodowego zawiera § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003r. Nr 169, poz.1650 – dalej powoływane jako rozporządzenie Ministra Pracy). Zgodnie z powołanym przepisem, ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o "ryzyku zawodowym" rozumie się przez to prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy.

Z kolei, stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 kwietnia 2005r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, przed wyborem środka zapobiegawczego pracodawca dokonuje oceny ryzyka zawodowego, na jakie jest lub może być narażony pracownik, uwzględniając w szczególności:

1. 1) klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych;
2. 2) rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego;
3. 3) informację na temat:
4. a) potencjalnego działania alergizującego lub toksycznego szkodliwego czynnika biologicznego,
5. b) choroby, która może wystąpić w następstwie wykonywanej pracy,
6. c) stwierdzonej choroby, która ma bezpośredni związek z wykonywaną pracą;
7. 4) wskazówki organów właściwej inspekcji sanitarnej, Państwowej Inspekcji Pracy oraz jednostek służby medycyny pracy.

Załącznik nr 1 do ww. zarządzenia określa klasyfikację szkodliwych czynników biologicznych, dzieląc je na cztery grupy zagrożenia. Podział ten opiera się na potencjalnym niebezpieczeństwie wywołania chorób u ludzi, przy czym grupa 1 dotyczy czynników, które w najmniejszym stopniu powodują niebezpieczeństwo wywołania chorób, a grupa 4 – czynników niebezpiecznych, wywołujących ciężkie choroby u ludzi. Zidentyfikowanie danego czynnika biologicznego w miejscu pracy, zależnie od jego przynależności do jednej z grup, wpływa na zakres i rodzaj obowiązków pracodawcy.

Tytułem przykładu można wskazać § 4 ust.2 rozporządzenia Ministra Zdrowia, w myśl którego jeżeli pracownik jest zatrudniony w warunkach narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do grupy 1 zagrożenia, pracodawca stosuje środki zapobiegawcze określone w przepisach z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

Podobnie § 7 pkt 2 i 14 rozporządzenia Ministra Zdrowia stanowią, że stosowanie środków zapobiegawczych nie zwalnia pracodawcy od obowiązku prowadzenia rejestrów prac i pracowników narażonych na działanie szkodliwych czynników biologicznych zakwalifikowanych do grupy 3 lub 4 zagrożenia, w formie elektronicznej lub księgi rejestrowej, § 7 pkt 8 zobowiązuje pracodawcę do sporządzenia planu postępowania na wypadek awarii z udziałem szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do grupy 3 lub 4 zagrożenia czy § 13 rozporządzenia, zgodnie z którym do procesów przemysłowych, w trakcie których stosowane są szkodliwe czynniki biologiczne zakwalifikowane do grupy 2-4 zagrożenia, stosuje się odpowiednio § 12 ust. 2, z uwzględnieniem stopni hermetyczności i środków hermetyczności.

Zgodnie zaś z § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia, w miejscach wymienionych w ust. 1 czynności związane z narażeniem na szkodliwe czynniki biologiczne są prowadzone na stanowiskach pracy do tego wyznaczonych odpowiadających przynajmniej:

1. 1) 2. stopniowi hermetyczności, dla szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do grupy 2 zagrożenia;
2. 2) 3. stopniowi hermetyczności, dla szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do grupy 3 zagrożenia;
3. 3) 4. stopniowi hermetyczności, dla szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do grupy 4 zagrożenia.

Z powyższego wynika, że zakwalifikowanie szkodliwego czynnika biologicznego do konkretnej grupy zagrożenia jest bardzo istotne z uwagi na to, jakie obowiązki w zakresie BHP rodzi po stronie pracodawcy.

Natomiast w sytuacji, gdy pracodawca co prawda zidentyfikował ryzyko wpisując w Karcie oceny narażenia zawodowego "czynniki biologiczne – wirusy, bakterie, bioterroryzm", ale nie ocenił stopnia tego ryzyka, nie jest możliwe ustalenie zakresu obowiązków pracodawcy uzależnionych od klasyfikacji czynnika szkodliwego do określonej grupy narażenia ani tym bardziej wyegzekwowanie realizacji tych obowiązków.

Załącznik Nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia określa wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych. Zawarto w nim siedem konkretnych rodzajów prac, którymi są: praca w zakładach produkujących żywność, praca w rolnictwie, praca, podczas której dochodzi do kontaktu ze zwierzętami lub produktami pochodzenia zwierzęcego, praca w jednostkach ochrony zdrowia, praca w laboratoriach klinicznych, weterynaryjnych lub diagnostycznych, praca w zakładach gospodarki odpadami oraz praca przy oczyszczaniu ścieków. Powyższe wyliczanie nie jest zamknięte - pod poz. 8 wskazano, że na działanie takich czynników naraża także praca w innych okolicznościach niż wymieniono pod poz. 1-7, podczas której jest potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych.

