Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 maja 2023 r. znak: SKO.Soc/4116/754/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 141, dalej: u.d.w.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Pcim z dnia 14 stycznia 2023 r. nr GOPS-SR-513-2179/22 o odmowie przyznania E. M. (dalej: skarżący) dodatku węglowego.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 29 listopada 2022 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie dodatku węglowego pod adresem S. [...], wskazując że głównym źródłem ogrzewania jego gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. Z podaniem o wypłatę dodatku węglowego została powiązana deklaracja w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), zgodnie z którą zainstalowanym i eksploatowanym źródłem ciepła jest kocioł na paliwo stałe.
Przeprowadzony wywiad środowiskowy wykazał, że budynek oznaczony adresem S. [...] jest budynkiem niewykończonym, w którym nie ma żadnych śladów zamieszkiwania jak kuchnia czy maszynka elektryczna, czajnik, lodówka, stół, krzesło, łóżko, szafa itp. Okazane przez skarżącego pomieszczenie to garaż z kanałem samochodowym, w którym składowane są opony samochodowe, części maszyn i urządzań, kanistrów po benzynie i olejach itp. W pomieszczeniu tym -dostępnym przez drzwi garażowe - znajduje się również piec, w którym w dniu oględzin nie palono mimo niskich temperatur panujących na zewnątrz.
Organ I instancji stwierdził, że dodatek węglowy przysługuje osobie, która faktycznie zamieszkuje i gospodaruje pod wskazanym we wniosku adresem zamieszkania. W przypadku skarżącego nie jest możliwe, aby wskazane miejsce było faktycznie jego miejscem zamieszkania, ponieważ garaż nie jest lokalem mieszkalnym. W związku z powyższym w decyzji z dnia 14 stycznia 2023 r. organ odmówił przyznania skarżącemu dodatku węglowego.
W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżący wniósł o jej uchylnie i przyznanie dodatku węglowego. Uzasadniając powyższe podniósł, że zamieszkuje w takich warunkach jakie mu odpowiadają, a swoje jednoosobowe gospodarstwo domowe prowadzi w budynku oznaczonym adresem S. [...]. Wskazał również szereg zarzutów wobec błędów popełnionych w decyzji oraz w toku postępowania, w tym również podpisanie protokołu z wywiadu środowiskowego przez osobę, która w nim nie uczestniczyła.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 29 maja 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ przywołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7 grudnia 2022 r. wynika, że budynek oznaczony adresem S. [...] jest budynkiem niewykończonym, w którym nie ma żadnych śladów zamieszkiwania jak kuchnia czy maszynka elektryczna, czajnik, lodówka, stół, krzesło, łóżko, szafa itp. Okazane przez skarżącego pomieszczenie określone przez niego jako miejsce zamieszkania to - dostępny przez drzwi garażowe - garaż z kanałem samochodowym, w którym składowane są opony samochodowe, części maszyn i urządzań, kanistrów po benzynie i olejach itp. Znajduje się w nim również piec, w którym w dniu oględzin nie palono mimo niskich temperatur panujących na zewnątrz. Ustalenia te nie są kwestionowane przez skarżącego, który w odwołaniu wskazuje, że jego "wyborem jest zamieszkiwanie w takich warunkach", podnosząc jednocześnie konieczność usunięcia dokumentacji fotograficznej wykonanej w trakcie wywiadu środowiskowego. Kwestionuje on jednak sposób, w jaki został przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz ustalenia ujęte w protokole z uwagi na podpisanie go przez osobę, która nie uczestniczyła w jego przeprowadzeniu.
Odnosząc się do powyższego Kolegium wskazało, że ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego są jednym z podstawowych dowodów w niniejszej sprawie. Zaznaczono przy tym, że skarżący odmówił podpisania protokołu z wizji przeprowadzonej dnia 7 grudnia 2022 r., ale nie kwestionuje przeprowadzenia tych oględzin, a również tego, że przeprowadziła je K. W., która wykonywała zdjęcia, co wynika w sposób niebudzący wątpliwości z treści odwołania. Zdjęcia te stanowią materiał w sprawie i potwierdzają ustalenia ujęte w protokole z wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 7 grudnia 2023 r. Przedstawiają one pomieszczenie garażu z kanałem samochodowym, w którym składowane są opony samochodowe, części maszyn i urządzań, kanistrów po benzynie i olejach itp. Nie wskazują zaś żadnych śladów zamieszkiwania, jak kuchnia czy maszynka elektryczna, czajnik, lodówka, stół, krzesło, łóżko, szafa itp.
