Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 20 października 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2020 r. orzekającą o odmowie umorzenia W. P. (dalej: "skarżący") należności alimentacyjnych powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami za okres od 01.10.2008 r. do 31.01.2015 r. oraz od 01.07.2015 r. do 31.07.2016 r.
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 2 pkt 10 i art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 808 z późn. zm., dalej: "u.p.o.u.a.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej "k.p.a.").
Z decyzji wynika następujący stan faktyczny i prawny.
Wnioskiem z dnia 14 lipca 2020 r. skarżący zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej, o umorzenie istniejących zaległości względem funduszu alimentacyjnego. Pismem z dnia 17 lipca 2020 r. skarżący uzupełnił wniosek wskazując, że umorzenie zaległości uzasadnia jego sytuacja zdrowotna, majątkowa, osobista oraz rodzinna. Podniósł, że leczy się na cukrzycę, miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą zatorową chorobę płuc oraz zaburzenia korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych, a ponadto pozostaje pod kontrolą poradni urologicznej z uwagi na zaburzenia układu moczowego.
Skarżący podniósł, że od lutego 2020 r. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1372, 21 zł. Po potrąceniu zaległości alimentacyjnych, pozostaje mu kwota około 500 zł. Skarżący podniósł, że nie wystarcza ona na opłacenie rachunków za media, zakup leków, czy żywności. Wskazał także, że posiada orzeczenie z dnia 15 maja 2004 r. o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.
Decyzją z dnia [...] 2020 r., nr [...] Burmistrz Miasta odmówił umorzenia należności alimentacyjnych powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami za okres od 01.10.2008 r. do 31.01.2015 r. oraz 01.01.2015 r. do 31.07.2016 r. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że skarżący pobiera emeryturę w wysokości netto 1372, 21 zł, leczy się na cukrzycę, miażdżycę, zaburzenia korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych. Posiada ponadto orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Organ podniósł, że z treści orzeczenia wynika, że nie wymaga on stałej opieki lub pomocy innej osoby. Organ wskazał, że skarżący nie korzysta aktualnie ze świadczeń socjalnych wypłacanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, co w ocenie organu może wskazywać na fakt, że sytuacja dochodowa skarżącego nie pogorszyła się na tyle, aby był zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia.
W ocenie organu, sytuacja bytowa skarżącego jest trudna, jednakże nie stanowi ona samodzielnej przesłanki umorzenia należności. Organ podkreślił, że powstałe zadłużenie jest wynikiem zaniechania polegającego na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego względem dzieci, z kolei obowiązkiem organu jest podjęcie działań, które zmierzają do zwiększenia ściągalności wypłaconych świadczeń, a umarzanie świadczeń nie jest środkiem umożliwiającym wykonywanie tego zadania.
W odwołaniu od decyzji skarżący wskazał, że jego sytuacja zdrowotna znacznie się pogorszyła i potrzebuje on pomocy osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu, ma problemy z poruszaniem się i pamięcią. Podniósł, że poza emeryturą nie ma żadnego majątku, a po potrąceniu zaległości alimentacyjnych pozostaje mu kwota 532 zł. Podkreślił, że żyje w ubóstwie, ale nie może ubiegać się o pomoc z OPS ponieważ ze względu na kwotę emerytury, nie spełnia kryterium dochodowego.
Po rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Decyzja ta jest podejmowana na zasadzie uznania administracyjnego, polegającego na możności wyboru jednego z kilku prawnie dopuszczalnych rozwiązań, po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego właściwej ocenie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji wskazało, że sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika ubiegającego się o rozłożenie na raty należności musi go odróżniać od innych dłużników alimentacyjnych, a interpretacja art. 30 ust. 2 ustawy powinna być ścisła, nie rozszerzająca. W ocenie SKO, organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i na jego podstawie ocenił dochodową oraz rodzinną sytuację skarżącego. Zgromadzone w ten sposób dokumenty prowadzą do wniosku, że sytuacja dochodowa, jak i rodzinna nie pozwalają na umorzenie zaległości alimentacyjnych.
W ocenie organu II instancji, nie zaistniały tak wyjątkowe i niezależne od odwołującego się okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie jego zaległości. Organ podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, umorzenie należności stanowi ostateczność, ponieważ zasadą jest zwrot należności przez dłużnika alimentacyjnego. Kolegium wskazało, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest decyzją uznaniową, a zatem organ może umorzyć należności, może też odmówić zastosowania tej ulgi. Organ II instancji, zaznaczył ponadto, że skarżący może wystąpić do organu właściwego z wnioskiem o rozłożenie na raty należności, a także odroczenie terminu płatności.