Zdaniem Sądu pod pojęciem "potwierdzonego narażenia" należy rozumieć sytuację, gdy zostało ustalone, że podczas wykonywania pracy istnieje możliwość wystawienia pracownika na działanie czynnika szkodliwego. Takie znaczenie wynika z użycia słowa "narażenie" wskazujące, że dla zaistnienia tej przesłanki nie jest konieczne "wystąpienia" jakiegoś skutku (zarażenia, choroby), a jedynie potencjalna możliwość takich skutków. Sąd podziela pogląd wyrażony przez WSA w Białymstoku w wyroku z 13 sierpnia 2009r. sygn. akt II SA/Bk 224/09, że pojęcie "potwierdzonego narażenia" należy rozumieć jako potencjalne narażenie, które może wystąpić podczas wykonywania czynności na danym stanowisku pracy, niezależnie od tego czy wystąpiło dotychczas w kontrolowanym zakładzie, czy też w statystykach w obrębie większego obszaru. Wystarczy zatem, że rodzaj wykonywanych czynności powoduje kontakt z czynnikiem biologicznym, będącym zagrożeniem dla zdrowia pracownika, aby zaktualizowały się obowiązki pracodawcy określone przepisami rozporządzenia.

Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 stycznia 2020r. sygn. akt II OSK 3485/18 stwierdzając, że "obowiązki pracodawcy związane z prowadzeniem odpowiedniej dokumentacji (rejestru: prac i pracowników narażonych na działanie szkodliwych czynników biologicznych) odnoszą się do wszystkich pracodawców, którzy zatrudniają pracowników "w warunkach narażenia na działanie szkodliwych czynników biologicznych" (art. 2221 § 1 k.p.). Przepis ten nie uzależnia nałożenia tego obowiązku od faktycznego wystąpienia w zakładzie pracy działania takich czynników." W wyroku tym NSA potwierdził także, że "pojęcie "potwierdzonego narażenia" należy rozumieć jako potencjalne narażenie, które może wystąpić podczas wykonywania czynności na danym stanowisku pracy, niezależnie od tego czy wystąpiło dotychczas w kontrolowanym zakładzie, czy też w statystykach w obrębie większego obszaru. Wystarczy zatem, że rodzaj wykonywanych czynności powoduje kontakt z czynnikiem biologicznym, będącym zagrożeniem dla zdrowia pracownika, aby zaktualizował się obowiązek prowadzenia odpowiedniego rejestru przez pracodawcę." Należy dodać, że ww. wyrokiem NSA uchylił przywołany przez stronę skarżącą wyrok WSA w Krakowie z 9 sierpnia 2018 r. w sprawie sygn. III SA/Kr 630/18 i oddalił skargę pracodawcy na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia rejestrów prac i pracowników narażonych na działanie szkodliwe czynników biologicznych.

Wskazuje to na niezasadność zarzutów skargi wyrażonych w jej pkt. I.1. a oraz b.

Taka wykładnia pojęcia "potwierdzonego narażenia" wskazuje także na bezzasadność skargi w zakresie jej pkt II.2. Skoro sam pracodawca stwierdził narażenie na czynniki biologiczne, to prowadzenie postępowania dowodowego dla wykazania czy ono rzeczywiście realnie występuje nie jest konieczne, a organ nie podejmując czynności dowodowych nie naruszył wskazanych w skardze przepisów k.p.a. Tym samym nie można uznać za uzasadniony zarzutu obrazy art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej i prowadzenia postępowania zgodnie z prawem, bo zasadom tym organ nie uchybił.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 39 ust. 1, § 39 a i c rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t. j. Dz. U. z 2003r., Nr 169, poz. 1650 – dalej rozporządzenie Ministra Pracy) stwierdzić trzeba, że treść powołanych przepisów potwierdza zasadność stanowiska organów.

Zgodnie z § 39 ust. 1 tego rozporządzenia, pracodawca realizuje obowiązek zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności przez zapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, właściwą organizację pracy, stosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz informowanie i szkolenie pracowników.

Nie można ustalić, jakie środki profilaktyczne są konieczne dla zapobieżenia zagrożeniom, o ile wcześniej nie zostanie ustalony rodzaj i stopień narażenia.

Do podobnych wniosków prowadzi analiza § 39 a ust. 3 tego rozporządzenia stanowiącego, że pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych.

Również bowiem ustalenie, jakie środki profilaktyczne są w danym przypadku niezbędne musi być poprzedzone ustaleniem nie tylko środka stanowiącego zagrożenie, ale także stopnia narażenia, jakie stwarza.

Z powyższego wynika, że słusznie organ pierwszej instancji nakazał stronie uzupełnienie oceny ryzyka zawodowego o informacje dotyczące klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych, a organ drugiej instancji prawidłowo utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie, zatem także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. zawarty w pkt. II.1. okazał się niezasadny.

Prezentując powyższe stanowisko, Sąd w całości podziela argumentację zawartą w nieprawomocnym wyroku tut. Sądu w sprawie sygn. III SA/Gl 86/20 w podobnym stanie faktycznym i prawnym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.