Uzasadnienie
Decyzją z 20 listopada 2019 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z 11 października 2019 r. znak [...] odmawiającą G. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j..Dz.U. z 2020 r., poz. 111), tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie, nie można było ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, a znaczny stopień niepełnosprawności datował się od 16 listopada 2016 r. Z tym stanowiskiem zgodził się organ odwoławczy, nadto oceniając, że w sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy i dokonane inne szczegółowe ustalenia, które uzasadniały stanowisko organu.
Podkreślił, że argumentacja organu co do daty powstania stopnia niepełnosprawności nie mogła stanowić samoistnej podstawy do odmowy przyznania świadczenia i decydujący w tej materii był brak związku przyczynowego między koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. Zaakcentował również podniesioną już przez organ I instancji kwestię istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji osoby wymagającej opieki i okoliczność, że nie zachodziły obiektywne przesłanki uzasadniające niemożność udziału bądź wsparcia finansowego innych dzieci w opiece nad niepełnosprawną matką. Za nieuzasadnione organ uznał zwłaszcza argumenty związane z trudnościami w sprawowaniu opieki z uwagi na odległość od domu matki, podkreślając, że piątka z rodzeństwa zamieszkuje w tej samej miejscowości co matka
Pismem z 10 grudnia 2019 r. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przez skarżącą, która wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła m.in., że jej 85-letnia matka choruje na przewlekłą ostrą niewydolność serca, przewlekłą niewydolność nerek oraz cukrzycę typu 2, jest nadto osobą z postępującą demencją, z niedosłuchem, zaćmą. Od grudnia 2019 r. objęta została kontrolą glikemiczną i przyjmuje insulinę, na diecie cukrzycowej. Skarżąca omówiła sytuację zdrowotną i zawodową ośmiorga rodzeństwa, z którego pięcioro przebywa na rencie lub emeryturze, twierdząc że żadne z jej rodzeństwa nie jest w stanie zapewnić matce całodobowej opieki, jedynie skarżąca która z matką mieszka i z która matka jest zżyta może jej zapewnić taką opiekę. Wskazała także, że żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mówi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku opiekującemu się stale chorą matką, jeżeli pozostałe dzieci mogą częściowo taką opiekę pełnić, a taki wniosek z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz treści przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących obowiązku alimentacyjnego można wyciągnąć w stosunku do wnuków, bo to im, jako spokrewnionych w dalszej kolejności, nie należy się świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli dzieci osoby chorej mogą sprawować nad nią opiekę.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga była zasadna.
Podstawą starania się skarżącej o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką był art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołany przepis stanowi, że świadczenie to przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Dla porządku Sąd zaznacza, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Skutki tego wyroku organ II instancji prawidłowo odkodował w decyzji kasatoryjnej z 3 lipca 2019 r. Niemniej jednak w sposób niezgodny z prawem i stanem faktycznym – organ przyjął, że teoretyczna możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką przez pozostałe dzieci – wyłącza prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.
Niewątpliwie skarżąca z uwagi na pokrewieństwo (matka - córka) zobowiązana była do alimentacji. Wywiad środowiskowy (k.
15) potwierdził, że skarżąca wspólnie zamieszkuje z matką w tym samym domu i sprawuje opiekę nad matką posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach znalazło się również oświadczenie, że skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (k. 4).
Organ akcentował, że pozostałe dzieci zamieszkują w tej samej miejscowości. Jednakże to skarżąca na stałe mieszkała w tym samym domu, co jej matka. Ponadto, słusznie skarżąca wskazywała (przedstawiając bardzo konkretne argumenty – str. 2 skargi), że jej rodzeństwo z racji wieku, przebytych chorób i pracy zawodowej, nie jest w stanie zapewnić matce całodobowej opieki.
Dodatkowo, rację miała skarżąca podkreślając, że żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wskazywał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli pozostałe dzieci mogą chociaż częściowo sprawować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy obu instancji wezmą pod uwagę stanowisko Sądu co do błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Z tych to przyczyn Sąd uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).