Uzasadnienie
A.G. (dalej jako "Skarżąca") zaskarżyła decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. o numerze [...]. Decyzją tą Prezes ZUS stwierdził na podstawie art. 156 § 1 pkt 7 Kodeksu postępowania administracyjnego nieważność własnej decyzji z [...] r. o numerze [...].
Wydanie zaskarżonej do Sądu decyzji Prezesa ZUS poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:
[...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wydał decyzję o numerze [...], którą odmówił Skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W uzasadnieniu tej decyzji ZUS stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., w skrócie jako "ustawa o szczególnych rozwiązaniach") Na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Warunkiem udzielenia tego zwolnienia było złożenie dokumentacji rozliczeniowej w terminie do 30 czerwca 2020 r. Warunku tego Skarżąca nie dotrzymała.
Kolejną decyzją z [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił w całości wskazaną tu decyzję z [...] r. i orzekł o zwolnieniu Skarżącej z opłacenia należności z tytułu składek należnych z a okres od marca do maja 2020 r. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji wniosek Skarżącej o zwolnienie z opłacenia składek został ponownie zweryfikowany, tym razem pozytywnie.
Następną w kolejności była wskazana tu na wstępie decyzja Prezesa ZUS z [...] r. Stwierdzając nieważność decyzji z [...] r. Prezes ZUS wskazał, że z analizy dokumentów zaewidencjonowanych na koncie Skarżącej wynika, że Skarżąca nie złożyła w terminie do 30 czerwca 2020 r. poprawnych dokumentów i dlatego stwierdził nieważność swej decyzji z [...] r. jako zawierającą wadę prawną.
W skardze na tę decyzję Skarżąca podniosła, że w warunkach pandemii przepisy prawa były wielokrotnie zmieniane i nie były precyzyjne, a zatem wszelkie wątpliwości powinny być rozstrzygane na jej korzyść tak, jak tego wymaga art. 81a § 1 k.p.a.
Organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie następujące stanowisko.
Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja została wydana przy zastosowaniu nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznych przewidzianego w przepisach art. 156 – 159 k.p.a. Tryb ten służy zweryfikowaniu decyzji pod ściśle określonym kątem - czy jest ona dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a. Są to tak zwane wady kwalifikowane, których waga i znaczenie dla wyniku sprawy uzasadniają stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Tryb ten nie służy ponownemu merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS uznał, że decyzja z [...] r. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa, a zatem spełniona jest przesłanka do stwierdzenia jej nieważności z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. Tymczasem wada nieważności decyzji z mocy prawa polega na tym, że istnieje przepis przewidujący "nieważność z mocy prawa". Musi zatem istnieć przepis prawa w sposób wyraźny przewidujący sankcję nieważności w przypadku określonej wady decyzji administracyjnej (porównaj w tym zakresie wyrok NSA z 23 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 402/15 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 31 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1417/20). Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji z powołaniem się na art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. jest wskazanie przepisu, który określa konkretną wadę i jej skutek w postaci nieważności decyzji.
Zaskarżona decyzja nie spełnia tego warunku. Wynika z niej natomiast, że wydano ją na skutek ponownej analizy dokumentów, co jest równoznaczne z tym, że organ raz jeszcze rozstrzygnął sprawę w sensie merytorycznym, czego w trybie stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. robić nie wolno. Zaskarżona decyzja została zatem wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ stwierdzono nią nieważność decyzji z [...] r. bez wskazania wady powodującej jej nieważność z mocy prawa i dlatego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz.U z 2019 r., poz. 2325). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego Sąd wydał na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy.