Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 16 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 893/21

Uzasadnienie

Decyzją z 29 kwietnia 2021 r. nr UP-357/2021 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) po rozpoznaniu odwołania M.W. (dalej: strona, skarżąca) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 13 grudnia 2018 r. znak: [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

W podstawie prawnej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej K.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.).

Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca 29 grudnia 2017 r. zwróciła się z wnioskiem do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek w łącznej kwocie 74.417,63 zł, w tym za:

1. 1) ubezpieczenie społeczne za okres:
2. - 04/2003-12/2004, 07-08/2013, 10/2013-05/2016, 11/2016-11/2017 w łącznej kwocie 56.704,94 zł, w tym z tytułu składek - 39.154,94 zł i odsetek liczonych na dzień 29 grudnia 2018 r. - 17.550 zł,
3. - 07/2017 - 04/2018 w łącznej kwocie 4.036,88 zł, w tym z tytułu składek - 3.872,88 zł i odsetek liczonych na dzień 21 września 2018 r. - 164 zł;
4. 2) ubezpieczenie zdrowotne za okres:
5. - 04/2003-06/2003, 08/2003, 04/2004, 06/2004-07/2004, 12/2004, 07/2013-04/2014, 06/2014-07/2014, 02/2015, 04/2015, 01/2017-04/2017, 06/2017 w łącznej kwocie 7.518,26 zł, w tym z tytułu składek - 4.888,26 zł i odsetek liczonych na dzień 29 grudnia 2018 r. - 2.630 zł,
6. - 12/2017 - 04/2018 w łącznej kwocie 1.645,04 zł, w tym z tytułu składek - 1.577,04 zł i odsetek liczonych na dzień 21 września 2018 r. - 68 zł;
7. 3) Fundusz Pracy za okres:
8. - 04/2003-05/2003, 07/2003-01/2005, 10/2013-10/2014, 12/2014-05/2016, 11/2016-11/2017 w łącznej kwocie 4.188,60 zł, w tym z tytułu składek - 2.925,60 zł i odsetek liczonych na dzień 29 grudnia 2018 r. - 1.263 zł,
9. - 12/2017 - 04/2018 w łącznej kwocie 323,91 zł z tytułu składek.

Decyzją z 13 grudnia 2018 r. ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 4 marca 2019 r. ZUS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstanycjne. Wyrokiem z 21 września 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 811/19, tut. Sąd uwzględnił skargę strony i uchylił decyzję organu odwoławczego. W uzasadnieniu wyroku Sąd nakazał organowi szczegółowe przedstawienie dowodów dla wykazania, że nie doszło do przedawnienia zobowiązań; wyjaśnienie nazwiska skarżącej, gdyż z załączonych dokumentów wynika, że dotyczą one M. R.-W., natomiast skarżąca występuje jako M. W.; zestawienia wartości posiadanego majątku oraz wysokości dochodów z niezbędnymi kosztami utrzymania i ocenę, czy skarżąca jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku; ustalenie, czy schorzenia skarżącej mają charakter przewlekły i czy są rokowania na podjęcie zatrudnienia; analizę przesłanek umorzenia przewidzianych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.; prawidłowe sporządzenia uzasadnienia decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne z 13 grudnia 2018 r.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił, że z danych zawartych w bazie PESEL-KEP wynika, że 21 lutego 1998 r. strona zawarła związek małżeński z A. W. i przyjęła nazwisko męża pozostawiając również swoje nazwisko rodowe tj. R.. Zgodnie z danymi zawartymi w Systemie Informatycznym ZUS od 19 kwietnia 2017 r. skarżąca posługuje się nazwiskiem męża tj. W..

Następnie na str. 3-7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji ZUS wyjaśnił, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem skarżącej.

ZUS przeanalizował oświadczenie strony o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, złożone 5 marca 2021 r., wskazując, że wynika z niego, że: strona jest mężatką; nie pracuje zarobkowo; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera świadczeń/zasiłków z Urzędu Pracy; pobiera zasiłek rodzinny z pomocy społecznej w wysokości 193,00 zł netto miesięcznie; korzysta z innych form pomocy, takich jak: program 500+ w kwocie 500,00 zł netto miesięcznie; stypendium socjalne dla córki J. w wysokości 1,430,00 zł netto miesięcznie; stypendium socjalne dla córki Z. w wysokości 750,00 zł netto miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, strona oszacowała na łączną kwotę 1.000,00 zł, w tym: 800,00 zł opłaty eksploatacyjne, 100,00 zł koszty związane z leczeniem, 100,00 zł czesne za szkołę. Strona posiada także inne zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za 2020 r. w wysokości 400,00 zł, płatne w kwocie 65,00 zł miesięcznie oraz w bankach w wysokości 100.000,00 zł, płatne po 2.000,00 zł miesięcznie.