W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący podniósł, że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć żadnej dodatkowej pracy, nastąpiło pogorszenie jego sytuacji, aktualnie żyje w ubóstwie, nie jest w stanie ponosić kosztów lekarstw, środków higienicznych, odzieży, nie kwalifikuje się do skorzystania pomocy z OPS ponieważ kwota emerytury, którą otrzymuje 1372,21 zł powoduje, że nie spełnia on kryterium dochodowego, organ nie uwzględnia bowiem potrąceń komorniczych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zgodnie z art. 30 ust. 3 umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Zasadą jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobom, względem których spoczywał na nim obowiązek alimentacyjny, natomiast wyjątkiem, który w związku z tym musi być interpretowany ściśle, jest umorzenie należności.
Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20, CBOSA). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA).
Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności, Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14, CBOSA).
W ocenie Sądu, decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, w ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, przy czym powinno ono zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz zostać szczegółowo uzasadnione, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z 30.12.2020 r., I OSK 3528/18, CBOSA). Przy ocenie przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (tak wyrok NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 324/19, CBOSA).
Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt VIII 665/20, CBOSA).
W ocenie Sądu, organy nie dokonały wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Stwierdzenie, że brak pobierania przez skarżącego świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej może wskazywać, na fakt, że sytuacja dochodowa skarżącego nie pogorszyła się na tyle, by był on zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia, potwierdza, że organ nie dokonał oparł się częściowo na przypuszczeniach, nie popartych zebranymi dowodami. Organ I instancji zaznaczył ponadto, że jego obowiązkiem jest podejmowanie działań, które zmierzają do zwiększenia ściągalności wypłaconych świadczeń, a umarzanie należności zdecydowanie nie jest środkiem umożliwiającym realizację tego zadania. Tymczasem rolą organu jest wszechstronna ocena stanu faktycznego sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia zaległości alimentacyjnych, a następnie wydanie rozstrzygnięcia. Nie można zatem a priori wykluczać umorzenia jako instytucji uniemożliwiającej ściąganie wypłaconych przez fundusz świadczeń.
W ocenie Sądu, organy nie dokonały oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, ani zdrowotnej skarżącego. W uzasadnieniu decyzji I i II instancji powołano jedynie wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego bez odniesienia ich do realiów rozpatrywanej sprawy. Organy nie ustaliły, czy skarżący ma aktualnie możliwość oraz czy będzie miał możliwość spłacania należności w przyszłości, a w szczególności czy uzyskiwana emerytura oraz stałe koszty utrzymania, dają możliwość spłaty należności aktualnie i w przyszłości. Organy nie zbadały, czy skarżący rzeczywiście potrzebuje pomocy w codziennym życiu, a nadto czy może podjąć dodatkowe zajęcia w celu poprawienia swojej sytuacji majątkowej. Organy nie wskazały z jakiej przyczyny uznały, że sytuacja dłużnika nie odróżnia go od innych dłużników alimentacyjnych, a nadto czy w ocenie organów jest ona wynikiem obiektywnych okoliczności. W uzasadnieniu wskazano jedynie, że zaległości alimentacyjne są wynikiem zaniedbań skarżącego w realizowaniu obowiązku alimentacyjnego.
W ocenie Sądu, zasada przekonywania wynikająca z art. 11 k.p.a., nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę (por. wyrok WSA w Poznaniu z 2.07.2020r., II SA/Po 1038/19, CBOSA). Tymczasem w uzasadnieniu decyzji organy jedynie przytoczyły okoliczności dotyczące stanu zdrowia, majątkowego i rodzinnego poprzez powtórzenie twierdzeń skarżącego zawartych we wniosku o umorzenie, ale nie omówiły ich, ani nie poddały analizie w kontekście ustawowych przesłanek umorzenia należności.
Jak słusznie wskazał w jednym z orzeczeń NSA (por. wyrok z 13.01.2021 r. III OSK 2858/20, CBOSA), treść uzasadnienia decyzji powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno stanowić "uzewnętrznienie motywów, pokazanie rozumowania organu, a nie tylko wykaz zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma stanowić właśnie odpowiedź na pytanie: «dlaczego?», a nie tylko stwierdzenie «że». Ono ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale właśnie umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania" (wyrok NSA z 25.10.2016 r., II OSK 110/15, CBOSA).
Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy powinno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno bowiem umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, Sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem.
Mając na względzie powyższą analizę, Sad przyjął, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 8, 11, 77 oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy dokonają ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji majątkowej, zdrowotnej, rodzinnej skarżącego, zgodnie z wskazaniami zawartymi w wyroku, na podstawie wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a po jego rozważaniu wydadzą rozstrzygnięcie, które uzasadnią zgodnie ze wymogami art. 107§3 k.p.a.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § pkt 1 c orzekł jak w sentencji.