Uzasadnienie
Decyzją z 28 czerwca 2022 r., znak: [...] Burmistrz Ż. odmówił A. L. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem T. T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - dalej: "u.ś.r.". Zdaniem organu w sprawie nie miał zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. W tym zakresie organ powołał się na stanowisko Wojewody Małopolskiego z 14 lutego 2022 r.
W odwołaniu skarżąca podniosła, że stan niepełnosprawności jej ojca wymagał całodobowej opieki. Konieczna była pomoc we wszystkich czynnościach, w szczególności [...]. Podała też w 2020 r. w czasie jej nieobecności w domu, ojciec spadł z łóżka i złamał kość udową. Nie mógł sam wezwać pomocy, przez co leżał przez kilka godzin na podłodze, aż do czasu powrotu skarżącej z pracy. Wskazując na zasadność przyznania wnioskowanego świadczenia skarżąca powołała się na ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, decyzją z 28 lipca 2022 r., znak: SKO.NP4115/270/2022 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Kolegium ustaliło, że ojciec skarżącej, ur. [...] r., w chwili orzekania był wdowcem i legitymował się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z 29 lipca 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datował się od 28 czerwca 2019 r. Ponadto legitymował się też orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 10 stycznia 2022 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2023 r.
Skarżąca we wniosku złożyła oświadczenie, że nie jest rolnikiem, małżonkiem rolnika lub domownikiem. W oświadczeniu z 30 maja 2022 r. skarżąca wskazała, że w ramach opieki nad ojcem wykonuje czynności związane z toaletą oraz udrażnia [...], przygotowuje posiłki, podaje ojcu leki, mierzy ciśnienie oraz podejmuje czynności w ramach rehabilitacji. Jej brat, [...] lat, wyprowadził się z domu rodzinnego i założył swoją rodzinę, a od 15 lat nie utrzymywał żadnego kontaktu z ojcem. Gdy ojciec zachorował nie okazał żadnego zainteresowania jego stanem zdrowia. Skarżąca oświadczyła, że zrezygnowała z poszukiwania pracy w związku z opieką nad ojcem. Do sierpnia 2021 r. pracowała, później przez około 6 miesięcy była na zasiłku chorobowym, a obecnie była zarejestrowana jako bezrobotna. Ostatnio zatrudniona była w firmie Zakład [...], jako pomoc cukiernika, w okresie od 15 czerwca do 31 sierpnia 2021 r. W oparciu o wywiad środowiskowy ustalono, że poza czynnościami już wcześniej wymienionymi w oświadczeniu, skarżąca wykonywała też takie czynności jak: sprzątanie, pranie, prasowanie, zmiana pościeli, zamawianie wizyt lekarskich, realizacja recept. Skarżąca od ponad 3 lat opiekowała się tatą.
Dalej Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Pomimo jednakże dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiadała prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodził bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem.
Kolegium podało, że ojciec skarżącej był osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 28 czerwca 2019 r. Z przedłożonej do akt sprawy dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia osoby wymagającej opieki wynikało, że opisany obecnie przez skarżącą stan zdrowia ojca był zbieżny z tym, który istniał już od wielu lat. W tym czasie skarżąca dwukrotnie podejmowała zatrudnienie, a stosunek pracy w obu przypadkach ustał z upływem czasu, na który była zawarta umowa. Ostatnio skarżąca była zatrudniona jako pomoc cukiernika w okresie od 15 czerwca do 31 sierpnia 2021r., po czym, jak zeznała, przez około 6 miesięcy była na zasiłku chorobowym. W ocenie Kolegium, skarżąca była w stanie łączyć pracę z opieką nad ojcem, wobec czego w sprawie nie można było przyjąć, że w maju 2022 r. to niepełnosprawność ojca wymusiła na niej rezygnację z podejmowania zatrudnienia.
Kolegium wskazało nadto, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze miały charakter typowych czynności codziennych. Nie kwestionując zatem złego stanu zdrowia ojca należało podkreślić, że sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowiła w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż oprócz Wnioskodawczyni w rodzinie zobowiązany do alimentacji jest jeszcze brat.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła Kolegium:
- – niewłaściwą ocenę czynności opiekuńczych,
- – nieprawidłową ocenę stanu zdrowia ojca,
- – złą ocenę sytuacji skarżącej związanej z rezygnacją z podjęcia pracy zarobkowej.
Skarżąca wniosła o powołanie biegłego oraz przesłuchanie jej oraz jej męża.