W formie układu ratalnego spłacane jest tylko zobowiązanie z tytułu podatków w kwocie 65,00 zł miesięcznie, natomiast zobowiązanie wobec banku nie jest regulowane. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, dwiema pełnoletnimi córkami oraz małoletnim synem. Mąż skarżącej osiąga dochód w wysokości 300,00 zł netto miesięcznie. Strona posiada na własność dom o powierzchni 70 m2 w miejscowości K; nie posiada ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. Nie widzi perspektyw na poprawę sytuacji finansowej. Sytuacja zdrowotna strony jest zmienna, gdyż raz czuje się lepiej, a następnego dnia przychodzi osłabienie. Od wielu lat towarzyszy jej przewlekłe zmęczenie, które sprawia, że nie ma energii do pracy. Często boli ją głowa oraz oczy, od 3 lat cierpi na depresję, której towarzyszy lęk i napady paniki.

Analizując przesłanki umorzenia zobowiązań wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS stwierdził, że w przypadku skarżącej:

1. - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
2. - przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 351 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
3. - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s - wprawdzie skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, obecnie nie posiada żadnego źródła dochodu, jednak: ZUS nie wyczerpał sposobów dochodzenia należności; skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości gruntowej w miejscowości K. o powierzchni 0,0598 ha, dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi księgę wieczystą nr [...], współwłasność na powyższej nieruchomości została skierowana do zabezpieczenia hipotecznego; skarżąca posiada następców prawnych -męża, dwie córki i syna;
4. - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s, nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
5. - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6. - przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u s.u.s nie zachodzi, na chwilę obecną nie został ustalony element całkowitej nieściągalności przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zadłużenia prowadzone jest czynne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS; prowadzone postępowanie nie zostało uznane za bezskuteczne i nie zostało zakończone; należności nie uległy przedawnieniu i nadal są wymagalne.

Podsumowując, ZUS stwierdził, że wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. To uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Z kolei analizując przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"), organ wyjaśnił, że:

Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Zdarzenia losowe, czy kląska żywiołowa nie były też powodem likwidacji działalności. Decydując się na założenie działalności gospodarczej strona powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

W ocenie ZUS nie wystąpiła także przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gdyż strona nie przedstawiła żadnych dowodów dotyczących jej stanu zdrowia ani nie powołała się na sprawowanie opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. W sprawie nie odnotowano również żadnych dokumentów, które wykluczałyby stronę całkowicie i trwale z możliwości aktywności zawodowej. Strona nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, bądź niezdolności do podjęcia pracy zarobkowej. W związku z powyższym nie ma żadnych przeciwskazań do podjęcia pracy zarobkowej w celu poprawy sytuacji bytowej oraz spłaty zadłużenia wobec ZUS.

ZUS stwierdził też, że ograniczone możliwości płatnicze, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Analizując sytuację skarżącej, ZUS wskazał, że do 29 kwietnia 2018 r. prowadziła indywidualną działalność gospodarczą. Od 22 listopada 2019 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych w Powiatowym Urzędzie Pracy. Rejestracja w Urzędzie Pracy oznacza, że skarżąca wyraża chęć i gotowość do podjęcia zatrudnienia.

Rejestracja daje szereg uprawnień, tj.: dostęp do usług pośrednictwa pracy, doradztwa zawodowego i informacji zawodowej, pomoc w aktywnym poszukiwaniu pracy oraz możliwość szkoleń. Sam fakt pozostawania osobą bezrobotną na obecnym rynku pracy nie stanowi elementu wyjątkowości. Zatem nie może stanowić okoliczności skutkującej umorzeniem należności. ZUS zauważył, że skarżąca ma 52 lata, a więc do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało jeszcze 8 lat, co daje podstawę organowi egzekucyjnemu do przypuszczeń, że będzie jeszcze aktywna zawodowo.

