Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego P. K. z dnia 10 marca 2017 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Jako składniki majątku wskazał dom o powierzchni użytkowej 143 m.kw. (powierzchnia mieszkalna 91,5 m.kw.) i szacunkowej wartości 440.000 zł oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,1770 ha. Zadeklarował brak innych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody gospodarstwa domowego oszacował na kwotę 2959,07 zł wyjaśniając, że składają się na nie dochody z tytułu emerytur oraz prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej. Wnioskodawca wskazał, że rocznie ponosi wydatki z tytułu utrzymania domu w wysokości 3502 zł oraz z tytułu ubezpieczenia domu w wysokości 371 zł. Nadto ponosi koszty zakupu leków oraz utrzymania samochodu, którego wartość nie przekracza kwoty 5000 zł.
Z uwagi na fakt, iż podane przez skarżącego informacje dotyczące jego stanu majątkowego okazały się niewystarczające, referendarz działając na zasadzie art. 255 p.p.s.a., zarządzeniem z dnia 31 maja 2017 r. Wezwał skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych. Odpowiadając na to wezwanie skarżący przedłożył rachunki, z których wynika, że ponosi aktualnie wydatki za prąd w wysokości 109,77 zł miesięcznie, za gaz w wysokości 58,23 zł, za wodę i ścieki 249,11 zł za kwartał, za odpady komunalne w kwocie 132 za rok, a zatem łączne roczne zobowiązanie pieniężne wynosi 745 zł, doładowania telefonów łącznie 55 - 60 zł miesięcznie, koszty zakupu leków w czerwcu 489,92 zł, zaś wcześniejsze paragony opiewały na niższe kwoty - od 30 do 74 zł. Z prowadzonej działalności gospodarczej przychód wyniósł 91390,23 zł, a koszty jego uzyskania 79715,70 zł. Ogółem dochód małżonków podlegający opodatkowaniu wyniósł 51387,69 zł. Na rachunku żony wnioskodawcy od dnia 1 marca 2017 r. do 6 czerwca 2017 r. znajdowała się kwota 7406,35 zł, która systematycznie przyrastała do kwoty 14641,89 zł. Kwota 14640 zł została wypłacona jednorazowo w dniu 9 czerwca 2017 r.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 czerwca 2017 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego skarżący zarzucił, że od kilku lat dopłaca do prowadzonej działalności gospodarczej i zamierza ją wyrejestrować jako nierentowną. Skarżący podniósł, że został zobowiązany do przedłożenia dokumentów źródłowych z ostatniego miesiąca, w którym wydatki były wyższe. Nadto podniósł, że znajdująca się na koncie żony kwota została przeznaczona na spłatę zobowiązania wobec siostry żony.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi - komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Okoliczności przedstawione przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają uznać, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Skarżący wraz z żoną uzyskują łącznie dochód z tytułu emerytur w wysokości 2642,46 zł miesięcznie. Nadto z przedstawionego przez wnioskodawcę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w 2016 r. wynika, że dochód ten wyniósł łącznie kwotę 11674,53 zł. Wnioskodawca wraz z żoną posiada majątek w postaci dwóch nieruchomości - jednej zabudowanej domem mieszkalnym i drugiej, stanowiącej gospodarstwo rolne.
Nadto wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, a przedstawione przez niego dokumenty nie wskazują na podnoszoną przez wnioskodawcę okoliczność, iż działalność ta przynosi straty. Wykazane przez wnioskodawcę wydatki związane z utrzymaniem domu oraz wydatki na leczenie są pokrywane z uzyskiwanych dochodów, a po ich pokryciu wnioskodawca dysponuje kwotą pozwalającą na pokrycie kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Należy podkreślić, że wnioskodawca był w stanie zgromadzić znaczną kwotę oszczędności, gdyż na koncie żony wnioskodawcy w dniu 9 czerwca 2017 r. znajdowała się kwota 14641,89 zł. Zdaniem Sądu ubiegający się o prawo pomocy powinien w każdym wypadku poczynić w pierwszej kolejności oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
W ramach planowania wydatków strona, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (por. postanowienie NSA z 30.07.2009 r., l OZ 753/09). Skarżący wraz z żoną osiągają stałe dochody, posiadają majątek nieruchomy i są w stanie gromadzić oszczędności, zatem wnioskodawcy nie można uznać za osobę na tyle ubogą, że konieczne jest przyznanie mu prawa pomocy. Należy też nadmienić, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, na co zostały przeznaczone środki wypłacone z konta jego żony, a twierdzenia, że środki te były własnością innych osób są gołosłowne. Fakt, iż niektóre z wpłat na konto były poczynione przez M. K. nie świadczy o tym, że pieniądze nie przestały być własnością tej osoby, a nawet gdyby tak było, to oznacza, że skarżący ma możliwość uzyskania pomocy finansowej. Gdyby bowiem istotnie wnioskodawca pozostawał w ubóstwie, po stronie jego syna powstałby obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza możliwość uzyskania pomocy finansowej ze strony Państwa.
Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Z przedstawionych powodów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a.