Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K. G. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 13 czerwca 2022 r., znak SKO.PS/4110/289/2022 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. z 23 marca 2022 r. nr [...], którą odmówiono skarżącej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu pomocy naukowych.
W stanie faktycznym sprawy skarżąca pismem z 23 listopada 2021 r. wniosła o przyznanie zasiłku celowego m.in. na pomoce naukowe dla dzieci. Decyzją z 23 marca 2022 r. organ odmówił przyznania tego zasiłku. Ustalił, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.; dalej: ustawa), jednak nawet spełnienie przez stronę kryteriów przyznawania świadczeń z pomocy społecznej nie obliguje organu do wydania pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji. Organ podkreślił, że skarżąca regularnie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, otrzymała pomoc na żywność i zasiłki celowe, otrzymała również świadczenie Dobry Start na obie córki w kwotach po 300 zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego po 100 zł na każdą z córek, świadczenie wychowawcze 500+ na każde dziecko.
W ocenie organu jest to zasób, który skarżąca może przeznaczyć na bieżące potrzeby dzieci. Jak zaznaczył organ, zgodnie z art. 2 ustawy, skarżąca powinna wykorzystać swoje możliwości. Organ przyznał, że sytuacja skarżącej jest trudna, jednak rolą świadczeń z pomocy społecznej nie jest pełne sfinansowanie każdorazowo wszystkich zgłaszanych potrzeb wnioskodawcy. Podkreślił, że ma ograniczone środki, a konieczne jest ich rozdysponowanie na wszystkich, którzy wymagają pomocy.
W odwołaniu skarżąca wskazała, że nie stać jej na pokrycie podstawowych rachunków, a co dopiero opłat związanych z edukacją dzieci. Podniosła, że jest gorzej traktowana niż uchodźcy z Ukrainy i że pracownicy organów mają pieniądze na nagrody dla siebie, a prawo do godnego życia skarżącej nie jest respektowane.
Decyzją z 13 czerwca 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło ustalenia odnośnie do spełnienia przez skarżącą kryterium dochodowego. Podkreśliło natomiast, że rozstrzygnięcie w kwestii zasiłku celowego, zapada w ramach uznania administracyjnego. Organ ma prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nich żądań. Organ odwoławczy przytoczył ustaloną przez organ I instancji wysokość i rodzaj pomocy udzielanej skarżącej i zaznaczył, że uprawnienia z pomocy społecznej mają charakter subsydiarny. Państwo nie jest zobligowane do łożenia na utrzymanie wszystkich swoich obywateli. Każdy powinien efektywnie dążyć do polepszenia swojej sytuacji życiowej, a nie biernie oczekiwać na pomoc od organów. Organ II instancji zaakcentował, że skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zdolną do podjęcia zatrudnienia, a nie podejmuje żadnej aktywności w celu zmiany sytuacji, w jakiej się znajduje.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła, że nie zgadza się z organami orzekającymi w jej sprawie. Skarżąca wyszczególniła koszty, jakie ponosi w związku z edukacją dzieci i wskazała, że skoro edukacja jest obowiązkowa, to powinna być bezpłatna. Podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu. Dodała, że istnieje ryzyko, że ktoś zacznie sugerować, że skarżąca zaniedbuje dzieci. Oświadczyła, że jest zarejestrowana w urzędzie pracy, ale nie ma dla niej pracy na poziomie jej kwalifikacji i doświadczenia. Skarżąca wskazała ponadto, że jest nieuleczalnie chora. Zaakcentowała, że ciągle rosną koszty życia, a poziom pomocy ludziom potrzebującym maleje. Prawo do godnego życia to natomiast podstawowe praw człowieka, co wynika z Konstytucji RP, Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Deklaracji Praw Dziecka oraz ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych.
W piśmie z 1 września 2022 r. skarżąca nadmieniła, że odmowne decyzje organów pomocowych prowadzą do pogorszenia stanu zdrowia skarżącej i ruiny finansowej. Z kolei w piśmie z 31 stycznia 2023 r. skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz od organów kwot pieniężnych.
Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Na wstępie należy zaznaczyć, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej, stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi, Sąd uznał, że okazała się ona niezasadna. Sąd nie dostrzegł naruszeń prawa, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 39 ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Jak wynika z art. 8 ust. 1 ustawy, przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę. Powołany przepis bowiem wskazuje w punkcie 2. (dotyczącym kryterium dochodowego na osobę w rodzinie), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł.
Zaakcentować należy, że skoro zasiłek celowy "może być" przyznany (art. 39 ust. 1 ustawy), to ze wskazanej regulacji jasno wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 39 ustawy (por. wyrok NSA z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20). Co należy szczególnie podkreślić, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4).
Należy ponadto zauważyć – na co trafnie położyły akcent organy – że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 ustawy, a pomoc społeczna nie może stanowić źródła utrzymania i zaspokojenia wszystkich potrzeb beneficjentów.
W realiach kontrolowanej sprawy organy w sposób niekwestionowany przez skarżącą ustaliły sytuację życiową jej rodziny oraz fakt spełnienia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania zasiłku celowego. Czynności organu I instancji poprawnie zostały ukierunkowane na pozyskanie wiedzy o tych wszystkich okolicznościach faktycznych, które były istotne dla tej sprawy (dochody skarżącej, liczba osób w rodzinie, sytuacja zdrowotna, uprzednio przyznane świadczenia).
