Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2019 r. ([...]) na podstawie art. 104, 107 kpa w zw. z art. 32 ust. 2 oraz art. 17 ust. 1b, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2018. 2220. ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. z dnia w 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. poz. 1466) Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił S. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką S. Z. Organ l instancji podał, że wnioskiem złożonym w dniu 9 sierpnia 2019 r. S. Z. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką.
W dniu [...] 2019 r. ([...]) wydano decyzję o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niezrealizowanie przesłanki z art. 17 ust. 1 b ustawy.
Uwzględniając odwołanie S. Z., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2019 r. ([...]) uchyliło ww. decyzję. Organ zawarł w uzasadnieniu ww. decyzji szczegółowe wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania w przedmiocie wniosku S. Z. Rozpatrując sprawę ponownie organ l instancji ustalił, że S. Z. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 4 lipca 2019r., [...]). Zgodnie z tym orzeczeniem nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. S. Z. jest wdową. Wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ opiekuje się niepełnosprawną matką (dowód: oświadczenie złożone w dniu 9 sierpnia 2019 r.). Wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne -1,7240 hpa.
W dniu 9 sierpnia 2019 r. wnioskodawca złożył oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 20 maja 2019 r. Oświadczenie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
W dniu 17 września 2019 r. ponownie złożył oświadczenie, że od dnia 20 maja br. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego jak również wykonywania w nim pracy. Wprawdzie gospodarstwo rolne w dalszym ciągu jest w posiadaniu S. Z., jednakże nie jest już uprawiane w znaczeniu siewu, zbiorów, utrzymywane jest w dobrej kulturze rolnej. S. Z. nie posiada żadnego żywego inwentarza. Do dnia 20 maja 2019 r. wnioskodawca był w stanie łączyć pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad matką, jednak teraz nie ma już takiej możliwości, ponieważ choroby zdiagnozowane u matki postępują, w szczególności choroba Parkinsona, która powoduje to, że nie jest ona w stanie samodzielnie się poruszać, spożywać posiłków, wykonywać czynności higienicznych, ma trudności w schylaniu się, zawroty głowy, jest narażona na częste upadki.
Potwierdza to istnienie związku przyczynowo skutkowego pomiędzy stwierdzeniem występowania niepełnosprawności S. Z. i zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego przez S. Z. Sprawowanie i zakres opieki nad niepełnosprawną matką zostało potwierdzone rodzinnym wywiadem środowiskowym przeprowadzonym w dniu 12 sierpnia 2019 r. Na jego podstawie organ ustalił, że S. Z. jest osobą w podeszłym wieku z orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu znacznym. Cierpi na chorobę Parkinsona, nadciśnienie tętnicze oraz zaawansowaną głuchotę. Ma problem z poruszaniem się -porusza się przy pomocy innych lub balkonika, z którym w ostatnim czasie ma coraz więcej problemów ze względów koordynacyjnych. Problemy zdrowotne z którymi się boryka powodują, że nie jest ona w stanie samodzielnie funkcjonować w domu jak i poza nim. Opiekę nad matką sprawuje syn S., który jako jedyny pozostał w domu rodzinnym. Pozostałe dzieci S. Z. są aktywne zawodowo oraz mieszkają poza domem.
Wobec zaistniałej sytuacji cały ciężar opieki nad matką spadł na syna. Zrezygnował on z pracy w gospodarstwie rolnym 20 maja 2019 r. Zakres czynności jakie wykonuje przy matce, to przygotowanie i pomoc w spożywaniu posiłków, sprzątanie, pomoc w wykonywaniu czynności higienicznych m.in. kąpiele, zmiana pampersów, pomoc w poruszaniu się, zakupy oraz podawanie leków czy też jeżdżenie na wizyty lekarskie. S. Z. nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia nawet na część etatu, ponieważ matka wymaga dwudziestoczterogodzinnej pomocy innych osób. Pozostawienie S. Z. bez opieki jest jednoznaczne z narażeniem jej zdrowia. W opinii pracownika socjalnego nie ma żadnej wątpliwości, że S. Z. musiał zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym oraz jej nie podejmuje ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. S. Z. wywiązuje się ze swoich obowiązków i nie ma zastrzeżeń co do sprawowania opieki nad matką. Kolejny wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 17 września 2019 r. przyniósł identyczne rezultaty.
