Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 sierpnia 2020 r. nr [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez kuratora W. K. – G. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R znak [...] z dnia [...] 2020 r. o skierowaniu W. K. do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w N. Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia [...] 2020 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R znak [...] i skierowało W. K. do Domu Pomocy Społecznej oraz zobowiązało Burmistrza Miasta R do wydania decyzji o skierowaniu W. K. do domu pomocy społecznej właściwego ze względu na stan zdrowia.
Organ I instancji ustalił, że w Domach Pomocy Społecznej dla osób przewlekle chorych psychicznie nie ma wolnych miejsc, jedna osoba oczekuje na umieszczenie w DPS w N, a trzy osoby oczekują na umieszczenie w DPS w M. Organ I instancji decyzją opisaną na wstępie skierował W. K. do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w N. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że W. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest stanu wolnego, a z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w miejscu zamieszkania. Rodzina ani gmina nie są w stanie zapewnić całodziennej opieki i pielęgnacji.
Z powyższą decyzją nie zgodziła się skarżąca reprezentowana przez kuratora G. K., wnosząc odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego Skarżąca podniosła, że decyzja powinna zawierać tylko typ DPS, natomiast wybór najbliższego, odpowiedniego DPS należy do zainteresowanej, która ma prawo kierować się najlepszymi, odpowiednimi dla niej warunkami opieki. W uzupełnieniu odwołania podniosła, że wnosi o zamianę DPS w N na DPS w M ul. R, z uwagi na to, że jest to ośrodek dbający o pacjentów ze szczególnym uwzględnieniem wolności, intymności, godności i poczucia bezpieczeństwa mieszkańców. Podniosła, że wymaga spokoju i ciszy z uwagi na chroniczne zaburzenia snu, co wybrany ośrodek jej zapewni.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniesione odwołanie przywołało w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 506 z późn. zm.), a następnie wskazało, że W. K. jest osobą przewlekle chorą psychicznie, nie mogącą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Organ wskazał, że na terenie powiatu nowotarskiego nie ma domu pomocy społecznej dla osób przewlekle chorych psychicznie, dlatego wzięto pod uwagę DPS takiego typu na terenie powiatu [...]. Ustalono, że wolne miejsce w DPS w N oczekuje 1 osoba, zaś na miejsce w DPS w M oczekują 3 osoby.
Nadto koszt utrzymania mieszkańca w DPS w N jest znacznie niższy, co ma znaczenie przy możliwości pokrycia tych kosztów przez W. K. jedynie w nieznacznej części i braku osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów za jej pobyt w DPS. Nadto organ odwoławczy podniósł, że DPS w N jest położony bliżej miejsca zamieszkania W. K. Zdaniem organu odwoławczego każdy DPS świadczy usługi zgodnie z art. 55 ustawy o pomocy społecznej.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła W. K. reprezentowana przez kuratora G. K., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej skierowania do DPS w N i zamianę na DPS w M, o uchylenie decyzji w wyżej wskazanej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła, że organy powołały się na nie sprawdzoną informację o ilości osób oczekujących na przyjęcie do DPS. Zdaniem skarżącej na przyjęcie do DPS w M nikt nie oczekuje. Nadto skarżąca zarzuciła, że tylko DPS w M odpowiada jej indywidualnym potrzebom, gdyż jest wyposażony w fortepian, na którym może grać w dowolnym czasie, ponadto jest małym ośrodkiem, mogącym zapewnić ciszę i spokój, zwłaszcza w porze nocnej, co jest niezwykle istotne z uwagi na chroniczne zaburzenia snu. Skarżąca zarzuciła, że z N nie ma możliwości dojazdu do Krakowa, gdzie mieszka jej rodzina, gdyż busy nie kursują w tym kierunku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia - który może obejmować całość albo tylko część określonego aktu.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość skierowania skarżącej do Domu Pomocy Społecznej w N. Okoliczności faktyczne sprawy - opisane w części historycznej uzasadnienia - nie budzą przy tym wątpliwości.
Przesłanki i zasady umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876), która w art. 54 ust. 1 stanowi, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.
Przepis art. 54 ust. 2 powołanej ustawy stanowi, że osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Natomiast w art. 54 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej uregulowano sytuację, w której przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej zlokalizowanej najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej wynosi ponad 3 miesiące. W powyższym przypadku osobę wymagającą całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności kieruje się, na jej wniosek, do domu pomocy społecznej tego samego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, w którym przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie jest krótszy niż 3 miesiące.
