Uzasadnienie
Zaskarżoną przez D. S., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 29 listopada 2021 r. nr 1.30-4411-280759-1/2021, Rektor Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 3 i ust. 2, art. 90 oraz art. 93 ust. 2 pkt 2 lit. b oraz ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm., zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i na podstawie § 7 ust. 2, § 45 ust. 9 i 10 Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii Górniczo-Hutniczej, wprowadzonego Zarządzeniem, Nr 58/2021 Rektora Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie z dnia 30 września 2021 r. (zwanego dalej Regulaminem), odmówił skarżącemu przyznania stypendium socjalnego na rok 2021/2022.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Rektor wskazał, że na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 45 ust 9 i 10 Regulaminu świadczenia, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1-4 Regulaminu, tj. stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga i stypendium rektor przysługują na studiach pierwszego stopnia i studiach drugiego stopnia, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oznacza te że łączny okres, w którym dana osoba może otrzymywać świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane - nie może przekroczyć 6 lat. Termin ten biegnie od rozpoczęci pierwszych studiów, w oparciu o liczbę miesięcy, w których wnioskodawca posiadał status studenta, również wówczas, gdy student przebywa na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane, a nie rozpoczyna się od nowa. Do wskazanego okresu wlicza się także okresy studiowania za granicą oraz sprzed 1 października 2019 r.
Jak wskazał Rektor w dniu 1 października 2021 złożony został przez skarżącego wniosek o przyznanie stypendium socjalnego. W powyższym wniosku wymienione zostały okresy, w których posiadany był przez skarżącego status studenta. Z oświadczenia wynika, że okres studiowania przekracza 6-letni okres uprawniający do otrzymania zapomogi. W związku z powyższym Rektor orzekł o odmowie przyznania stypendium socjalnego.
Na powyższą decyzję, zgodnie z art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając Rektorowi naruszenie przepisów art. 35 i 36 k.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy bez zbędnej zwłoki.
Skarżący podniósł, że nie został poinformowany, że sprawa jest skomplikowana i nie może zostać załatwiona w terminie. Dodał, że w semestrze zimowym roku akademickiego 2020/2021 w identycznej sprawie organ nie miał żadnego problemu, żeby w terminie o wiele krótszym niż miesiąc wydać decyzję odmowną. Jego zdaniem można więc przyjąć, że sprawa mogła się zakończyć o wiele szybciej.
Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że odbywał studia (posiadałem status studenta) przez okres dłuższy niż 6 lat, a zatem nie spełnił ustawowego warunku do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Na poparcie swojego stanowiska powołał wyroki sądów administracyjnych np. sygn. akt: III SA/Kr 558/21, III SA/Kr 559/21, III SA/Kr 638/20.
W odpowiedzi na skargę Rektor Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm., zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce), w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji, student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku.
W myśl art. 86 ust. 1 pkt 1-4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce student może ubiegać się o student może ubiegać się m. in. o:
- 1) stypendium socjalne;
- 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych;
- 3) zapomogę;
- 4) stypendium rektora.
Stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat;
Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy wykładni powyższego art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Rektora przedmiotowe stypendium socjalne, w świetle ww. przepisu, nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia i studiach drugiego stopnia, studiował przez okres dłuższy niż 6 lat. Skoro, jak ustalił Rektor, okres studiowania skarżącego przekracza 6-letni okres, to wniosek skarżącego o przyznanie tego stypendium nie mógł być pozytywnie załatwiony.
Z tak zaprezentowaną przez Rektora wykładnią art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, nie sposób się zgodzić i uznać ją za prawidłową.
Po pierwsze, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Sądu wypowiedziane w wyroku z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 559/21, że "...organy w drodze wewnętrznych regulacji nie mogą ograniczać ustawowych kryteriów przyznawania pomocy materialnej. Skoro kluczowy dla sporu art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce nie nakazuje wprost wliczania do 6 letniego okresu studiów, wszystkich lat posiadania statusu studenta, w tym tych, które rozpoczęły się przed 1 października 2019 r. – to decyzja administracyjna powołująca się na wewnętrzne regulacje uczelni została podjęta bez podstawy prawnej.
