Uzasadnienie
J. D. (dalej "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 12 czerwca 2023 r. (znak SKO-NP-4115-54/23) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy M. z 19 stycznia 2023 r., (znak: GOPS.5222-586/01/20233) o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Skierowanym do Wójta Gminy M. wnioskiem z 19.12.2022 r. skarżący zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem, M. D. Do wniosku skarżący załączył: orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 2020 r. stwierdzające niezdolność jego ojca do samodzielnej egzystencji, akt zgonu matki (żony osoby podlegającej opiece), wykaz czynności opiekuńczych, w tym z rozbiciem na poszczególne pory dnia. Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad ojcem i mieszka z nim oraz ze swoją żoną i 15-letnią córką. W wywiadzie zapisano, że skarżący ma rodzeństwo, tj. siostrę A., aktywną zawodowo oraz siostrę M., która nie pracuje, ma jedną córkę. Pracownik socjalny stwierdził, że ojciec skarżącego cierpi na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, niewydolność oddechową z dusznością i kaszlem, schorzenia reumatoidalne, żylaki, jaskrę i postępującą demencję.
Jest osobą zniedołężniałą, trwale niezdolną do samoobsługi w czynnościach dnia codziennego, a z uwagi na powyższe, wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych tj.: przy przygotowaniu posiłków, karmieniu, zakupach, zaopatrywaniu w lekarstwa, organizowaniu wizyt lekarskich. W wywiadzie stwierdzono, że ojciec skarżącego wymaga pomocy aby dojść do łazienki, zdarza się, że nie pamięta o potrzebach fizjologicznych.
Wyżej wskazaną decyzją organ l instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ opisał ustalenia wywiadu środowiskowego (por. wyżej) oraz wskazał, że niepełnosprawny ma troje dzieci – a obowiązek alimentacyjny ciąży na wszystkich tych osobach. Wzajemne wsparcie pomiędzy dziećmi i rodzicami powinno być bezinteresowne. Następnie organ wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (uzależniająca przyznanie świadczenia od momentu powstania niepełnosprawności osoby podlegającej opiece)
W odwołaniu od opisanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Organ odwoławczy decyzją z 12.06.2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Stwierdził, że z materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że ojciec skarżącego legitymuje się Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 29.12.2020 r., stwierdzającym, iż jest on trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta istniała już w dniu 1 grudnia 2020 r. Powyższe, w świetle art. 3 pkt 21 lit. e) ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza, że legitymuje się on znacznym stopniem niepełnosprawności. Kolegium zwracając uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13 wskazywało, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczenia rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Akcentowało Kolegium Odwoławcze, że w sprawie ustaleniu podlegało jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego udzielenie. Podkreśliło SKO fakt wspólnego zamieszkiwania skarżącego z ojcem oraz z żoną i córką. Uwypuklił organ, że niepełnosprawny jest osobą przewlekle chorą na obturacyjną chorobę płuc i niewydolność oddechową, jest zniedołężniały i wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu, a pomoc ta obejmuje: przygotowanie i podanie posiłków, karmienie, pomoc przy utrzymaniu higieny (kąpiel, zakładanie na noc pampersów), prowadzenie gospodarstwa domowego (sprzątanie, zakupy), organizowanie wizyt lekarskich, wykup leków, pomoc w dojściu do łazienki.
Z kolei do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący załączył szczegółowo rozpisane czynności jakie wykonuje w ramach sprawowanej opieki nad ojcem. W godzinach od 7 do 9 budzi tatę, przygotowuje poranną toaletę-goli, ubiera, zmienia pampersa, ścieli łóżko, przygotowuje śniadanie, podaje leki, sprząta po śniadaniu. Od 11 do 13 - to czas na przygotowanie i podanie obiadu, leków, sprzątanie po obiedzie. Od 13 do 15 przygotowuje podwieczorek, podaje napoje, zmienia pampersa, w razie potrzeby zmienia także ubrania, podmywa. Od 15 do 17 podaje kolejny posiłek, sprząta, obsługuje sprzęt (łóżko medyczne, koncentrator tlenu) w razie potrzeby robi inhalacje. W kolejnych godzinach, tj. 17-19 przygotowuje ojca do higieny wieczornej (kąpiel) oraz przygotowuje kolację, sprząta po posiłku, przygotowuje leki, a w godzinach 19-21 podaje leki, robi toaletę wieczorną, zakłada pampersa, przygotowuje ojcu łóżko do spania.
