Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 12 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1312/23

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 14 lipca 2013 r. nr SKO.ŚR/4111/462/2023 działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775), po rozpatrzeniu odwołania M. O. (dalej: skarżący) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Sucha Beskidzka z dnia 12 kwietnia 2023 roku nr MOPS.524.105.23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką E. O. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 28 marca 2023 r. skarżący, wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności nr ZO.71.815.22 z dnia 20 września 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Suchej Beskidzkiej, z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 lipca 2022 r., a niepełnosprawność istnieje od 73 roku życia.

Burmistrz Miasta Sucha Beskidzka po rozpoznaniu ww. wniosku, decyzją z 12 kwietnia 2023 roku, odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność matki nie powstała później niż do ukończenia 25 roku życia. Nadto organ I instancji poinformował o możliwości korzystania z różnorodnych instrumentów pomocowych np. Asystenta osoby niepełnoprawnej

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniósł skarżący, nie zgadzając się ze stanowiskiem wyrażonym w niniejszej decyzji. Skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi po ukończeniu przez nie wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstanie niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Dodatkowo wskazał, że nie podejmuje zatrudnienia, z powodu opieki nad niepełnosprawną matką, której stan zdrowia nie pozwala na pozostawienie jej samej "nawet na godzinę", ponieważ po operacji tętnicy udowej oraz biodrowej występują bóle stopy, uniemożliwiające poruszanie się bez pomocy osoby drugiej, a anemia, osłabienie organizmu oraz niedomykalność zastawki trójdzielnej i mitralnej powoduje skoki ciśnienia, kończące się omdleniami. Obecnie matka przygotowywana jest do operacji guza jelita grubego, a korzystanie z asystenta nie jest możliwe, ponieważ jej stan wymaga pobytu osób opiekującej się przez cały dzień, a nie przez dwie godziny codziennie.

Skarżący wyjaśnił również, że jego siostra nie opiekuje się matką gdyż ma swoja rodzinę, pracuj na zmiany w szpitalu, jest po operacji endoprotezy biodra, a obecnie sama potrzebuje pomocy i przebywa na zwolnieniu lekarskim.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium zwróciło również uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym, powołując się na orzecznictwo sądowe podkreślił, że organy mają obowiązek zbadać, czy skarżący spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia tj. brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego pracy, a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej matce stałej opieki. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że matka skarżącego, wprawdzie legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Suchej Beskidzkiej o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do dnia 30 września 2024r., niemniej zakres opieki i czynności, które są wykonywane przez skarżącego nie uzasadniają rezygnacji z zatrudnienia, w tym znaczeniu, że skarżący sam jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i pobiera z tego tytułu zasiłek stały. Są to bowiem normalne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego w postaci: przygotowywania posiłków, sprzątanie, pranie, czy towarzyszenie podczas wizyt u lekarza.

W konsekwencji stanowisko organu I inkantacji jest prawidłowe choć z innych względów.

Na powyższą decyzję skarżący, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy t.j.:

1. - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust 3a i 3b oraz ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. w zw. z art. 32, art 2, art 30, art 69 i art 71 ust 1 oraz w zw. z art 7 i art 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, poprzez ich błędną i niekonstytucyjną wykładnię, a w konsekwencji błędne zastosowanie, z pominięciem celów ustawy oraz norm konstytucyjnych, co miało wpływ na wynik sprawy, albowiem uwzględnienie norm konstytucyjnych przy wykładni ww. przepisów ustawy doprowadziłoby do wydania decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
2. - art 11 w zw. z art 8 w zw. z art 107 § 3 k.p.a. poprzez lakoniczne, wybiórcze i jednostronne uzasadnienie swojego stanowiska, a tym samym niezrealizowanie zasady przekonywania i powiązanej z nią zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, a także nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, polegający na niezałatwieniu sprawy zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, gwarantującymi należytą ochronę moich słusznych interesów.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji.

W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty. Przedłożył zaświadczenie od lekarza z dnia 24.07.2023 w którym lekarz potwierdził obecny stan mamy i konieczność opieki drugiej osoby. Nadto podkreślił, że jest jedyną osobą, która może mamie zapewnić opiekę i która przez 24 godziny opiekuje się mamą. Jest to bezpośrednia, ciągła i stała opieka, bez której mama nie będzie funkcjonować, a która w obecnym czasie uniemożliwia mi podjęcie jakiejkolwiek pracy, nawet na część etatu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 lipca 2013 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Sucha Beskidzka z dnia 12 kwietnia 2023 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką E. O., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2. 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest niepełnosprawna w stopniu znacznym do 30.09.2024r., a symbolem opisującym jej niepełnosprawność jest 07-S, 08-T. W aktach administracyjnych znajdują się karty leczenia szpitalnego z dnia 3 czerwca 2022r., 14 listopada 2022r. oraz 11 grudnia 2022r. Z epikryzy wynika, że matka skarżącego ma m.in. polipa odbytnicy oraz nikotynizm. Miała wykonany zabieg endarterektomii pętlowej tętnicy biodrowej zewnętrznej oraz udowej powierzchownej oraz endarterektomię tętnicy udowej wspólnej i pogranicza tętnicy udowej powierzchownej i podkolanowej. W zaleceniach wskazano, że po okresie rekonwalescencji ma mieć trening marszowy – chodzenie – optymalnie ok. 3 km. dziennie.