ZUS podkreślił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, dwiema pełnoletnimi córkami oraz małoletnim synem. Mąż skarżącej prowadzi własną działalność gospodarczą polegającą na działalności agentów i brokerów ubezpieczeniowych i osiąga dochód 3.000 zł miesięcznie. ZUS wskazał, że prowadzenie działalności gospodarczej to okoliczność, która przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia przez męża skarżącej działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej może w przyszłości przynieść odpowiednie dochody rodzinie. Istnieje również inna możliwość na poprawę sytuacji materialnej skarżącej, która może wraz z mężem prowadzić wspólnie działalność gospodarczą, a środki pochodzące z pracy przeznaczyć na potrzeby rodziny oraz spłatę zadłużenia wobec ZUS.

Analizując sytuację majątkową strony ZUS wskazał, że łączna miesięczna wartość pomocy otrzymywanej przez rodzinę skarżącej to kwota 2.873,00 zł. Rodzinie zostało przyznane także: jednorazowe stypendium na wydatki związane z edukacją dla syna w wysokości 400,00 zł; jednorazowy zasiłek celowy za miesiąc czerwiec 2020 r. w kwocie 550,00 zł z przeznaczeniem na: 250,00 zł na zakup żywności, 100,00 zł na pokrycie opłat gazu, 100,00 zł na pokrycie opłat za wodę, 100,00 zł na pokrycie opłat za energię elektryczną. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem oszacowała strona oszacowała na łączną kwotę 1.000,00 zł. Zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za 2020 r. w wysokości 400,00 zł, płatne w kwocie 65,00 zł miesięcznie oraz w bankach w wysokości 100.000,00 zł płatne w kwocie 2.000,00 zł miesięcznie. W formie układu ratalnego spłacane jest tylko zobowiązanie w kwocie 65,00 zł. Zobowiązanie w banku nie jest regulowane.

ZUS uznał, że opłaty za energię, gaz czy wodę nie są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Natomiast posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek.

ZUS zauważył, że pod wskazanym przez stronę adresem zameldowani są również rodzice skarżącej oraz brat, którzy posiadają własne źródła dochodu. Biorąc pod uwagę powyższe, osoby te powinny również partycypować w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego.

Zdaniem ZUS analizując aktualną sytuację finansową skarżącej, należy wziąć pod uwagę także posiadany przez nią majątek, w postaci współwłasności nieruchomości gruntowej w miejscowości K. o powierzchni 0,0598 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta. Majątek ten nie ma wpływu na wysokość uzyskiwanego w gospodarstwie domowym miesięcznego dochodu. Natomiast z uwagi na posiadany majątek nie zachodzą przestanki całkowitej nieściągalności, a to z kolei nie wyklucza możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego.

Organ podkreślił, że istnieje ważny interes publiczny przemawiający przeciwko umorzeniu zaległości składkowych skarżącej, gdyż jej bierna postawa doprowadziła do uciążliwej obecnie sytuacji. Skarżąca nie ma żadnych przeciwskazań do podjęcia pracy zarobkowej. Może wraz z mężem prowadzić wspólnie działalność gospodarczą, a środki pochodzące ze wspólnej pracy przeznaczać na potrzeby rodziny oraz spłatę zadłużenia wobec ZUS w ratach dostosowanych do możliwości finansowych.

Dlatego jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne.

W skardze do sądu administracyjnego strona wniosła o zmianę decyzji z 29 kwietnia 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej i umorzenie w całości należności z tytułu składek, ponieważ spełnia w całości ku temu przesłanki. Stwierdziła też, ze zaskarżona decyzja ZUS narusza prawo i jej interes prawny. Zaprzeczyła w całości twierdzeniom ZUS. Wniosła o przyznanie adwokata z urzędu. Oświadczyła, że po przyznaniu adwokata, doprecyzuje zarzuty i kolejne wnioski.

Zarzuciła ZUS wiele błędów m.in. to, że błędnie podał, że jej rodzice i brat są zameldowani pod tym samym adresem, co jest nieprawdą, gdyż są zameldowani pod innym adresem. Ponadto ZUS w ogóle nie wziął pod uwagę, że mąż skarżącej też ma długi w ZUS i nie jest w stanie ich spłacać. Przez wiele lat zajmował się ratowaniem jej zdrowia i obecnie też ma problemy zdrowotne, chodzi na terapię do psychologa. Zatem oboje nie mogą normalnie pracować. W 2020 r. mąż skarżącej był zmuszony z przyczyn ekonomicznych zwolnić pracownika (nadal spłaca długi na rzecz pracownika), zamknął również biuro w C. (pozostały długi z czynszu) i przeniósł się do domu.