W uzasadnieniu skarżąca podała, że jej ojciec wymaga stałej opieka z jej strony. Wskazała zwłaszcza na: konieczność częstego udrożnienia [...], która powoduje trudności z oddychaniem. Konieczna była nadto rehabilitacja prawej ręki i nogi, gdyż tworzyły się bolesne przykurcze; utrzymanie ciągłej higieny aby nie pojawiły się odparzenia. Niewykonanie na czas powyższych czynności zagraża zdrowiu i życiu ojca. Skarżąca podniosła, że Kolegium nie wzięło pod uwagę, że od 2019 r. stan zdrowia jej ojca ciągle się pogarszał. W 2020 r. ojciec złamał kość udową, a w 2022 r. stwierdzono u niego przewlekle ropne zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie kamiczek przewodu żółciowego oraz marskość wątroby. W związku z tym, że 2022 r. stan zdrowia jej ojca drastycznie się pogorszył skarżąca "zrezygnowała z ubiegania się o zatrudnienie".
Za pismem z 10 stycznia 2023 r., uzupełniającym skargę, skarżąca przedłożyła akt zgonu ojca, ze wskazaną datą zgonu 1 grudnia 2022 r. oraz karty leczenia szpitalnego ojca.
W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ Kolegium w istocie dokonało dowolnej oceny zakresu wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych i w konsekwencji dowolnie oceniło przesłankę związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem skarżącej.
Na wstępie Sąd zaznacza, że śmierć ojca skarżącej w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie uniemożliwiała rozpatrzenia skargi na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana jeszcze za życia ojca skarżącej (ojciec skarżącej zmarł 1 grudnia 2022 r., a zaskarżona decyzja Kolegium została wydana 28 lipca 2022 r.). Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych (a więc i świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Śmierć osoby niepełnosprawnej stanowi podstawę do wstrzymania świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 4 u.ś.r. kwotę świadczenia pielęgnacyjnego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi osoby niepełnosprawnej, w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, zaś w przypadku gdy opieka ta nie jest sprawowana np. z powodu śmierci osoby niepełnosprawnej, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W przypadku wystąpienia więc okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, np. niesprawowania opieki z powodu śmierci osoby niepełnosprawnej, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości należnej do dnia śmierci tej osoby.
Rozpatrując natomiast zasadność zarzutów skargi to należy zauważyć, że skarżąca od samego początku podkreślała postępujące pogarszanie się stanu zdrowia ojca. Przede wszystkim już w odwołaniu wskazywała, że konieczna była pomoc ojcu we wszystkich czynnościach, w szczególności [...]. Podała też, że w 2020 r. w czasie jej nieobecności w domu, ojciec spadł z łóżka i złamał kość udową. Nie mógł sam wezwać pomocy, przez co leżał przez kilka godzin na podłodze, aż do czasu powrotu skarżącej z pracy. Przeprowadzony wywiad potwierdził te okoliczności tj. [...] ojca skarżącą i konieczność udrażniania [...]. Okoliczności te (złamanie kości udowej pozostawionego ojca bez opieki) zostały uprawdopodobnione m.in. kartą informacyjną leczenia szpitalnego z 2020 r. przedłożoną do skargi.
Kolegium wprawdzie zacytowało powyższe twierdzenia skarżącej w części decyzji dotyczącej odwołania, ale w części dotyczącej uzasadnienia faktycznego i prawnego (po słowach: "W ocenie samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tanowie odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie") Kolegium praktycznie pominęło w rozważaniach powyższe okoliczności przytaczając obszerne fragmenty z uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych. W ocenie Sądu, Kolegium w ogóle nie rozważyło wskazywanej w odwołaniu konieczności udrażniania w trakcie dnia [...] przy ocenie, czy skarżąca z uwagi na skutki pozostawienia niepełnosprawnego ojca bez opieki, nie została jednak zmuszona do niepodejmowania zatrudnienia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji skupia się jedynie na cytowaniu wybranych orzeczeń sadów administracyjnych, ale bez odniesienia się do konkretnych okoliczności faktycznych rozstrzyganej sprawy.
W związku z powyższym w ocenie Sądu Kolegium naruszyło art. 80 K.p.a. w stopniu mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Kolegium w ogóle nie wskazało, dlaczego uważa, że konieczność udrażniania [...] leżącego i pampersowanego ojca, który już raz pozostawiony bez opieki (kiedy skarżąca usiłowała godzić pracę zarobkową z opieką nad ojcem) nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia.
W ponownym postępowaniu Kolegium przeanalizuje wszystkie okoliczności faktyczne dotyczące stanu zdrowia zmarłego ojca skarżącej i oceni czy w sprawie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej "p.p.s.a.".
Sąd nie przeprowadził dowodów wnioskowanych w skardze (powołanie biegłego oraz przesłuchanie strony i wnioskowanego świadka), ponieważ sąd administracyjny zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a.. może przeprowadzić wyłącznie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W konsekwencji, sąd administracyjny zgodnie z powołanymi przepisami, nie miał podstaw prawnych, aby przeprowadzać postępowanie dowodowe w wnioskowanym zakresie.
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.