Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 28 października 2022 r., znak: SKO-NP-4115-415/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 615) oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania U. K. od decyzji z dnia 18 lipca 2022 r., znak: [...], wydanej z upoważnienia Burmistrza R., o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką W. G. (ur. 19.07.1937 r.) – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia 18 lipca 2022 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza R., orzeczono o odmowie przyznania U. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką W. G. (ur. 19.07.1937 r.). W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że wystąpiły dwie negatywne przesłanki wykluczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Po pierwsze, z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 26 września 2019 r. wynika, że W. G. zaliczono do stopnia niepełnosprawności znacznego, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 czerwca 2019 r., zatem niepełnosprawność powstała później niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym kontekście organ pierwszej instancji podkreślił, że zgodnie z uzasadnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeśli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa.
Według organu pierwszej instancji niezależnie od rozstrzygnięć organów odwoławczych czy sądów administracyjnych (które są wiążące w danej indywidualnej sprawie, w której zostały wydane), art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje obowiązującym przepisem prawa. Po drugie, w ocenie organu pierwszej instancji nie ma związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. U. K. zrezygnowała z pracy 30 listopada 2020 r., a od 1 grudnia 2020 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, natomiast ustalony znaczny stopień niepełnosprawności W. G. datuje się od 10 czerwca 2019 r., zatem wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy dużo później niż ustalono stopień niepełnosprawności. Tymczasem istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby.
W ramach postępowania dowodowego ustalono, że W. G. jest osobą po wszczepieniu endoprotezy stawów biodrowych i kolanowego, która porusza się obecnie tylko w obrębie mieszkania o chodziku. Z kolei U. K. zamieszkuje wraz z matką, nie pracuje zawodowo, ani dorywczo z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sprawowanie opieki nad matką polega na codziennym prowadzeniu domu, ćwiczeniach, smarowaniu maściami, mierzeniu ciśnienia, wizytach u lekarzy, gotowaniu posiłków, oklepywaniu po zażyciu leków, pomocy przy ubieraniu i kąpieli, załatwianiu spraw urzędowych, sprzątaniu, pomaganiu w codziennej higienizacji, dawkowaniu leków, rozmowach z lekarzami, wykupywaniu recept, odśnieżaniu zimą, koszeniu ogrodu latem. W. G. wymaga zatem opieki i pomocy osób trzecich ze względu na schorzenia, ale sprawowana opieka w zakresie wykazanym w rodzinnym wywiadzie środowiskowym z dnia 29 czerwca 2022 r. nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszała U. K. do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej.
Większość czynności może być w ocenie organu pierwszej instancji wykonana przed lub po pracy, zwłaszcza że usługi opiekuńcze realizowane w ramach prowadzonej przez państwo polityki społecznej umożliwiają opiekunowi zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Na podstawie materiału dowodowego nie można przyjąć, iż wnioskodawczyni stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad matką. Opieka stała ma być bowiem ciągła, nieprzerwana, codzienna, a w niektórych przypadkach wręcz całodobowa. Organ pierwszej instancji zauważył też, że W. G. ma jeszcze dwoje dzieci mieszających i pracujących w Niemczech, które również są obowiązane do opieki nad matką, a co mogą czynić nie tylko przez sprawowanie opieki osobiście, ale także poprzez udział w pokrywaniu jej kosztów np. współpłacenie usług opiekuńczych (odległość nie stanowi w tym zakresie przeszkody). Na koniec wyjaśniono, że U. K. może korzystać ze wsparcia i świadczeń z pomocy społecznej przysługujących na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej spowodowanej chorobą matki, a instytucją, która udzieli informacji o innych formach pomocy i wsparcia przysługujących osobom niepełnosprawnym oraz ich opiekunom – poza świadczeniami opiekuńczymi z ustawy o świadczeniach rodzinnych – jest Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w N. Działając na skutek odwołania U. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 28 października 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, że na ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Nawiązując do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, organ odwoławczy uznał, że powstanie niepełnosprawności u W. G. w wieku 82 lat nie może stanowić samoistnej negatywnej przesłanki w przedmiocie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przekładając powyższe na stan faktyczny, organ odwoławczy wskazał, że z ustaleń nie wynika, aby W. G. była osobą obłożnie chorą, niekontaktową. U. K. pomaga matce w czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem, a oprócz niej zobowiązane do alimentacji matki są jej dwie siostry – I. B. (l.