Organ ustalił nadto, że S. Z. oprócz syna posiada cztery córki: B. S., D. Z., M. K. i J. W. Ze względu na aktywność zawodową oraz inne osobiste, rodzinne okoliczności nie są w stanie sprawować opieki nad matką w takim wymiarze aby S. Z. mógł podjąć pracę zarobkową lub pracę w gospodarstwie rolnym. Córki sprawują opiekę nad matką na tyle na ile im pozwalają ich możliwości. Zakres czynności jakie wykonuje S. Z. nad matką powiększa się ze względu na postępującą chorobę. S. Z. wymaga stałego nadzoru, pozostawienie Jej bez opieki jest jednoznaczne z narażeniem jej zdrowia i życia. W opinii pracownika socjalnego nie ma żadnej wątpliwości, że S. Z. musiał zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym oraz jej nie podejmuje ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. S. Z. wywiązuje się ze swoich obowiązków i nie ma zastrzeżeń co do sprawowania opieki nad matką S. Z. Organ wskazał, że S. Z. jest uprawniony do ubiegania się o wnioskowane świadczenie. Ciąży bowiem na nim względem matki, z mocy art. 128 kriop, obowiązek alimentacyjny. S. Z. jest wdową.
Wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,7240 ha jednak w związku ze sprawowaną nad matką opieką oraz ubieganiem się z tego tytułu o świadczenie pielęgnacyjne zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym, na dowód czego złożył w przewidziany ustawą sposób oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 20 maja 2019 r. Ustalono również, że rezygnacja spowodowana była pogarszającym się staniem zdrowia matki. W dniu 4 lipca 2019 r. wydano orzeczenie, w którym ustalono ze niepełnosprawność datuje się od dnia 20 maja 2019 r. Na tej podstawie organ stwierdził, że wystąpił związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym a opieką sprawowaną nad S. Z. Ze względu na zakres opieki, która ma charakter stały, praktycznie całodobowy oraz brak innych osób, które mogłyby w sposób znaczący odciążyć S. Z. przy sprawowaniu opieki, nie jest możliwe podjęcie przez niego zatrudnienia, czy też innego rodzaju aktywności zawodowej, w tym pomocy w gospodarstwie rolnym, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Wskazano, że zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.2019.299, z późn. zm.) ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik lub domownik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej lub pracy w gospodarstwie rolnym w związku z nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych albo zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przez okres pobierania tego świadczenia albo zasiłku - do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego. A zatem, rolnik, który zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej lub pracy w gospodarstwie rolnym w związku z nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie traci "automatycznie" prawa do ubezpieczenia społecznego rolników.
Na swój wniosek może on nadal podlegać tym ubezpieczeniom. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników nie wyłącza więc z ubezpieczeń osoby, która podlegała tym ubezpieczeniom jako rolnik, a dopiero po ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoba ta składa wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników - wówczas zmienia się jedynie podstawa prawna takiego ubezpieczenia, albo o objęcie powszechnym ubezpieczeniem społecznym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych - i wówczas dopiero zostaje wydana decyzja o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników.
S. Z. w okresie od 1 października 2002 r. do 29 października 2002 r. oraz od 30 kwietnia 2003 r. do nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalne - rentowym oraz wypadkowym i chorobowym jako rolnik. (Zaświadczenie KRUS z dnia 23 września 2019 r.). W przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek, wymieniona w art. 17 ust. 5 ustawy.
