Uzasadnienie
Pismem z 24 października 2019 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł skargę w imieniu K. S. i S. V. D. na decyzję z 16 kwietnia 2019 r. nr S.C.-03.5353.282.2019 Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. w przedmiocie odmowy przeniesienia zagranicznego aktu urodzenia do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji. Decyzja została odebrana przez wnioskodawczynię 26 kwietnia 2019 r.
Decyzja została wydana w związku z wnioskiem o transkrypcję hiszpańskiego aktu urodzenia jej córki – S. R. S. – D. urodzonej 1 lipca 2018 r. w G. Urodzenie zarejestrował hiszpański Urząd Stanu Cywilnego w V. w oparciu o wspólne oświadczenie matki dziecka K. S. i jej małżonki – pani S. V. D. K. S. jest obywatelką polską, a S. V. D. jest obywatelką irlandzką.
Decyzja odmawiająca "przeniesienia do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia" Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego została uzasadniona sprzecznością z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczpospolitej Polskiej. Wnioskodawczynie nie zaskarżyły decyzji i decyzja organu I instancji stała się prawomocna 30 kwietnia 2019 r.
Następnie 25 września 2019 r. K. S. zwróciła się do Rzecznika Praw Obywatelskich z prośbą o pomoc. Z nadesłanych informacji wynikało bowiem, że małoletnia córka nie posiadała żadnego dokumentu tożsamości. Irlandzki urząd właściwy w sprawach dokumentów pismem z 17 lutego 209 r. poinformował, że dziecku nie przysługuje irlandzkie obywatelstwo – małoletnia nie miała więc prawa ani do dowodu osobistego, ani do paszportu. Nieskuteczne (na czas złożenia skargi) pozostawały również starania o uzyskanie hiszpańskiego dokumentu tożsamości. Na skutek odmowy transkrypcji aktu urodzenia wydanego przez polski organ (Kierownika USC) nie można było złożyć skutecznie wniosku o wydanie polskiego paszportu. W konsekwencji małoletnia obywatelka Polski S. S. – D. funkcjonowała de facto jako bezpaństwowiec.
Skarżący Rzecznik wniósł m.in. o rozważenie skierowania zapytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu przytoczył różne orzeczenia sądów administracyjnych, które, jego zdaniem, zobowiązywały organy dokonujące rejestracji aktów stanu cywilnego do przestrzegania obowiązujących przepisów tj. art. 107 pkt 3 Prawa o aktach stanu cywilnego.
Prokurator wniósł o oddalenie skargi w całości powołując się na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2019 r., II OPS 1/19 w brzmieniu: "Przepis art. 104 ust. 5 i art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. 2014 r. poz. 1741, ze zm.) w związku z art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 1792) nie dopuszcza transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci".
Na wezwanie Sądu skarżący Rzecznik dodatkowo wyjaśnił, że uczestniczki postępowania próbowały wystąpić o wydanie dla córki paszportu przez Konsula RP w Hiszpanii, ale ich wniosek nie został przyjęty. Ustnie udzielono im jedynie informacji, że niezbędnym dokumentem jest skrócony odpis akt urodzenia polskiego urzędu stanu cywilnego. Do wyjaśnień została dołączona kserokopia wydruku archiwalnej strony Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej zawierająca informacje o wymaganym odpisie skróconego aktu urodzenia wydanym przez polski urząd aktów stanu cywilnego w oparciu o transkrypcję aktu urodzenia sporządzonego za granicą.
W dodatkowym piśmie skarżący Rzecznik zwrócił uwagę, że wydana w sprawie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego powodowała praktyczne problemy w stosowaniu wykładni przedstawionej przez skład 7 sędziów, co miało wpływ również na okoliczności rozpatrywanej sprawy.
W uchwale wskazano bowiem, że organ odmawiający transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia ma jednocześnie obowiązek wystąpienia z urzędu o nadanie numeru PESEL zgodnie z art. 20 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego. Rzecznik wystąpił więc z zapytaniem czy organ odmawiając transkrypcji aktu wystąpił o nadanie numeru PESEL lub rozważa podjęcie takiej czynności. W odpowiedzi Kierownik USC wskazał, że uprawniony jest do takiej czynności tylko w po wystawieniu aktu urodzenia w trybie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności. Obowiązujące przepisy nie dają natomiast takiego prawa dla dzieci nie posiadających sporządzonego aktu urodzenia. Kierownik USC wystąpił jednak do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego z prośbą o rozwiązanie zaistniałego problemu. Urząd ten z kolei wystąpił do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, które zapewniło, że w przypadku osób zamieszkałych za granicą należy wystąpić o wydanie polskiego dokumentu tożsamości do konsula lub Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego dla Śródmieścia miasta stołecznego Warszawy.
Matka dziewczynki (K. S.) złożyła za pośrednictwem e-PUAP wniosek o wydanie dowodu osobistego otrzymując w odpowiedzi odmowę. W wydanej decyzji z dnia 28 kwietnia 2020 r. organ odmówił wydania dowodu osobistego wskazując, że skoro zgodnie z polskimi przepisami rodzicami są zawsze kobieta i mężczyzna to nie jest możliwe wydanie dowodu dziecku, którego rodzicami są dwie kobiety.
Dnia 5 maja 2020 r. K. S. wniosła odwołanie do Wojewody Mazowieckiego, które do dnia sporządzenia informacji, nie zostało rozpatrzone.
Dodatkowo skarżący Rzecznik poinformował, że po wniesieniu skargi, małoletnia uzyskała obywatelstwo hiszpańskie i 4 marca 2020 r. został jej wydany paszport hiszpański.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Postępowanie sądowoadministracyjne należało zawiesić do czasu zakończenia postępowania o wydanie polskiego dowodu osobistego dla małoletniej S. R. S. – D. W rozpatrywanej sprawie córka skarżącej niewątpliwie powinna być traktowana jako obywatelka polska ponieważ jej matką jest obywatelka polska. Zgodnie z 14 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 347) małoletnia nabyła obywatelstwo polskie dlatego, że jej matka była obywatelką polską.
Skarżący uprawdopodobnił, że uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2019 r., II OPS 1/19 spowodowała praktyczne trudności w jej zastosowaniu w rozstrzyganej sprawie, a organy władzy publicznej nadal odmawiają udzielenia ochrony obywatelce polskiej – małoletniemu dziecku.
W ocenie Sądu postępowanie administracyjne w przedmiocie wydania dowodu osobistego powinno zostać zakończone znacznie szybciej niż ewentualna odpowiedź Trybunału Sprawiedliwości, dlatego Sąd uznał, że należy zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne w trybie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie nadania numeru PESEL i wydania dowodu osobistego. Odwołanie zostało wniesione bowiem do Wojewody 5 maja 2020 r., a stan faktyczny nie budzi wątpliwości.
Powołany przepis Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Małoletnia co prawda, na obecnym etapie dysponuje paszportem hiszpańskim, ale brak potwierdzenia obywatelstwa polskiego stosownym dokumentem, może znacznie utrudnić jej przekraczanie granicy polskiej w okresie zagrożenia epidemicznego.
Sąd doszedł więc do wniosku, że zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego będzie najkorzystniejszym rozstrzygnięciem dla ochrony interesów małoletniej przy uwzględnieniu stanowiska zajętego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2019 r., II OPS 1/19. Sąd orzekł więc jak w sentencji postanowienia.