Wyrok WSA w Krakowie z 13 czerwca 2023 r., III SA/Kr 101/23

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 13 czerwca 2023 r.

Sprawa

sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 stycznia 2023 r. znak: 010070/680/536366/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Skład

Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: WSA Hanna Knysiak-Sudyka Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.)
specjalista Anna Chwalibóg protokolant

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. znak 010070/680/536366/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi świadczeń dla Rodzin z dnia 25 maja 2022 r. odmawiającej przyznania K. S. (dalej: "skarżący") świadczenia wychowawczego na dziecko M. S. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., dalej: "u.p.w.d.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący w dniu 1 lutego 2022 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczeń wychowawczych na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na dziecko M. S. Decyzją z dnia 25 maja 2022 r. ZUS odmówił przyznania świadczenia skarżącego z powodu braku sprawowania przez skarżącego opieki nad dzieckiem.

W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił wadliwe ustalenie faktyczne polegające na przyjęciu, że skarżący nie sprawuje opieki nad dzieckiem, naruszenie przepisów u.p.w.d. oraz k.p.a. Skarżący podniósł, że opiekuje się dzieckiem naprzemiennie z matką, mieszkają pod tym samym adresem. Pomiędzy skarżącym a matką dziecka toczy się postępowanie rozwodowe, nie zapadło jednak prawomocne rozstrzygnięcie w kwestii opieki.

Decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji stwierdzono, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 21 lipca 2021 r. orzeczono rozwód skarżącego oraz powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej matce dziecka, a władzę rodzicielską skarżącego ograniczono do współdecydowania o w istotnych sprawach dotyczących dziecka. Wyrokiem zostały określone kontakty skarżącego z dzieckiem, które nie dają podstaw do przyjęcia, że opieka ma charakter opieki naprzemiennej. Organ wskazał, że jest związany treścią wyroku, a skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających faktyczną opiekę nad dzieckiem.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 1 lutego 2022 r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego złożyła matka dziecka, którą pismem z dnia 22 kwietnia 2022 r. poinformowano o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko M. S. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.

W skardze na decyzję Prezesa ZUS skarżący zarzucił błąd ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że drugi z rodziców sprawuje władzę rodzicielską nad małoletnią M. S.; zaniedbanie w ustaleniu stanu faktycznego polegające na braku postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w art. 22 u.p.p.w.d. naruszenie przepisów k.p.a.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wydanie nowej w oparciu o ustalony stan faktyczny i przepisy prawa. Skarżący podniósł, że wyrok rozwodowy jest nieprawomocny w zakresie opieki nad małoletnią, skarżący złożył od niego apelację, a sprawa jest w toku pod sygnaturą [...].

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pismem procesowym z dnia 17 marca 2023 r. skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w skardze i podniósł, że wyrok rozwodowy nie jest prawomocny.

Na rozprawie w dniu 13 czerwca 2023 r. skarżący podtrzymał stanowisko w sprawie. Wskazał, że wyrok rozwodowy w dalszym ciągu nie jest prawomocny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Co więcej, zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania ze względu na brak ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych.

W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że skarżący jest ojcem małoletniej M. S. Złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na małoletnią, w tym samym czasie wniosek o przyznanie świadczenia złożyła również matka małoletniej. Świadczenie wychowawcze zostało przyznane matce. Z niespornych okoliczności sprawy wynika również, że wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 21 lipca 2021 r. orzeczono rozwód skarżącego oraz powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej matce dziecka, a władzę rodzicielską skarżącego ograniczono do współdecydowania o istotnych sprawach dotyczących dziecka. Wyrokiem zostały określone kontakty skarżącego z dzieckiem, które nie dają podstaw do przyjęcia, że opieka ma charakter opieki naprzemiennej. Wyrok nie jest prawomocny.

W ocenie Sądu Prezes ZUS przedwcześnie odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego. Należy bowiem wskazać, że zgodnie z art. 22 u.p.w.d. w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku 0 ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład

Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się,

Z okoliczności sprawy wynika, że wyrok Sądu Okręgowego w K. orzekający rozwód rodziców małoletniej oraz określający kontakty skarżącego z córką nie jest prawomocny - nie został opatrzony w klauzulę prawomocności, a nadto skarżący podnosił, że wyrok został przez niego zaskarżony do Sądu Apelacyjnego w K. Tymczasem, jedynie wyrok prawomocny zgodnie z treścią art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm.), wiąże strony, sąd który go wydał oraz inne sądy i inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Zdaniem Sądu, skoro nie zostało wydane prawomocne orzeczenie regulujące opiekę nad małoletnią, konieczne było ustalenie przez organ, który z rodziców tę opiekę sprawuje. Sytuacja bowiem, w której oboje rodzice składają wniosek o przyznanie świadczenia obliguje organ do przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność tego, który z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem, dopiero bowiem ustalenie, że opieka jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców daje organowi podstawę do stwierdzenia, że świadczenie powinno być wypłacone temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek. Podkreślić należy, że w toku niniejszego postępowania zaniechano jakiekolwiek postępowania, mającego na celu ustalenie, który z rodziców sprawuje opiekę nad małoletnią, czy też rodzice sprawują tę opiekę wspólnie.

Należy wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). W ocenie Sądu organy nie ustaliły kluczowych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy - z którym z rodziców zamieszkuje małoletnia oraz, na czyim utrzymaniu pozostaje (por. art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d.), a nadto oparły dokonane w sprawie ustalenia na nieprawomocnym wyroku Sądu Okręgowego w K., co również czyni zasadnym zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali, który z rodziców sprawuje opiekę nad małoletnią i w zależności od dokonanych ustaleń podejmie rozstrzygnięcie w sprawie.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) orzekł jak w sentencji wyroku.