Organ uznał jednak, że przy spełnieniu opisanych powyżej wymogów pozytywnych nie została zrealizowana przesłanka z art. 17 ust. 1 b. ustawy. Zgodnie bowiem z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 4 lipca 2019 r. S. Z. jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu nie wskazano daty powstania niepełnosprawności, która to data ma istotne znaczenie z punktu widzenia art. 17 ust. 1b. ustawy, co wyłącza jednoznacznie możliwość przyznania Wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 organ uznał, że skoro przepis art. 17 ust. 1 b. ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie został uchylony, nadal obowiązuje w niezmienionej treści. Brak daty powstania niepełnosprawności powoduje w niniejszej sprawie, że organ nie może przyznać S. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad matką.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył S. Z., kwestionując stanowisko organu nie uwzględniające wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Decyzją z dnia 20 listopada 2019 r. ([...]) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2018. 2220 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu l instancji.
Organ odwoławczy wskazał na treść art. 17 i 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przedstawił przebieg postępowania i ustalił stan faktyczny jak organ pierwszej instancji.
Nadto organ ustalił, że S. Z. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako rolnik w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym i chorobowym w okresach: - od dnia 1 października 2002 r. do 29 października 2002 r., - od dnia 30 kwietnia 2003 r. r. do nadal (zaświadczenie Placówki Terenowej KRUS z dnia 23 września 2019 r.)
SKO doszło do przekonania, że zaskarżona decyzja organu l instancji ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazano, że organ pomocowy dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wydał rozstrzygnięcie na podstawie niekonstytucyjnej normę prawnej, z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez wnioskodawcę w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy skarżący spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Organ powołał się na szczegółowe uzasadnienie prawne tego stanowiska, przedstawione przez Kolegium w poprzednio wydanej w sprawie decyzji z dnia z dnia [...] 2019 r. znak [...], uznając za zbędną konieczność ponownego przytaczania przedstawionej w tym zakresie argumentacji prawnej.
Jednak zdaniem SKO, pomimo spełnienia przez wnioskodawcę warunku wynikającego z treści art. 17 ust 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych brak podstaw do przyznania ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podleganie przez wnioskodawcę ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy oznacza, że faktycznie ww. nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Jednym z podstawowych warunków objęcia rolnika ubezpieczeniem społecznym jest bowiem prowadzenie działalności rolniczej. Kolegium poczyniło szerokie rozważania w przedmiocie istoty prowadzenia działalności rolniczej, powołując się na treść art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników definiującego pojęcie "rolnika" oraz na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2000 r., II UKN 341/99. Odnośnie do osobistego prowadzenia działalności rolniczej wskazało Kolegium na treść uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1988 r., wpisanej do księgi zasad prawnych (OSNCP 1988 Nr 12, poz. 166).
Zdaniem Kolegium: "skoro skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik, to tym samym brak jest podstaw do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podlegając wymienionemu ubezpieczeniu potwierdza fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego w omówionym powyższej znaczeniu"(str. 6 uzas. SKO). Istotą natomiast świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić, gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika zatem, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej albo z pracy w gospodarstwie rolnym, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.
Odnośnie do rozumienia pojęcia prowadzenia działalności rolniczej organ powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęte w Uchwale NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. l OPS 5/12, która zdaniem Kolegium zachowała aktualność w tym zakresie. Organ przytoczył obszerne fragmenty ww. uchwały.
Raz jeszcze wskazało SKO, że z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu według zasad określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, dopuszczającej jedynie w ograniczonym zakresie możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez osoby podejmujące pozarolniczą działalność gospodarczą (por. art. 1, art. 16 ust. 3, art. 5a ustawy). Zdaniem organu, w przypadku rolników ich ubezpieczenie społeczne ma ze swej istoty swoje źródło w prowadzeniu działalności rolniczej w posiadanym gospodarstwie rolnym.