Dodało SKO, że skarżący wskazał, iż z uwagi na to, że u ojca występują urojenia, jest zmuszony doglądać go przez cały czas, a ograniczone zdolności ruchowe ojca powodują, iż wymaga pomocy przy wstawaniu, przemieszczaniu się do łazienki, ubieraniu, rozdrabnianiu posiłków. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżący w oświadczeniu z 13.12.2022r. podał iż ostatnie zatrudnienie zakończyło się 30.10.2020 r., a obecnie - jak wynika z wywiadu środowiskowego, jest ubezpieczony w KRUS - jako domownik małżonki, która jest rolnikiem.
Podkreśliło SKO, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkowane jest koniecznością istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
SKO w Nowym Sączu akcentowało, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wykonywanie opieki przez osobę obciążoną wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Podkreślił organ, że w niniejszej sprawie, oprócz odwołującego się są jeszcze inne osoby (rodzeństwo skarżącego) obciążone - w tym samym stopniu, co skarżący - ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnego ojca. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Zgodnie bowiem z art. 129 § 2 K.r.o., krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.
Z kolei art. 135 § 1 K.r.o. przewiduje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej, a uchylanie się od wykonywania takiego obowiązku stanowi - w określonych sytuacjach - przestępstwo (por. art. 209 Kodeksu karnego).
Kolegium nie kwestionowało faktu, iż skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który niewątpliwie, ze względu na wiek i stan zdrowia, opieki tej wymaga. Przy czym w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym organ l instancji ustalił krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki i z ustaleń tych wynika, że oprócz skarżącego zobowiązanymi do alimentacji niepełnosprawnego są jeszcze dwie jego córki: M. i A., które mieszkają obok ojca. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia jak i z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, iż siostra M. jest mężatką, nie pracuje, ma jedno dziecko. Druga córka, która również mieszka obok, jest mężatką prowadzi swoją działalność gospodarcza na terenie G. Odwołując się do doświadczenia życiowego wskazał organ odwoławczy, że w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.
Okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki mieszka w innej miejscowości, pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe, w jej ocenie, nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Jako podało SKO "okolicznością obiektywną nie jest również opieka nad teściową, albowiem obowiązek alimentacyjny wobec matki wyprzedza zobowiązania alimentacyjne wobec teściowej".
Należy mieć na uwadze, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez Państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.
SKO wskazało również, iż należy mieć na uwadze, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, dbanie o regularność zażywania lekarstw, robienie zakupów - czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego się. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Pewne czynności związane z "prowadzeniem domu", tj. robienie zakupów, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków - wnioskodawca wykonuje nie tylko specjalnie dla ojca, ale również i dla siebie, chociażby z racji wspólnego zamieszkania i gospodarowania.
W ocenie organu II instancji z powyższego wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującego się nad niepełnosprawnym ojcem, przy współudziale rodzeństwa, które mieszka w tej samej miejscowości i sąsiedztwie oraz skorzystania z usług opiekuńczych, daje możliwość podjęcia skarżącemu zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem - w ocenie Kolegium - w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do tego, aby skarżący rezygnował z aktywności zawodowej z powodu opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Niezależnie od powyższego podniósł organ odwoławczy, iż obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.
W skardze do sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- - art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem,
- - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności, poza samym wnioskodawcą.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Skarga była zasadna.
Prezentację motywów przyjętego przez Sąd rozstrzygnięcia uchylającego obie kontrolowane decyzje poprzedzić jednak należy stwierdzeniem, że trafnie SKO w Nowym Sączu w wydanej w tej sprawie decyzji, zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze, wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki.
Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna.
Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że zagadnieniem spornym w kontrolowanej sprawie było to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej (brakiem jej podejmowania), a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem. W ocenie Sądu, wyrażone przez organ II instancji stanowisko, kwestionujące istnienie tegoż związku, wywiedzione zostało przedwcześnie, bez dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności tej sprawy (art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 k.p.a.).
