Uzasadnienie
Skarżący S. M. i A. M. w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagali się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.
Skarżący podali, że pozostają ze sobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazując swój majątek wykazali stanowiący ich współwłasność dom bliźniaczy o wartości [...] zł i działkę o pow. [...] ha oraz stanowiącą własność skarżącej działkę o pow. [...] ha. Zadeklarowali brak zasobów i przedmiotów wartościowych.
Miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżący oszacowali łącznie na kwotę [...] zł wyjaśniając, że składa się na to renta skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura skarżącej w wysokości [...] zł.
Opisując zobowiązania i stałe wydatki dokonali ich rocznego zsumowania wyciągając z otrzymanego wyniku średnią arytmetyczną. Z przedstawionych przez skarżących wyliczeń wynika, że roczne wydatki na wodę to [...] zł, na podatek [...] zł, na telefon [...] zł, na gaz [...] zł, na prąd [...] zł, na ubezpieczenie [...]zł, na MPO [...] zł, na benzynę [...] zł, na leki [...] zł, na węgiel [...] zł. Razem daje to kwotę [...] zł która podzielona przez dwanaście daje wynik [...] zł.
Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2017 r. referendarz sądowy w pkt I oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a w pkt II ustanowił dla skarżących radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby radców Prawnych.
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Krakowie wpłynął sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżący podnieśli, że ich zdaniem kwota ich dochodów świadczy o tym, że nie są w stanie opłacić kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżący ubiegali się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Okoliczności przedstawione przez nich we wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwalają uznać, że spełniają oni przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie.
Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, tj. dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, przy stałych wydatkach w wysokości ok. [...] zł miesięcznie należy stwierdzić, że poniesienie przez nich kosztów sądowych w pełnej wysokości w stosunku do deklarowanych dochodów i łącznych zadeklarowanych wydatków nie jest możliwe bez uszczerbku dla koniecznego własnego utrzymania, nawet wobec braku nadzwyczajnych zobowiązań obciążających budżet domowy.
Z przedstawionych powodów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a.