Uzasadnienie
A.S. (dalej jako "skarżący") wniósł skargę na decyzję Prezesa
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 września 2022 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia właściwego ustawodawstwa z uwagi na równoczesne prowadzenie działalności gospodarczej na terenie Polski i niewykonywanie pracy najemnej na Słowacji w okresie od 1 maja 2013 r. rozstrzygniętego prawomocną decyzją z 14 kwietnia 2014 r. znak: [...].
W odpowiedzi na skargę ZUS Oddział w R. wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. Zgodnie z pouczeniem zawartym w zaskarżonej decyzji, skarżącemu przysługiwało odwołanie do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu, albowiem sformułowany w niej przedmiot zaskarżenia nie jest objęty zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego.
Na wstępie zauważyć należy, że badanie merytorycznej zasadności skargi w każdym przypadku poprzedzone jest sprawdzeniem, czy sprawa będąca jej przedmiotem podlega kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego, a mianowicie, czy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego, czy skargę wniósł uprawniony podmiot oraz czy spełnia ona wymogi formalne i została wniesiona w terminie.
Zakres kognicji sądu administracyjnego określają przepisy art. 3 § 2, 2a i 3, art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a.").
Stosownie do art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, 1491, 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2021 r., poz. 422 ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania spraw, które nie zostały wymienione w powołanych przepisach.
Mając na uwadze, że skarga w niniejszej sprawie dotyczy decyzji nr 254 z 19 września 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia właściwego ustawodawstwa z uwagi na równoczesne prowadzenie działalności gospodarczej, wskazać należy, że zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), jednakże w przypadku decyzji wydawanych przez ZUS z zakresu ubezpieczeń społecznych, kognicja sądu administracyjnego została ograniczona przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), ustanawiającej szczególny tryb odwoławczy od takich decyzji.
Do takiego wniosku prowadzi wykładnia przepisu art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), dalej: k.p.c. Właściwym w tych sprawach jest zatem sąd powszechny.
Stosownie do wskazanych przepisów stronie niezadowolonej z orzeczenia ZUS służy prawo wniesienia odwołania do sądu powszechnego.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 marca 2011 r. (I UZP 3/10) mającej moc zasady prawnej orzekł, iż w sprawach w których zapadają decyzje organu rentowego, właściwym do rozpoznawania odwołania jest sąd ubezpieczeń społecznych, nie zaś sąd administracyjny. Są to bowiem sprawy cywilne w znaczeniu procesowym, formalnym, zgodnie z tym, co wyrażone jest w art. 1 k.p.c.
Uwzględniając natomiast przepisy k.p.c. stwierdzić należy, że sprawy z zakresu szeroko rozumianego ubezpieczenia społecznego, należą do właściwości sądów powszechnych.
Kwestionowana przez skarżącego decyzja organu rentowego podlega zatem kontroli właściwych sądów powszechnych.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji postanowienia.