Uzasadnienie
Decyzją z 14 grudnia 2021 r., nr SO-04.8251.2087.2021 Prezydent Miasta Krakowa odmówił P. C. (dalej: skarżąca) przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności.
Organ wyjaśnił, że skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z którego wynikałoby, że jej niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Załączone do wniosku orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 20 września 2021 r. nie spełniało tych wymogów, gdyż ustalony w nim stopień niepełnosprawności datował się od 19 lipca 2021 r., tj. po ukończeniu 21 roku życia.
W odwołaniu skarżąca zarzuciła: 1/ błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, przez błędne przyjęcie, że umiarkowana niezdolność do pracy skarżącej, ustalona na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 20 września 2021 r., powstała 19 lipca 2021 r., podczas gdy z całości zgromadzonej dokumentacji w sprawie, a w szczególności dokumentacja lekarskiej jednoznacznie wynikało, że skarżąca od najmłodszych lat cierpiała na zaburzenia psychiczne, objawiające się pojawiającymi się omamami wzrokowymi i słuchowymi, a zatem sama niepełnosprawność powstała przed ukończeniem przez nią 21 roku życia, a samo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie wskazywało na datę powstania samej daty powstania niepełnosprawności; 2/ art. 16 ust. 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2140) - dalej: "u.ś.r.", przez jego niezastosowanie i brak przyjęcia, że sama niepełnosprawność skarżącej powstała przed ukończeniem 21 roku życia, a co w konsekwencji kwalifikowało ją do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 31 maja 2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/55/2022 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Kolegium wskazało, że organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego zasiłku błędnie uznał, że niepełnosprawność skarżącej datuje się od 19 lipca 2021 r. Tymczasem wskazana data dotyczyła powstania stopnia niepełnosprawności, a nie niepełnosprawności jako takiej. Badając istnienie przesłanki z art. 16 ust. 3 u.ś.r. miarodajna była zatem data powstania niepełnosprawności, a nie stopnia niepełnosprawności. Mimo powyższego, zdaniem Kolegium, decyzja organu I instancji odpowiadała prawu, gdyż w niniejszej sprawie nie sposób było stwierdzić, aby również data powstania niepełnosprawności skarżącej powstała do ukończenia przez nią 21 roku życia. Przedłożone przed skarżącą orzeczenie z 20 września 2021 r. o stopniu niepełnosprawności w pkt V zawierało zapis: "Niepełnosprawność istnie od – nie da się ustalić".
Kolegium podkreśliło, że organy właściwe do ustalenia zasiłku pielęgnacyjnego nie są zatem władne ustalić daty powstania niepełnosprawności skarżącej. Kolegium, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazało, że "zasady i tryb orzekania o niepełnosprawności wykluczają dopuszczalność ustalenia daty lub okresu powstania niepełnosprawności przez organ właściwy do ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcia zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności w zakresie stwierdzenia niepełnosprawności, daty powstania oraz jej stopnia są wiążące dla organu administracyjnego rozpoznającego wniosek w przedmiocie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego".
Tym samym, w ocenie Kolegium, powołane przez skarżącą dowody (zaświadczenia lekarskie, opinie z oceny i przebiegu stażu) nie były przydatne do stwierdzenia daty powstania niepełnosprawności skarżącej. Data ta powinna być ustalona na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawność.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia decyzji Kolegium. Wniosła też o zasądzenie od organu kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1/ błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, przez błędne przyjęcie, że umiarkowana niezdolność do pracy skarżącej, ustalona na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 20 września 2021 r., powstała 19 lipca 2021 r., podczas gdy z całości zgromadzonej dokumentacji w sprawie, a w szczególności dokumentacja lekarskiej jednoznacznie wynika, że skarżąca od najmłodszych lat cierpi na zaburzenia psychiczne, objawiające się pojawiającymi się omamami wzrokowymi i słuchowymi, a zatem sama niepełnosprawność powstała przed ukończeniem przez nią 21 roku życia, a samo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie wskazuje na datę powstania samej daty powstania niepełnosprawności;
2/ przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7a § 1 k.p.a., przez jego niezastosowanie i brak rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść skarżącej w zakresie w jakim organ I i II instancji winien był przyjąć, że data powstania niepełnosprawności przed ukończeniem przez skarżącą 21 roku życia, w szczególności, że z zaświadczeń lekarskich przedłożonych przez skarżącą jednoznacznie wynika, że zaburzenia natury psychicznej pojawiały się u skarżącej już w wieku nastoletnim i latach wcześniejszych, a jednocześnie organ I i II instancji nie udowodnił okoliczności przeciwnych;
3/ przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 k.p.a., przez brak wyjaśnienia przez organ II instancji wszystkich istotnych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, a w szczególności, braku zwrócenia się przez organ II instancji do placówek medycznych, w których skarżąca podejmowała leczenie, celem zweryfikowania oraz ustalenia daty powstania niepełnosprawności, a co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia 4/ art. 16 ust. 3 u.ś.r., przez jego niezastosowanie i brak przyjęcia, że sama niepełnosprawność skarżącej powstała przed ukończeniem 21 roku życia, a co w konsekwencji kwalifikuje ją do przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 31 maja 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 14 grudnia 2021 r. odmawiającej przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Zakres podmiotowy osób uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego reguluje art. 16 ust. 2 i 3 u.ś.r.