53) i D. G. (l. 64). Zakres sprawowanej opieki oraz fakt, że do alimentacji są zobowiązane pozostałe dzieci W. G., nie dają zatem podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że U. K. jest zobowiązana nie tylko moralnie, ale i prawnie do sprawowania opieki nad matką, a wywiązywanie się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem matki nie musi odbywać się kosztem budżetu państwa. Wnioskodawczyni jest 57-letnią osobą zdolną do pracy i w jej przypadku nie zachodzi konieczność rezygnacji z pracy w celu opiekowania się matką. Nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że w związku ze sprawowaną nad matką opieką U. K. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. Przyznanie skarżącej świadczenia de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który – z mocy prawa – w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach W. G. Żadne z pozostałych dzieci osoby wymagającej opieki nie ma przeszkód o charakterze obiektywnym (niezależnym od ich woli), które uniemożliwiałyby im realizację ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wskazało, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli dzieci W. G. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką, to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich, zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez nią z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci (w ramach obowiązku alimentacyjnego), zobowiązane w takim samym stopniu do alimentacji względem matki. Czynności wykonywane przez wnioskodawczynię należą do zwykłych czynności dnia codziennego, jakie zwykle wykonują osoby wspólnie razem zamieszkujące. Czynności takie jak: gotowanie, robienie zakupów, załatwianie wizyt lekarskich dbanie o higienę są czynnościami, które nie wyczerpują znamion opieki określonej w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym bardziej, że choć W. G. cierpi na liczne schorzenia, to jednak nie jest osobą niedołężną, obłożnie chorą czy leżącą wymagającą stałego czuwania i uwagi – zwłaszcza, że zamieszkuje wspólnie z córką. Organ odwoławczy podkreślił, że fakt posiadania przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania opieki nad nią przez córkę nie powodują automatycznego powstania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.
Pismem z dnia 9 grudnia 2022 r. U. K. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami "konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji";
2) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, choć skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu drugiej instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie U. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
- 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd w pełni podziela jednak stanowisko organów obu instancji co do tego, że nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, jak również co do tego, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach pomocy matce nie ma znamion opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, uniemożliwiającej zatrudnianie. W tym kontekście okolicznością nader istotą jest także to, że poza skarżącą są jeszcze inne osoby (dzieci W. G. – I. B. i D. G.) zobowiązane do alimentacji wobec matki, które nie mają obiektywnych przeszkód, aby czynić temu obowiązkowi zadość.
Jak wynika z prawidłowo poczynionych przez organy ustaleń faktycznych, osoba wymagająca opieki (W. G.) ma wszczepione endoprotezy stawów biodrowych i kolanowego, porusza się w obrębie mieszkania za pomocą chodzika. W. G. wymaga pomocy w codziennych czynnościach (w szczególności takich jak przygotowywanie posiłków, ubieranie się, wizyty lekarskie, wykupywanie recept, załatwienie spraw urzędowych, dbanie o obejście domu) – ale nie jest osobą leżącą, obłożnie chorą; nie wymaga stałego czuwania i uwagi. Zdaniem Sądu, czynności wykonywane przez skarżącą w ramach pomocy matce – zważywszy na ich charakter i zakres – nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W tym kontekście warto też zwrócić uwagę na możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych.
Zdaniem Sądu, organy obu instancji trafnie podkreśliły okoliczność, że osoba wymagająca opieki (W. G.) ma troje dzieci (I. B., D. G. i wnioskodawczyni U. K.), przy czym osoby te nie mają obiektywnych przeszkód, by czynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem niepełnosprawnej matki. I. B. i D. G. są aktywne zawodowo (pracują w Niemczech), toteż mogą partycypować w kosztach opieki. Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną.
Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).
"W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji tego ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie ma przeszkód, aby takie zatrudnienie podjęła" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 maja 2023 r., III SA/Kr 1940/22, CBOSA).
Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 i 1a ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.