Oznacza to, że głównym kryterium skierowania do innego domu pomocy społecznej, niż dom pomocy społecznej znajdujący się najbliżej miejsca zamieszkania, jest kryterium oczekiwania na umieszczenie w placówce.
Wymóg wskazania w decyzji o skierowaniu domu opieki społecznej (odpowiedniego typu) zlokalizowanego najbliżej miejsca zamieszkania tej osoby nie jest bezwzględny, gdyż ustawodawca dopuszcza inne rozwiązanie, jeżeli okoliczności sprawy wskazują inaczej. W powołanym przepisie art. 52 ustawy o pomocy społecznej ustanowiona została bowiem zasada, w myśl której organ ma obowiązek kierować osoby wymagające całodobowej opieki do domu pomocy społecznej odpowiedniego dla danej kierowanej osoby typu, położonego najbliżej jej miejsca zamieszkania, chyba że termin oczekiwania na umieszczenie w nim przekracza 3 miesiące. Ta regulacja zawiera jeszcze jedno wyłączenie, a mianowicie, że nie kieruje się takiej osoby do domu pomocy społecznej odpowiedniego dla niej typu, leżącego najbliżej jej miejsca zamieszkania, jeżeli wymagają tego okoliczności sprawy.
Okolicznościami, które należy wziąć pod uwagę przy wydawaniu decyzji w przedmiocie skierowania osoby do domu pomocy społecznej są te, wskazane w treści art. 55 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, tj. zakres świadczonych usług odpowiadający indywidualnym potrzebom osoby kierowanej z uwzględnieniem wolności, intymności, godności, poczucia bezpieczeństwa, stopnia fizycznej i psychicznej sprawności. Powyższe zaś oznacza, że organ pomocy społecznej dokonując wyboru domu pomocy społecznej do którego ma być kierowana konkretna osoba zobowiązany jest okoliczności te brać pod uwagę, nie ograniczając się w tym zakresie tylko do typu domu pomocy społecznej, czasu oczekiwania na miejsce w tym domu, zakresu świadczonych w nim usług. Organ musi zatem uwzględniać indywidualne potrzeby osoby kierowanej, a zatem i jej poczucia bezpieczeństwa, które wiąże się m.in. z nastawieniem do danej placówki i jej personelu.
To zaś w pełni może uzasadniać skierowanie zgodnie z wolą samego zainteresowanego do konkretnego, nawet dalej położonego od dotychczasowego miejsca zamieszkania, domu pomocy społecznej, pod warunkiem, że zostały spełnione pozostałe przesłanki, łącznie interpretowane z przepisów art. 54 ust. 2 i 2a ustawy o pomocy społecznej.
W rozpatrywanej sprawie organy nie przywiązały należytej wagi do treści art. 55 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przy ocenie zasadności skierowania do domu pomocy społecznej - w zakresie wyboru domu pomocy społecznej, w którym skarżąca chciałaby zamieszkać. Jak wynika z akt sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ślad za organem I instancji niejako a priori założyło, że najkorzystniejsze dla skarżącej będzie zamieszkanie w Domu Pomocy Społecznej w N, w powołaniu na przesłankę odległości od miejsca zamieszkania. Za bezpodstawne uznać należało przy tym argumenty dotyczące wysokości odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, gdyż nie jest to ustawowe kryterium skierowania do Domu Pomocy Społecznej.
Sąd zauważa, że podstawowe gwarancje postępowania administracyjnego, do których zaliczyć należy zasadę praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, nakazują zachowanie szczególnej staranności w ramach prowadzonego postępowania. Nie bez znaczenia pozostaje charakter powyższych postępowań, gdyż osoby, które domagają się skierowania do domu pomocy społecznej to osoby starsze i często schorowane, którym bez wątpienia zależy na szybkim umieszczeniu w odpowiedniej placówce. Zatem konieczność sprawnego skierowania danej osoby do domu pomocy społecznej, a następnie umieszczenia takiej osoby w wybranej placówce, leży także w interesie organów pomocy społecznej, których podstawowym zadaniem jest wspieranie osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 1 i 2 powołanej ustawy).
Reasumując dotychczasowe rozważania Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a w szczególności nie ustaliły, czy możliwe jest skierowanie skarżącej do wskazanej przez nią placówki, przy uwzględnieniu treści art. 55 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.