Argumentami organu odwoławczego mającymi przemawiać za brakiem spełnienia normatywnej przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego (brak występowania wskazanego wyżej związku przyczynowo-skutowego) była:
- 1. ocena zakresu opieki sprawowanej nad ojcem, mającej ograniczać się do zwykłych czynności dnia codziennego oraz
- 2. fakt, że poza skarżącym, są inne jeszcze osoby zobowiązane do alimentacji ojca (dwie jego córki).
Według Sądu, stanowisko organu odwoławczego odnośnie zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem, która ma ograniczać się do czynności dnia codziennego – nie zostało oparte na dokładnym ustaleniu stanu faktycznego kontrolowanej sprawy i kompleksowej ocenie całego materiału dowodowego. Jak bowiem już wcześniej wskazano, o zakresie koniecznej opieki decyduje stan zdrowia niepełnosprawnego. Dostrzec trzeba, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 29.12.2020 r. o trwałej niezdolności ojca skarżącego do samodzielnej egzystencji – naprowadza na rodzaj schorzeń, które spowodowały powstanie wskazanego wyżej stanu. Były to: przewlekła obturacyjna chorobę płuc z niewydolnością oddechową, stałą spoczynkową dusznością i kaszlem. Orzecznik ZUS zapisał przy tym, że ojciec skarżącego jest w zniedołężniałym stanie, z trwałą niezdolnością do samoobsługi w czynnościach codziennych. Z podanego przez skarżącego zakresu czynności nad ojcem wynika przy tym, że ojciec podłączony jest do koncentratora tlenu i ma aplikowane – w razie potrzeby – inhalacje.
Ma to być przy tym także osoba pampersowana, karmiona przez opiekuna (której należy uprzednio rozdrobnić podawane pożywienie), a nadto z rozwiniętymi stanami demencyjnymi. Tego stanu zdrowia niepełnosprawnego i braku samodzielności w elementarnych czynnościach życiowych nie uwzględnił organ orzekający formułując pogląd, iż realizowane względem niepełnosprawnego czynności, to typowe czynności dnia codziennego, wykonywane przez osoby, które pracują zawodowo. Trudno stanowisko to podzielić w szczególności przy uwzględnieniu twierdzeń skarżącego, iż chorego na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, zniedołężniałego ojca podłącza on do koncentratora tlenu, tudzież karmi go i realizuje wszystkie podstawowe czynności przy ojcu. Sporządzony w sprawie wywiad środowiskowy jest wyjątkowo lapidarny. Poza przytoczeniem zdawkowych informacji o niepełnosprawnym i jego chorobach, nie prezentuje w istocie żadnych własnych spostrzeżeń pracownika socjalnego, co do stanu zdrowia ojca skarżącego w kontekście celowej opieki, jakiej ta osoba wymaga.
W istocie nie wiadomo nawet, czy pracownik socjalny miał styczność (kontakt) z osobą podlegającą opiece. Przeprowadzony w sprawie wywiad nie prezentuje żadnych ustaleń i stwierdzeń co do używanego przez niepełnosprawnego koncentratora tlenu, do którego ma być podłączany, i w konsekwencji wywiad nie zawiera informacji, co do tego – w jakich sytuacjach i jak często urządzenie to ma być uruchamiane, jak też czy sprzęt ten warunkuje czynności życiowe ojca i czy niepełnosprawny jest w stanie sam urządzenie to obsłużyć. W zależności od stanu istniejącego w tym względzie, aktualizować się może stanowisko o nieodzowności stałej obecności opiekuna przy niepełnosprawnym.
W zakresie natomiast akcentowanych przez skarżącego informacji o demencji ojca, próżno szukać, tak w wywiadzie środowiskowym, jak i w kontrolowanych decyzjach informacji co do tego, czy stan ten rzutuje na zakres koniecznej opieki realizowanej przez skarżącego. Twierdzenia o stanach demencyjnych nie zostały przy tym zweryfikowane przez organ poprzez zażądanie od skarżącego przedłożenia adekwatnej w tym względzie dokumentacji medycznej
Ustalenia zatem, tak odnośnie stanu zdrowia niepełnosprawnego, jak i celowej opieki jakiej wymaga, były więc niepełne, a wniosek, że opieka ta stanowić ma jedynie czynności dnia codziennego – nie znajdują dostatecznego oparcia ani w twierdzeniach skarżącego, ani w materiale dowodowym tej sprawy. W tym aspekcie ponownie podkreślić należy, że w aktach sprawy nie ma żadnej dokumentacji medycznej niepełnosprawnego, a ten fakt niewątpliwie świadczy o braku należytej staranności orzekających organów administracji w kompletowaniu materiału dowodowego niezbędnego dla ustaleniu stanu faktycznego tej sprawy (art. 7, art. 77 par. 1 k.p.a.). Wskazane zaniechanie nie pozwalało także na weryfikację twierdzeń skarżącego odnośnie do skali i rodzaju deklarowanej opieki nad ojcem.
Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, czy wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22). Odnośnie do argumentu orzekających organów administracji, że poza skarżącym, są inne jeszcze osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnego ojca (dwie jego córki) dostrzec jednakże trzeba, że przywołany argument był w realiach kontrolowanej sprawy o tyle nieuprawniony, że organy oparły się jedynie na samym fakcie, że istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji ojca skarżącego.
Zauważyć trzeba, że akta sprawy zawierają wyłącznie twierdzenie skarżącego, iż jedna z jego sióstr (A.), która mieszka w domu obok domu ojca, jest aktywna zawodowa i ma męża na rencie (z powodu cukrzycy i białaczki), zaś druga siostra (M.) nie pracuje i ma rodzinę. Stwierdzić jednak należy, że w sprawie nie podjęto jakichkolwiek kroków celem ustalenia sytuacji rodzinno-dochodowej rodzeństwa skarżącego, nie wysłuchano jego sióstr, jak też nie odebrano od nich oświadczeń, co do okoliczności mogących rzutować na istnienie obiektywnych przeszkód do partycypacji w opiece nad ojcem.
Wskazać przy tym należy, że kierowane do skarżącego pismo organu I instancji z 4.01.2023 r. (brak numeracji kart) wskazujące art. 79a par. 1 k.p.a. naprowadzało skarżącego jedynie na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie wskazując na to, iż powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego będzie w istocie także to, że istnieją inne, poza skarżącym, dzieci niepełnosprawnego (obciążone obowiązkiem alimentacyjnym), co do których nie występują obiektywne przeszkody w partycypacji w opiece. Organ nie prowadził postępowania celem ustalenia istnienia tych "obiektywnych przeszkód", a nadto nie wskazał skarżącemu – stosownie do art. 79a par. 1 k.p.a. – na to, że wyżej wymienionych przesłanek nie wykazał, a to spowoduje wydanie decyzji nieuwzględniającej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwie więc brak poprawnego zastosowania przepisu art. 79a k.p.a. - także mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, skoro skarżący, należycie pouczony, mógł wykazać spełnienie okoliczności decydujących – zdaniem organu – o przyznaniu mu świadczenia pielęgnacyjnego.
Reasumując powyższe stwierdzić trzeba, że skoro orzekające organy administracji nie poczyniły dokładnych ustaleń w sygnalizowanym wyżej zakresie (tj. istnienia obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez rodzeństwo skarżącego), to nie sposób też było kategorycznie uznawać, że przeszkody te w istocie nie występują. Zanegowanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. z powodu braku obiektywnych przeszkód leżących po stronie rodzeństwa wnioskodawcy w możliwości ich partycypacji w opiece nad niepełnosprawnym – winno opierać na jednoznacznych w tym względzie ustaleniach i kompleksowych ocenach. Takich ustaleń i ocen w kontrolowanej sprawie jednak nie przeprowadzono.
W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organów administracji będzie uwzględnienie przedstawionych wyżej rozważań, które wyznaczają jednocześnie zakres koniecznych do ustalenia i uwzględnienia okoliczności, nieodzownych dla poprawnego ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia tej sprawy. Nadto, organ I instancji uwzględni przedstawioną na wstępie wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania i oceny, Sąd w pkt I. sentencji uchylił decyzję zaskarżoną i decyzję ją poprzedzającą, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c) w zw. z art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a). O kosztach (pkt II. sentencji) orzeczono na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, który obejmuje także wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego w postępowaniu sądowym. Wynagrodzenie to obliczone zostało na podstawie par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r., poz. 1964).