Uzasadnienie
Wójt Gminy decyzją z [...] 2020 r. znak: [...] odmówił ustalenia na rzecz W. Z. – zwanej dalej skarżącą - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W uzasadnieniu organ powołał się na art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 poz. 111 z późn. zm.). Podkreślił, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez skarżącą spowodowane było likwidacją stanowiska pracy, a nie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W związku z czym skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała że sprawuje całodobową opiekę nad matką w postaci karmienia, higieny osobistej, ćwiczeń, podawania leków, inhalacji i w związku z trudną sytuacją zdrowotną matki nie mogła podjąć zatrudnienia, gdyż nie było osoby, która mogłaby sprawować nad nią opiekę, a koszty leków i środków higieny przewyższały dochód jej matki.
Decyzją z 20 października 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną, i ma ono zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Organ wskazał na definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych; podniósł, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, jednak z treści art. 17 ust. 1 ww. ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece musi ona być stała lub długoterminowa, czyli – w ocenie organu - nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a więc sporadycznie.
Organ odwoławczy powołał się również na orzecznictwo sądów administracyjnych; wskazał, że na równi z rezygnacją pracy należy traktować niepodejmowanie pracy. Podkreślił też konieczność istnienia bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Organ podniósł, że skarżąca do października 2017 r. pracowała w Szkocji, do kraju powróciła w celach urlopowych i planowała ponownie wyjechać za granicę, jednak z powodu choroby matki pozostała w Polsce i w okresie o 1 lutego 2018 r. do 5 października 2018 r. podjęła zatrudnienie, w opiece nad matką pomagał jej mąż. Stosunek pracy ustał za porozumieniem stron wskutek likwidacji stanowiska pracy, skarżąca ponownie podjęła zatrudnienie w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 31 października 2019 r., i ponownie stosunek pracy ustał za porozumieniem stron wskutek likwidacji stanowiska pracy, stąd – w ocenie organu - skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad matką i z tego powodu nie przysługiwało jej świadczenie pielęgnacyjne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wskazała, że podjęła zatrudnienie 1 lutego 2018 r., kiedy stan jej matki nieco poprawił się, a w opiece wówczas pomagał jej mąż. Po 31 października 2019 r. kiedy za porozumieniem stron ustał stosunek pracy, skarżąca dostała propozycje powrotu do pracy w Szkocji, jednak z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki oraz problemy zdrowotne męża, była zmuszona całkowicie zrezygnować z pracy zarobkowej. Dalej wskazała, że nawet gdyby stosunek pracy nie ustał, sama musiałaby zrezygnować z pracy wobec pogarszającego się bardzo stanu zdrowia matki i koniecznością całodobowej opieki nad nią. Skarżąca opisała ówczesny stan zdrowia matki, która posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności: w grudniu 2019 r. trafiła do szpitala z silnym zapaleniem płuc (Karty Informacyjne leczenia szpitalnego zostały dołączone do skargi).
U matki skarżącej stwierdzono również padaczkę, od tej pory stan bardzo pogorszył się, miała bardzo dużo chorób, które postępowały m.in. przeszła udar niedokrwienny mózgu, miała przewlekły krwiak podtwardówkowy (operacja), niedowład czterokończynowy, nadciśnienie tętnicze, utrwalone migotanie przedsionków, miażdżycowe uszkodzenie mięśnia sercowego, kamicę żółciowa, chorobę niedokrwienną serca. Skarżąca podkreśliła, że matka wymagała opieki także i w nocy, z uwagi na stwierdzoną m.in. padaczkę wymagała ciągłej kontroli, obserwacji i opieki, ponieważ atak mógł zdarzyć się o każdej porze dnia i nocy, matka była osobą leżącą, pampersowaną, wymagała karmienia, codziennej pielęgnacji, ćwiczeń, podawania leków oraz inhalacji, a koszty leków, środki higieny oraz rehabilitacja przewyższały dochody matki skarżącej, i wyczerpały oszczędności skarżącej. Skarżąca podkreśliła, że matka wymagała stałej, osobistej i długoterminowej opieki aż do śmierci 17 października 2020 r., że skarżąca była zmuszona do zakończenia aktywności zawodowej – prowadzonej niemal nieprzerwanie przez 31 lat, pomimo propozycji pracy i wielkiej chęci jej podjęcia.