I tak, zgodnie z ust. 2 wskazanego artykułu zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:
- 1) niepełnosprawnemu dziecku;
- 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
Natomiast zgodnie z ust. 3 zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia.
Z powyższego wynika, że w przypadku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności zasiłek pielęgnacyjny przysługuje bez względu na to kiedy powstała niepełnosprawność. Inaczej jest w przypadku gdy z wnioskiem o zasiłek występuje osoba, która ukończyła 16 rok życia legitymująca orzeczeniem o umiarkowanym stopniu. W takim przypadku ustawodawca wymaga, aby niepełnosprawność powstała w określonym czasie. Tym samym osoby posiadające umiarkowany stopień niepełnosprawności muszą spełnić dwie przesłanki uprawniające do zasiłku pielęgnacyjnego. Po pierwsze powinny legitymować się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Po drugie winny wykazać moment powstania niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2011 r., poz. 298) – dalej" "rozporządzenie" do wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego należy dołączyć:
- 1) dokument stwierdzający tożsamość osoby ubiegającej się o zasiłek pielęgnacyjny,
- 2) orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności – w przypadku innych osób niż wymienione w art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy;
- 3) inne dokumenty i oświadczenia niezbędne do ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca występując z wnioskiem o zasiłek pielęgnacyjny przedłożyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane 20 września 2021 r. przez Miejski Zespół do spraw Orzekania o Niepełnoprawności w K., w którym postanowiono:
pkt I. "Zaliczyć do stopnia niepełnosprawności – umiarkowanego", pkt IV. "Niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić", pkt V. "Ustalony stopień niepełnosprawność datuje się od – 19.07.2021 r."
Tym samym, wskazane orzeczenie, zaliczające skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 19 lipca 2021 r., nie potwierdziło, że niepełnosprawność skarżącej powstała przed ukończeniem przez nią 21.
Dla stwierdzenia, że niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21. roku życia nie jest też wystarczające przedłożenie orzeczenia, w którym wskazana jest data powstania stopnia niepełnosprawności.
Zasady i tryb orzekania o niepełnosprawności, uregulowane w rozporządzeniu, wykluczają dopuszczalność ustalania daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności przez organ właściwy do ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W § 14 ust. 3 tego rozporządzenia wskazano, że datę lub okres powstania niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia, dokumentacji medycznej lub orzeczeń o inwalidztwie, niezdolności do pracy, wydanych przez organy na podstawie przepisów odrębnych. Jeżeli z przedłożonej dokumentacji, przebiegu schorzenia, orzeczeń o inwalidztwie lub niezdolności do pracy osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania niepełnosprawności, należy wpisać wyrazy "nie da się ustalić" (§ 14 ust. 4 powołanego rozporządzenia).
Natomiast według § 14 ust. 5 powołanego rozporządzenia, datę lub okres powstania stopnia niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia i dokumentacji medycznej. Jeżeli z przedłożonej dokumentacji medycznej i przebiegu schorzenia osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności, za datę tę należy przyjąć datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu (§ 14 ust. 6 powołanego rozporządzenia)
Ustalenia niepełnosprawności i stopnia niepełnosprawność dokonują zaś powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, wskazane w art. 6 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. 2023 r., poz. 100). Członkami tych zespołów mogą być jedynie te osoby, które spełniają wymagania wynikające z § 18 ust. 1 i § 21 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. (tekst jedn. Dz.U. 2021 r., poz. 857) w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Efektem ustaleń i ocen tych zespołów są orzeczenia, w których określa się datę lub okres powstania niepełnosprawności oraz stopnia tej niepełnosprawności.
Powyższe przepisy wskazują, że ustalenie daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz jej stopnia następuje w sposób sformalizowany, na podstawie określonych prawem dokumentów medycznych i przez wskazane do tego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności.
Bezpodstawny okazał się w związku z tym podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 7 i art. 7a k.p.a. oraz art. 16 ust. 3 u.ś.r., a także zarzutu odnoszący się do błędu w ustaleniach faktycznych. Jedynymi bowiem organami władnymi by określić kiedy powstania niepełnosprawność są zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności oraz sądy rozpoznające odwołania od tych orzeczeń.
Z akt wynika, że skarżąca nie złożyła odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w części, w której wskazano, że "nie da się ustalić" od kiedy niepełnosprawność istnieje tj. kiedy powstała.
Sąd uznał więc, że organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca nie spełniła przesłanki z art. 16 ust. 3 u.ś.r., uprawniającej jej do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynikało bowiem, aby jej niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21. roku życia. W takiej sytuacji orzeczenie o odmowie przyznania zawnioskowanego świadczenia było zasadne.
Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności, wniesioną skargę należało oddalić w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.