Matka skarżącego jest wdową oraz posiada jeszcze córkę, która oświadczyła że nie jest w stanie zajmować się matką z uwagi na stan zdrowia (operacja endoproteza biodra). Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 14 kwietnia 2023r. wynika, że po operacji biodra rokuje powrót do pracy. Stan zdrowia, warunki bytowe nie pozwalają na sprawowanie opieki nad inną osobą. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z siostrą skarżącego wynika, że pomaga ona w organizowaniu i uczestniczy w wizytach lekarskich, gdyż z uwagi na pracę w szpitalu posiada tam liczne znajomości. Co więcej w sytuacji, gdy przebywa na zwolnieniu lekarskim zdarza się jej wybierać na spacer z mamą. Podała również, że jak jej stan zdrowia ulegnie poprawie, to i tak nie będzie się mogła zajmować matką z uwagi na pracę.

W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym ze skarżącym ustalono, że matka skarżącego ma skoki ciśnienia połączone z omdlewaniem i dlatego skarżący boi się pozostawić matkę sama w domu. Skarżący pomaga mamie w myciu, kąpieli, sprzątaniu, robi pranie, przygotowuje posiłki, towarzyszy w czasie wizyt lekarskich. Pracownik socjalny poinformowano skarżącego o możliwości uczestnictwa w programie Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej lub ubiegania się o tzw. opiekę wytchnieniową.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ II instancji nastąpiła z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącego opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Zdaniem Sądu organy trafnie uznały, że sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżący z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się matką nie musiał rezygnować z podejmowania zatrudnienia..

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej.

Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżący nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że matka skarżącego wymaga opieki, która nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu, gdyż jest osobą samodzielną. Nie ma większych problemów z poruszaniem się, a w czasie wykonywania pracy przez skarżącego może przebywać w mieszkaniu nie narażając się na ewentualne omdlenia i minimalizując ryzyko upadków.

Co więcej zgodnie z zaleceniami lekarskimi powinna chodzić dziennie – optymalnie 3 km. Wszystkie wymienione przez skarżącego czynności można natomiast świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopieczną. Należy w tym miejscu podkreślić, że nic nie wskazuje z wywiadu środowiskowego i oświadczenia skarżącego, że jego matka nie porusza się samodzielnie, nie potrafi skorzystać z toalety. Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania. Istotne jest również, że skarżący został poinformowania o możliwości skorzystania z różnych usług opiekuńczych.

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie oprócz skarżącego występują jeszcze jego siostra, która również jest obciążona w tym samym stopniu wobec swojej matki obowiązkiem alimentacyjnym, co skarżący. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych nie jest szeroki. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.

Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego.

Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zdaniem Sąd, w sytuacji osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego nie ma uzasadnienia w tak rygorystycznym podejściu do kwestii identyfikacji istnienia obiektywnych przyczyn uniemożliwiających sprawowanie opieki przez osobę równolegle zobowiązana, a jednocześnie wskazana uchwała nie reguluje tej problematyki. Przesłanki obiektywne więc to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, czy stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności, który nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych (Wyrok WSA w Krakowie z 31.08.2023 r., III SA/Kr 135/23, LEX nr 3607588).

W tym miejscu podkreślić należy, że Sądowi znane jest stanowisko prezentowane w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych zgodnie z którym w sytuacji "gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki.

Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego" (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. I OSK 925/21).

W ocenie Sądu orzekającego w nin. sprawie, przedstawione wyżej stanowisko nie uwzględnia subsydiarnego charakteru udzielanej pomocy w ramach świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz konieczności badania nie tylko przesłanki faktycznego sprawowania opieki ale również konieczności rezygnacji z zatrudnienia/ jego niepodejmowania z powodu sprawowania tej opieki. W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia.

Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. (Wyrok WSA w Krakowie z 31.08.2023 r., III SA/Kr 135/23, LEX nr 3607588).

W niniejszej sprawie zarówno skarżący jak i jego siostra są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec swojej matki. Skarżący nie wykazała natomiast istnienia obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad matką przez swoją siostrę. Siostra skarżącego jest wprawdzie po zabiegu endoprotezy biodra, tym niemniej z reguły nie ma problemu po okresie rekonwalescencji, do powrotu do pełnej aktywności fizycznej. Natomiast fakt, że siostra skarżącego zamierza nadal pracować nie jest obiektywną przeszkoda uniemożliwiającą sprawowanie opieki nad matką.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.