Dodatkowo ma przewlekle chorą mamę, która od wielu lat choruje na stwardnienie rozsiane i też wymaga stałej opieki. Od kilku lat próbuje znaleźć jakąś pracę, ale bez skutku. Ma problemy z depresją. Nie widzi dobrych perspektyw. Ponadto wobec pandemii ciężko uzyskać pracę i zarobić dodatkowe pieniądze. Jej dwie córki ledwo same utrzymują się ze stypendium, ponieważ studiują dziennie po za domem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z 5 listopada 2023 r. strona ponownie wskazała na zły stan zdrowia swój, męża i matki, otrzymanie dodatkowych świadczeń z GOPS i decyzję Gminy o umorzeniu podatków za 2018 r. i 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie zaś art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma również art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Oceniając zatem zaskarżoną decyzję przez pryzmat powołanych wyżej przepisów stwierdzić należy, że organ wykonał nałożone na niego poprzednim wyrokiem tut. Sądu z 21 września 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 811/19 obowiązki, a zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Sąd w poprzednim wyroku wskazał na konieczność wyjaśnienia kwestii przedawnienia. Organ wykonał to zalecenie i na str. 3-7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji wykazał nieprzedawnione należności składkowe wraz z opisem podjętych w nich czynności, wskazując na przyczyny przerwania biegu przedawnienia dochodzenia należności z tytułu składek za poszczególne okresy, począwszy od kwietnia 2003 r. do października 2014 r.

Wskazał przy tym, że bieg terminu przedawnienia dla wszystkich wymienionych należności zawiesił wniosek płatnika z 22 grudnia 2014 r. o umorzenie należności na mocy ustawy abolicyjnej z 5 października 2017 r. Natomiast dla pozostałych należności nie upłynął 5-letni okres przedawnienia, gdyż na dzień 19 lutego 2021 r. należności są w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazał, że w związku z wydaną decyzją ustalającą obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym na podstawie protokołu z 21 listopada 2012 r. okres zawieszenia od pierwszego pisma odebranego od płatnika czyli protokołu z kontroli do prawomocnej decyzji wynosi 687 dni.

Wobec złożenia 22 grudnia 2014 r. wniosku o abolicję (ustawa z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą Dz.U. z 2012 r. poz. 1551), decyzja w tej sprawie stała się prawomocna z dniem 25 sierpnia 2017 r., co przedłużyło okres zawieszenia przedawnienia od daty wpływu wniosku do prawomocnej decyzji o kolejne 978 dni. 10 letni okres przedawnienia został wydłużony o 1665 dni (687 dni plus 978), czyli najstarsza zaległość za kwiecień 2003 r. z terminem płatności składki na 12 maja 2003 r. przedawniłaby się po 10 latach tj. 5 grudnia 2017 r. W związku z powyższym 12 maja 2017 r., a więc przed upływem terminu przedawnienia, ZUS wszczął postępowania w celu wydania decyzji stwierdzającej zaległość na koncie, a następnie wydał decyzję, na podstawie której 28 września 2017 r. wystawiono tytuły wykonawcze. Całość zadłużenia od kwietnia 2003 r. do kwietnia 2018 r. objęta jest postępowaniem egzekucyjnym.

ZUS prawidłowo również przywołał treść przepisów prawnych regulujących kwestie przedawnienia w odniesieniu do spornych zaległości.

Słusznie wskazał, że w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r. zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu, po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W świetle art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

W okresie od 1 stycznia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zasady tej nie stosuje się do należności, które wygasły przed dniem 1 stycznia 2003 r., tj. przed wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw. Zgodnie z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5 - 5c nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednak po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W okresie od 1 lipca 2004 r. do 19 lipca 2011 r. zgodnie z zasadą zawartą w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały sią wymagalne. Zgodnie z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5, 5a i 5c nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W okresie od 20 lipca 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. zgodnie z zasadą zawartą w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5, 5a i 5c nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W okresie od 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. W przypadku należności z tytułu składek, dla których bieg terminu przedawnienia rozpoczął sią przed 1 stycznia 2012 r. stosuje sią 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie.5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6, Jednak do 31 grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały sią wymagalne.

Ponadto, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono 1 stycznia 2012 r. ustawą z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r, poz. 1378). Jednak w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął sią przed 1 stycznia 2012 r. (a więc jak w tej sprawie), stosuje sią przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna sią od 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Na gruncie ostatnio zacytowanej regulacji przyjmuje się, że według zasady wynikającej z art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r, (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia z tym, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012 r. Z kolei art. 27 ust. 2 tej ustawy oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) zależy od tego, który nich upłynie wcześniej.