W ocenie Kolegium brak jest uzasadnienia dla przyjęcia, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe w pomieszczeniu, które okazał w budynku oznaczonym adresem S. [...]. Dodatek węglowy przysługuje zaś wyłącznie na potrzeby ogrzania gospodarstwa domowego.
Mając na uwadze powyższe Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania skarżącemu dodatku węglowego.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:
- - błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących postawę zaskarżonej decyzji, polegający na błędnym przyjęciu przez organ, że brak jest uzasadnienia dla przyjęcia, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe w pomieszczeniu, które okazał w budynku oznaczonym adresem S. [...],
- - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy o dodatku węglowym poprzez niewłaściwe przyjęcie, iż skarżącemu nie przysługuje dodatek węglowy,
- - naruszenie przepisów postępowania, tj. a) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, skutkujące wydaniem zaskarżonej decyzji bez prawidłowego ustalenia miejsca zamieszkania skarżącego; b) art. 107 k.p.a. poprzez brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także poprzez sporządzenie uzasadnienia skarżonej decyzji bez wyjaśnienia podstawy prawnej orzeczenia poprzez przytoczenie konkretnych zastosowanych przez organ przepisów prawa.
W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie, która odbyła się w przedmiotowej sprawie w dniu 12 stycznia 2024 r., skarżący przedłożył do akt sprawy pismo oraz fotografię pomieszczenia (jednego z dwóch), które zajmuje, wskazując że pracownicy socjalni odmówić mieli wejścia do tego pokoju. Na fotografii uwidoczniony jest umeblowany pokój wraz z piecem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie.
Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji o odmowie przyznania skarżącej dodatku węglowego są przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, w tym art. 2 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
W niniejszej sprawie organy przyjęły, że rozstrzygające znaczenie w kwestii przyznania dodatku węglowego ma nie tyle ustalenie faktycznego miejsca zamieszkania skarżącego, ile opinia pracownika socjalnego, że dom jest niewykończony. Takie założenie zdeterminowało też zakres postępowania dowodowego, bowiem zostało ono ograniczone do oględzin garażu, w którym zamontowany był piec oraz "informacji uzyskanych ze środowiska", bez bliższego wyjaśnienia od kogo informacje te miały pochodzić. Ten stan, w świetle stanowiska zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji, nie wymagał weryfikacji za pomocą innych środków dowodowych, niezależnie od twierdzeń strony czy też indywidulanych okoliczności sprawy. Sąd tego stanowiska nie podzielił.
Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 15a u.d.w., dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: Dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519);
2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456);
3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. III SA/Gd 822/22 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), sąd ten wskazał, że "z treści wskazanego przepisu wynika, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny (...) Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały wymienione przykładowo w art. 15a ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma charakter otwarty", wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy "powinny zostać wyjaśnione przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z k.p.a., przy uwzględnieniu, że nie są one wyłączone z zastosowania na mocy przepisów ustawy o dodatku węglowym, w której m.in. poprzez regulację zawartą w art. 2 ust. 15a i 15e podkreślono konieczność ich wyjaśnienia".
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że organy powinny dokonać skutecznej weryfikacji twierdzeń skarżącego co do faktycznego miejsca jego zamieszkania za pomocą dostępnych środków dowodowych, w tym ustalenia czy pod wskazanym adresem została złożona deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi przez skarżącego, pełnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z ustaleniem gdzie znajduje się pokój przedstawiony na zdjęciu przedłożonym przez skarżącego do akt sądowych, ewentualnie ustalenia innego miejsca zamieszkania skarżącego, ustalenia czy deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, obejmująca skarżącego, została złożona w odniesieniu do innej nieruchomości. Tymczasem bez wskazanej powyżej weryfikacji, zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.