Na powyższą decyzję S. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:
art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ świadczy pracę w gospodarstwie rolnym podczas, gdy w dniu 9 sierpnia 2019 r. złożył oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w tym gospodarstwie, zgodnie z wymogami art. 17b. wymienionej ustawy;
art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie za niewiarygodne oświadczenie skarżącego złożone z klauzulą "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia" o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 20 maja 2019 r., podczas gdy przepis ten mówi, że w przypadku rolników ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, przysługuje ono, gdy zaprzestaną prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, a zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej;
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy art. 7, 8, 77 kpa poprzez brak uznania przez organy odwoławczy wiarygodności oświadczenia z dnia 9 sierpnia 2019 r. jako dowodu w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2019. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019. 2325), dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.
Sądowa kontrola przeprowadzona stosownie do powyższych kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2018. 2220), dalej u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt.
- 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: "innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (...)
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...)".
Regulację dotyczącą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi zawiera art. 17b pkt. 1 u.ś.r. zgodnie z którym:"W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
- 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
Stosownie do art. 17b ust. 2: "Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań."
Sporną kwestię w niniejszej sprawie stanowią motywy leżące u podstaw odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego i zaprezentowane przez SKO stanowisko prawne prowadzące do odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim jednak należy stwierdzić, że stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy w sposób prawidłowy i odpowiadający zakresowi koniecznemu do ustalenia, czy skarżący spełnia warunki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, który to zakres wynika z treści wskazanych na wstępie przepisów u.ś.r. Ponowne więc przytaczanie całkowicie niespornych okoliczności faktycznych należy uznać za zbędne.
Prawidłowe jest także stanowisko SKO w zakresie dotyczącym skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznające, że organ pierwszej instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, iż niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznanym za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, rozstrzygnął sprawę w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd oczywiście podziela stanowisko zaprezentowane w tym zakresie przez Kolegium i argumentację Kolegium, tj. motywy wskazane w decyzji z dnia [...] 2019 r., na które powołało się Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy jednocześnie, że jest ono już stanowiskiem jednolitym w orzecznictwie sądów administracyjnych i Sąd orzekający w pełni je podziela. Sprowadza się ono do twierdzenia wyrażonego m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt l OSK 1600/16 (LEX nr 2376723): "Przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. może być stosowany, lecz z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki."
Z powyższego wynika więc, że nie można odmówić skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność jego matki powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.ś.r.. jak prawidłowo uznało Kolegium.
Z pozostałymi natomiast argumentami Kolegium, przytoczonymi na poparcie stanowiska, ze skarżącemu jednak prawo to nie przysługuje nie sposób się zgodzić, ponieważ nie maja one żadnego oparcia w obowiązującym stanie prawnym. W szczególności należy mieć na uwadze treść przepisów:
- 1. Ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 17b tej ustawy,
- 2. Ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2020.266 t.j.),
- 3. Ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 2017.2336 oraz 2018.650 i 858).
Przepis art. 17b u.ś.r. dotyczący przyznawania rolnikom, małżonkom rolników i domownikom rolników świadczenia pielęgnacyjnego został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. 2014.567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. l OPS 5/12. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. a przesłanki do jego uzyskania regulują wyłącznie przepisy art. 17 ust. 1 i art. 17b ustawy. Oczywiście wyklucza możliwość przyznania tego prawa zaistnienie którejkolwiek z negatywnych przesłanek, wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. W stanie faktycznym kontrolowanej sprawy żadna z tych negatywnych przesłanek nie zachodzi. Już w tym miejscu należy nadto podkreślić rzecz oczywistą - ustawa, w szczególności żaden z jej przepisów regulujących kwestie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego - w tym dla rolnika nie przewiduje negatywnej przesłanki dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci faktu podlegania ubezpieczeniu w KRUS.
Przyjęte przez ustawodawcę w art. 17b u.ś.r. rozwiązanie przewiduje, że aby rolnik mógł ubiegać się skutecznie o świadczenie pielęgnacyjne, musi zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stanem faktycznym, w którym rolnik faktycznie nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym, rolnik potwierdza oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej jak również gospodarstwem tym nie zarządza. Fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnik potwierdza oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Oświadczenie takie winno wskazywać na całkowite zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Oświadczenie to jest środkiem dowodowym w sprawie, przy czym organy co do zasady nie mają obowiązku badania treści tego oświadczenia co do faktów, co nie oznacza, że możliwość oceny jego prawdziwości jest wykluczona.
Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia z art. 17b ust. 2 u.ś.r. obciąża osobę, która oświadczenie to składa. W kontrolowanej sprawie stan faktyczny w powyższym zakresie nie budzi wątpliwości - skarżący złożył stosowne oświadczenie, nadto organ pierwszej instancji dwukrotnie przeprowadzał u skarżącego i jego matki wywiad środowiskowy, którego wyniki potwierdzają prawdziwość złożonego oświadczenia, co zostało prawidłowo stwierdzone przez organy, jako jeden z elementów niespornego stanu faktycznego. Istniejąca, nie budząca wątpliwości regulacja ustawowa pozwoliłaby poprzestać na konkluzji, iż w przypadku skarżącego zachodzą pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium uznało jednak, że podleganie przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik wyklucza taką możliwość. Zdaniem Kolegium podleganie takiemu ubezpieczeniu potwierdza fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Twierdzenie to stoi w sprzeczności z przepisami u.ś.r. warunkującymi przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego i jest nielogiczne. Fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego wynika bowiem z istnienia szeregu okoliczności polegających na podejmowaniu różnorodnych czynności, które łącznie mogą i powinny być zakwalifikowane jako wykonywanie określonej działalności rolniczej. Naczelny Sądu Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt l OSK 905/14 (Lex nr 1769348): "Samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą.
Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika". Natomiast w wyroku z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt l OSK 980/14 (Lex nr 1990007) NSA stwierdził: "Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 art. 17bu.ś.r., potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań".
Błędne jest więc stanowisko SKO, iż podleganie ubezpieczeniu w KRUS potwierdza fakt prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego. Wniosku takiego nie sposób wyprowadzić z przepisu art. 17b u.ś.r., który stanowi wyłącznie o faktycznym zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ani z przepisów wskazanych wyżej ustaw, l tak, zgodnie z art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych "Za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości odpowiednio 1)świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługujących na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, 2)zasiłku dla opiekuna przysługującego na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
- - przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letniego przez mężczyznę.
Stosownie natomiast do art. 6 ust. 2b tej ustawy: "Wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2017.2336 oraz 2018. 650 i 858).
Natomiast przepis art. 16 ust. 2 pkt. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się:
"osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik lub domownik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej lub pracy w gospodarstwie rolnym w związku z nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych albo zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przez okres pobierania tego świadczenia albo zasiłku - do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2.":
Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b u.ś.r. podlega ubezpieczeniu na podstawie: ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezp. społ.) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezp. społ.).
Z powyższych regulacji wynika więc, że fakt podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu w KRUS nie ma nie ma jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i wszelkie rozważania na ten temat pozbawione są doniosłości prawnej. Stanowisko Kolegium narusza przepisy prawa materialnego i jest całkowicie odosobnione. Zwrócić należy przy tym uwagę, że odnośnie do powyższej kwestii prawidłowe i zgodne z aktualna regulacja było stanowisko zaprezentowane przez organ pierwszej instancji, którego Kolegium nie dostrzegło i nie przeanalizowało.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania, SKO weźmie pod uwagę treść obowiązujących wskazanych wyżej przepisów i rozstrzygnie sprawę uwzględniając przedstawioną przez Sąd ocenę, w szczególności biorąc pod uwagę przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi wynikające z art. 17b u.ś.r. Z uwagi na prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy oraz wadę zaskarżonej decyzji w postaci naruszenia prawa materialnego przez błędną jego interpretację polegająca na uznaniu istnienia pozaustawowej, negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyleniu podlegała decyzja organu odwoławczego.
Mając zatem na uwadze, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy - art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędną jego interpretację polegającą na uznaniu istnienia pozaustawowej, negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wbrew treści tego przepisu, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.