Słusznie podkreślił ZUS, że przy określaniu terminu przedawnienia należy brać pod uwagę ewentualne przerwy czy zawieszenie biegu przedawnienia. Zgodnie z art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5b u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 ustawy.

ZUS wyjaśnił także kwestię nazwiska skarżącej, wskazując, że posługuje się nazwiskiem męża.

Zgodnie z poleceniem Sądu, ZUS dokonał także analizy i ustalenia przesłanek umorzenia przewidzianych w § 3 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia, z uwzględnieniem sytuacji zdrowotnej skarżącej, zestawienia wartości posiadanego majątku oraz wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest ona w stanie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku.

W tym zakresie organ wskazał, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, które wykluczałyby ją całkowicie i trwale z możliwości aktywności zawodowej. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, bądź niezdolności do podjęcia pracy zarobkowej. W związku z powyższym słusznie stwierdził, że nie ma żadnych przeciwskazań do podjęcia pracy zarobkowej w celu poprawy sytuacji bytowej oraz spłaty zadłużenia wobec ZUS. Racje ma ZUS twierdząc, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Tymczasem skarżąca wykazuje bierną postawę wobec zaistniałych problemów finansowych. Nie wykazała, że poszukuje pracy, korzysta z usług pośrednictwa pracy, doradztwa zawodowego i informacji zawodowej oraz pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy oraz szkoleń. Słusznie wskazał ZUS, że fakt pozostawania osobą bezrobotną na obecnym rynku pracy nie stanowi elementu wyjątkowości i nie może stanowić okoliczności skutkującej umorzeniem należności.

W ocenie Sądu całkowicie niezrozumiała jest postawa skarżącej, która nie przedkłada żadnych dowodów na okoliczność niemożności podjęcia pracy z przyczyn zdrowotnych i jednocześnie nie poszukuje tej pracy, mimo istnienia tak poważnych zadłużeń wobec ZUS. Słusznie rozważył ZUS potencjalne możliwości zarobkowania skarżącej, zauważając, że może wraz z mężem prowadzić wspólnie działalność gospodarczą, a środki pochodzące z pracy przeznaczyć na potrzeby rodziny oraz spłatę zadłużenia wobec ZUS.

Sąd podziela także stanowisko organu, że podnoszone przez skarżącą okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem, a posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek.

Prawidłowo także ZUS wskazał, że istnienie decyzji o przyznaniu pomocy społecznej nie ma wpływu na umorzenie należności skarżącej. Pomoc społeczna pozwala zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym, wspierając rodziny przy usamodzielnianiu się. W niniejszej sprawie, umorzenie należności byłoby dodatkowym wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie o należności z tytułu składek. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisu prawa, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie trudnych.

Słusznie organ dostrzegł możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej i zasadnie uznał, że umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne.

Sąd podziela także stanowisko organu, że posiadany przez skarżącą majątek, w postaci współwłasności nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,0598 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta, nie ma wpływu na wysokość uzyskiwanego w gospodarstwie domowym miesięcznego dochodu, jednakże powoduje, że nie zachodzą przestanki całkowitej nieściągalności.

Odnosząc się szczegółowo do zarzutów skargi, wyjaśnić przyjdzie, że nie ma znaczenia na rozstrzygnięcie sprawy wskazanie przez organ w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca zamieszkuje pod jednym adresem z rodzicami i bratem. Skarżąca nie przedstawiła też żadnych dowodów, na okoliczność stanu zdrowia męża oraz matki. Nie wykazała też, że opieka nad przewlekle chorą matką pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).

Nie mogły też odnieść pożądanych skutków prawnych zarzuty podnoszone przez skarżącą w piśmie procesowym z 5 listopada 2023 r., albowiem strona podnosi w nim te same okoliczności co w skardze: zły stan zdrowia swój, męża i matki, decyzje przyznające pomoc społeczną i umarzające podatki.

Kwestie te ZUS prawidłowo rozważył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości.

Organ wypełnił również polecenie tut. Sądu, wynikające z wyroku z 21 września 2020 r., w zakresie sporządzenia prawidłowego uzasadnienia decyzji.

Stosownie do treści art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 K.p.a.).

Decyzje umorzeniowe mają charakter decyzji uznaniowych, zatem uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia te wymogi. ZUS wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy. W uzasadnieniu decyzji przedstawił stanowisko zawierające odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Mając na uwadze powyższe w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.