Podniosła, że nie miała innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, mieszkała z matką i mężem sama, matka skarżącej miała jeszcze dwie córki, jednak one nie mogły się nią zająć z uwagi na pracę zarobkową oraz dalekie miejsce zamieszkania. Skarżąca podkreśliła, że związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowanie), a sprawowaną opieką był ścisły i bezpośredni, a nieprzyznanie zasiłku pielęgnacyjnego stanowiłoby rażące naruszenia prawa przez organ. Przyznanie zaś świadczenia skarżącej było w jej ocenie zgodne z jednoznacznym brzmieniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga była zasadna ponieważ skarżąca wykazała, że nie podejmowała zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad matką, posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności w znacznym stopniu.
Kluczowym dla rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie było zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołany przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Formalnie, matka skarżącej posiadała orzeczenie właściwego organu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd zwraca przy tym uwagę, że lista schorzeń (w szczególności padaczka, udar mózgu) uprawdopodabniała twierdzenia skarżącej, że nie podejmuje dalszej pracy z uwagi właśnie na konieczność sprawowania opieki nad matką. Powyższe potwierdził również wywiad środowiskowy (k. 17 str. 2 akt administracyjnych). Z akt wynika, że skarżąca wspólnie zamieszkiwała z matką i zapewniała jej stałą opiekę. Organ odmówił ustalenia prawa do świadczenia tylko dlatego, że świadectwo pracy skarżącej podawało, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w trybie art. 30 §1 pkt 1 Kodeksu pracy tj. za porozumieniem stron (likwidacja stanowiska pracy).
W ocenie Sądu, organ dokonał całkowicie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc z naruszeniem art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735), co miało wpływ na wynik sprawy.
Istotnie, znajdujące się w aktach sprawy świadectwo pracy potwierdza, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w ww. trybie. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, organy całkowicie pominęły fakt, że Kodeks pracy przewiduje ściśle określone przesłanki, które mogą być wymienione w świadectwie pracy. Wskazany bowiem w świadectwie art. 30 wymienia jako przyczyny rozwiązania umowy o pracę: porozumienie stron - pkt 1; oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem) – pkt 2; oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia) – pkt 3; upływ czasu, na który umowa była zawarta – pkt 4. Dodatkowo, ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1409 z późn. zm.) poszerza katalog przyczyn rozwiązania umowy o pracę m.in. o likwidację stanowiska pracy (art. 2 ust. 1 pkt 29).
W praktyce więc niemożliwe jest wymienienie w świadectwie pracy przyczyn jakimi kieruje się pracownik godząc się na rozwiązanie umowy o pracę lub nie podejmując tej pracy u następnego pracodawcy. W doktrynie podkreśla się przy tym, że sposób sformułowania w kodeksie pracy przyczyn rozwiązania umowy o pracę, zdaje się świadczyć o tym, że jest to katalog wyczerpujący (por. Z. Góral [w:] Kodeks pracy. Komentarz. Tom I. Art. 1-113, wyd. V, red. K. W. Baran, Warszawa 2020, art. 30., uwagi w pkt 1). Innymi słowy, nie jest możliwe podanie w świadectwie pracy innych przyczyn rozwiązania umowy, niż wymienione wyraźnie w przepisach prawa.
Organ dysponował oświadczeniem skarżącej, że powróciła ze Szkocji i nie podjęła zatrudnienia za granicą właśnie z uwagi na stan zdrowia matki. Pracowała do końca października 2019 r. i początkowo pomagał jej mąż, ale stale pogarszający się stan zdrowia matki zmusił ją do rezygnacji z zatrudnienia. Nie wiadomo dlaczego organ nie dał wiary tym wyjaśnieniom tylko skupił się na wskazanych w świadectwie przyczynach rozwiązania umowy o pracę, które to przyczyny, jak już Sąd wskazywał, w ogóle nie mogły (z mocy ww. przepisów kodeksu pracy) uwzględniać motywacji skarżącej w rozwiązaniu umowy o pracę lub niepodejmowaniu dalszego zatrudnienia.
Z tych to przyczyn Sąd uznał, że organ dokonał błędnej, bo całkowicie dowolnej, oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i tym samym błędnego niezastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. "Dowolność oceny" polega właśnie m.in. na wysnuwaniu wniosków w oderwaniu od przepisów prawa, logiki i doświadczenia życiowego. Skoro obowiązujące przepisy prawa pracy w ogóle nie umożliwiały wskazania w świadectwie pracy motywów skarżącej to odwoływanie się do treści świadectwa jako dowodu podważającego prawdziwość oświadczenia skarżącej – jest właśnie taką dowolną oceną w rozumieniu ww. art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W ponownym postępowaniu organy wezmą pod uwagę stanowisko Sądu, przy czym organy wezmą pod uwagę również, że matka skarżącej zmarła 17 października 2020 r.
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).