Korzystając z uznania administracyjnego, organy odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślić należy, że motywy tego rozstrzygnięcia organy jasno wskazały w uzasadnieniach przedmiotowych decyzji. Po pierwsze zaakcentowano, że skarżąca regularnie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej. Powyższego faktu nie neguje skarżąca, kwestionując jedynie niewystarczającą wysokość przyznanej pomocy. Należy jednak wyjaśnić, że po stronie wnioskodawcy ubiegającego się o wnioskowaną pomoc z pomocy społecznej, nie istnieje roszczenie o przyznanie tegoż świadczenia, w tym także w żądanej wysokości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 listopada 2001 r., sygn. akt SKO 15/01). Dodać należy, że fakt regularnego wspierania skarżącej przez organy pomocowe, w miarę ich możliwości, potwierdza również decyzja organu I instancji z 17 lutego 2022 r. nr [...] o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego min. na dofinansowanie do zakupu odzieży i obuwia w wysokości 100 zł, decyzja z 17 lutego 2022 r. nr [...], którą przyznano skarżącej zasiłek celowy na częściowe dofinansowanie do wydatków mieszkaniowych w kwocie 200 zł, czy decyzja z 18 października 2021 r., którą pozytywnie rozpatrzono inny wniosek skarżącej, przyznając zasiłek celowy w kwocie 200 zł na dofinansowanie do zakupu m.in. środków czystości, żywności, odzieży i obuwia, a także decyzja z 1 kwietnia 2022 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego w kwocie 200 zł na częściowe dofinansowanie do wydatków mieszkaniowych. O powyższym wiadomo Sądowi z urzędu w związku z rozpoznawaniem spraw ze skarg skarżącej zarejestrowanych pod sygnaturami akt III SA/Kr 1043/22 i III SA/Kr 1103/22.
Dalej warto zauważyć, że częściowemu pokryciu wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, za co należy uznać m.in. zakup pomocy naukowych, służy również świadczenie wychowawcze (500+), którego zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy nie wlicza się do dochodu na gruncie ustawy, jednak które skarżąca niespornie otrzymuje. Co więcej, jak trafnie podkreśliły organy wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia, skarżąca otrzymała również świadczenie Dobry Start na obie córki w kwotach po 300 zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego po 100 zł na każdą z córek. Było to więc realne wsparcie udzielone skarżącej przez Państwo na pokrycie wydatków, o które obecnie ponownie zwróciła się w formie wniosku o zasiłek celowy. Pomoc państwa na wskazane cele (zakup pomocy naukowych) została zatem przyznana, i w tym zakresie dzieci skarżącej nie pozostały bez wsparcia.
Dostrzec trzeba, że wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia Kolegium zasadnie podkreśliło, że skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zdolną do podjęcia zatrudnienia. W odniesieniu do powyższego należy zaakcentować, że zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej, co wynika z art. 2 ust. 1 ustawy, jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Skarżąca jest w wieku produkcyjnym i gołosłowne są jej twierdzenia, że jest ona osobą długotrwale i nieuleczalnie chorą, a stan zdrowia wyklucza ją z wielu możliwości pracy. W aktach rozpoznawanej sprawy brak jest bowiem jakichkolwiek dokumentów obrazujących wpływ jej stanu zdrowia na możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Trudno zatem dać wiarę skarżącej w tej materii i jako zasadne należy uznać położenie przez organ w uzasadnieniu decyzji akcentów na możliwość podjęcia przez skarżącą próby samodzielnego rozwiązania własnych potrzeb finansowych.
Orzekające w tej sprawie organy pomocowe zaznaczyły przy tym, że muszą limitować rozmiar przyznawanej pomocy z uwagi na ograniczone środki, którymi dysponują. W odniesieniu do powyższego, za uzasadnione należy uznać stanowisko o konieczności dokonywania przez organy wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów pomocy społecznej. Z jednej strony muszą brać pod uwagę liczbę wpływających wniosków, z drugiej – możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone. Są to okoliczności znane powszechnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1458/08, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2012 r., sygn. I OSK 1064/12). Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia.
Mając zatem na uwadze niesporne w sprawie ustalenia stanu faktycznego oraz wskazanie konkretnych motywów rozstrzygnięcia odmownego, nie sposób dopatrzyć się przekroczenia przez organy ram uznania administracyjnego. Argumenty wysunięte zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji są racjonalne i zbieżne z poczynionymi ustaleniami.
W odniesieniu do pozostałych zarzutów skargi, Sąd zauważa, że samo zacytowanie przez skarżącą przepisów Konstytucji, umów międzynarodowych i ustaw, statuujących ogólne zasady prawa oraz uprawnienia człowieka i obywatela, nie jest podstawą do zakwestionowania rozstrzygnięcia organów na gruncie okoliczności konkretnej, niniejszej sprawy. Mając na uwadze całokształt okoliczności tej sprawy należało stwierdzić, że decyzje organów obu instancji nie były arbitralne, lecz podjęte zostały z poszanowaniem mających zastosowanie przepisów materialnoprawnych oraz przepisów procedury, w tym w szczególności z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Organy podały motywy, którymi kierowały się w ocenianej sprawie, wyjaśniając, przy uwzględnieniu jakich okoliczności i przepisów prawnych, skarżącej odmówiono zasiłku celowego.
Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259).