Po drugie, zgodnie z art. 97 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce regulaminy uczelniane określają sposób ustalania świadczeń oraz szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (tj. m.in. stypendium i zapomogi), niemniej jednak przewidziana w tym przepisie autonomia uczelni w zakresie normowania szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania świadczeń ma swoje granice wyznaczone przepisami ustawy – nie można ustalać dodatkowych, nieprzewidzianych w ustawie kryteriów przyznawania świadczeń ani odmiennych od ustawowych (por. A. Mrozowska [w:] Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, red. J. Woźnicki, Warszawa 2019, art. 95).
Podkreślić zatem należy, że w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce brak ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, a w ślad za nim w przepisach Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie (§ 45 ust. 9 Regulaminu).
Pojęcie to, należy więc odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów (tak też K. Lewecki w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62). W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to czy student występował oświadczenie i czy zostało mu ono przez uczelniany organ stypendialny przyznane, tj. czy pobierał świadczenie. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium socjalnego), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak art. 87 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 - warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 - warunki przyznania zapomogi, art. 91 - przesłanki otrzymania stypendium rektora, a art. 359 ustawy warunki uzyskania stypendium ministra.
Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowany wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.
Prezentowane przez Sąd rozumienie przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce wynika z uzasadnienia projektu ustawy, które odnosi się do pobierania stypendiów czy zapomóg, czyli do stypendiów (zapomóg) przyznanych. Jak wskazał projektodawca, "w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg (...) nie dłużej niż przez 6 lat". Mając na uwadze powyższe wyniki wykładni językowej nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się oświadczenie" (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, wszystkie powołane: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze, 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, a także w powołanych przepisach Regulaminu, należało odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni, a nie - jak przyjął w niniejszej sprawie Rektor - że okres ten każdorazowo liczyć od momentu rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Podkreślić ponownie należy, że skoro z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, otrzymywania świadczeń pomocowych, to bezpodstawne było uznanie, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec 6-letni termin. Regulamin nie może wprowadzać dodatkowych kryteriów i być sprzeczny z ustawą.
W związku z tym Sąd odmówił, na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP zastosowania § 45 ust. 9 Regulaminu. Stosownie do art. 92 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Skoro pomoc materialna dla studentów przyznawana jest na semestr lub na rok akademicki, to należy przyjąć, że pomoc ta dotyczy takich właśnie okresów, a zatem skoro rok akademicki składa się z dwóch semestrów, to w przypadku, gdy student nie korzysta z pomocy stypendialnej w całym roku akademickim - w dwóch semestrach, lecz tylko w jednym z semestrów, to tym samym nie można zaliczyć semestru, w którym student nie otrzymuje pomocy, nie pobiera świadczenia do 6-letniego okresu uprawniającego go do otrzymywania świadczeń, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.
Ponadto wykładnia ta znajduje również potwierdzenie w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Tak więc sześcioletni okres odnosi się do faktycznego pobierania stypendium, a nie do czasu studiowania.
Rektor wobec zastosowania błędnej wykładni powołanych przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, jak i Regulaminu, jak wskazuje treść uzasadnienia kontrolowanej decyzji, nie badał, czy i przez jaki okres skarżący pobierał stypendium poprzestając na ustaleniu, że studiuje już dłużej niż 6 lat, co jest ustaleniem prawnie irrelewantnym. Podobnie, nie mógł być uwzględniony argument związany ze zmianami legislacyjnymi i wejściem w życie z dniem 18 grudnia 2021 r. ustawy nowelizującej Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2021 r., poz. 2232), podniesiony w odpowiedzi na skargę, mający przemawiać za prawidłowością dokonanej wykładni przepisów, a to wobec zasady
- - tempus regit aktum - która nakłada obowiązek oceny skutków zdarzeń prawnych według przepisów obowiązujących w czasie ich powstania oraz wobec postanowień art. 16 ustawy nowelizującej, stanowiącego, że: "Do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym."
Z powodu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 86 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek, a zaskarżona decyzja - jako wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy - musiała być uchylona. (Podobnie np. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20, WSA w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 105/20, WSA w Gliwicach z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 248/20).
Ponownie rozpatrując wniosek o przyznanie stypendium socjalnego, organ weźmie pod uwagę bezwzględnie wiążącą ocenę prawną, wynikającą z uzasadnienia orzeczenia, którą będzie związany na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) oraz przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, którego kierunek również wynika z niniejszego wyroku. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której Rektor, jak podniósł skarżący, nie respektuje wyroków tutejszego Sądu z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 558/21 i 559/21.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, orzekł, na podstawie 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.