Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Zaskarżoną przez I. R., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 9 sierpnia 2023 r., znak: SKO.SR/4111/759/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 735), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 12 czerwca 2023 r., nr SR.521.5211.06.2022 o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 12 czerwca 2023 r., nr SR.521.5211.06.2022 Wójt Gminy K. orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (bratem).
Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca zamieszkuje wraz z braćmi, w tym z niepełnosprawnym bratem w domu pod adresem P. [...]. Brat skarżącej jest wycofany społecznie, jest osobą niedosłyszącą. Skarżąca pomaga mu w codziennych czynnościach, tj. czynności higieniczne, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, pilnowanie terapii.
Zdaniem organu nie został jednak spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co skutkowało odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium powołało treść przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśnił, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Wyjaśniło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.
Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie jest poza sporem, że skarżąca będąc siostrą wymagającego opieki, a więc osobą spokrewnioną w stopniu drugim w linii bocznej - jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. "inną osobą" (niż wymienione w art. 17 ust. ` pkt 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych), na której, mocą art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny
Kolegium podniosło jednak, że skarżąca pozostawała w zatrudnieniu do 30 kwietnia 2023 r., a stosunek pracy ustał na skutek rozwiązania go za porozumieniem stron. Z akt sprawy wynika również, że brat skarżącej ma orzeczony stopień niepełnosprawności w miesiącu sierpniu 2022 r. na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] z dnia 8 sierpnia 2022 r. znak ZO.71.443.2022.
W ocenie Kolegium skarżąca nie wykazała związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad bratem, który w stanie chorobowym, w jakim się znajduje funkcjonował samodzielnie od 2006 r. Od tej daty ustalony został bowiem stopień niepełnosprawności.
Niezależnie od powyższego Kolegium podniosło, że w orzecznictwie wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (WSA w Gdańsku, wyrok z 16.09.2021 r., III SA/Gd 563/21).
Kolegium wskazało, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej sprawowanie opieki nad bratem wyłącza jej możliwość podjęcia zatrudnienia, niemniej jednak czynności takie jak: przygotowywanie posiłków, sprzątanie (pranie), robienie zakupów, przygotowywanie leków umawianie wizyt lekarskich, a także pilnowanie uczestnictwa w terapii, nie mają charakteru czynności ekstraordynaryjnych. Zakres czynności, jakie wykonuje skarżąca nie wykracza bowiem poza zakres czynności mieszczących się w ramach czynności realizowanych przez osoby, które są aktywne zawodowo i zamieszkując z rodziną, wspierają ją w ramach relacji rodzinnych. Powszechnie przyjmuje się, że w ramach codziennych czynności wykonywane są obowiązki polegające na robieniu zakupów, sprzątaniu, gotowaniu, załatwianiu spraw i umawianiu wizyt lekarskich, pomocy w czynnościach dnia codziennego. Czynności prowadzenia gospodarstwa domowego przez opiekuna powinny być ocenione nie tylko w powiązaniu z innymi, wykonywanymi przez niego czynnościami, ale też w powiązaniu ze schorzeniami osoby niepełnosprawnej, ich rodzajem, a także możliwością pozostawania niepełnosprawnego bez opieki, zakresu samoobsługi (wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2022 r. sygn. akt III SA/Gd 955/21).
W konsekwencji Kolegium nie znalazło podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak wykazania przez skarżącą, że czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad bratem są czynnościami wykraczającymi poza czynności prowadzenia gospodarstwa domowego powiązanego ze wsparciem wspólnie zamieszkującego z nią rodzeństwa. Brak jest więc związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad bratem.
Nadto Kolegium zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w którym wskazano, iż art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ww. przepis interpretować należy zgodnie z wykładnią trybunalską, co oznacza, iż zasadnym jest uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób, których niepełnosprawność powstała po czasookresie wskazanym w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów:
- - art. 7, 77 i 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na całkowicie dowolnej, wybiórczej i arbitralnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującej błędnym uznaniem, że opieka sprawowana przez skarżącą nad chorym bratem nie wykracza poza ramy czynności gospodarczych realizowanych przez osoby które są aktywne zawodowo i zamieszkując z rodziną wspierają ją w ramach relacji rodzinach w sytuacji kiedy prawidłowa i zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie przemawia za ustaleniem, że czynności wykonywane przez skarżącą odpowiadają opiece określonej w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, której sprawowanie stanowi jedną z pozytywnych przesłanek przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz chorej matki;
- - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że opieka sprawowana przez skarżącą nad bratem - nie odpowiada definicji opieki określonej przez ustawodawcę, w sytuacji kiedy prawidłowa analiza przedmiotowego przepisu prowadzi do wniosku, że opieka nad osobą chorą obejmuje oprócz czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby chorej, czynności związane z osobą chorego takie jak: wsparcie we wstaniu i rozpoczęciu nowego dnia, zdjęcie bielizny nocnej i założenie innych ubrań dziennych, przypominanie o konieczności korzystania z toalety, dbania o higienę, dbanie o recepty i ich wykupienie, umawianie wizyt lekarskich, wspieranie psychiczne w walce z chorobami, motywowanie do podejmowania choćby niewielkich czynności w życiu codziennym itp, co jak wynika wprost ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ma miejsce w niniejszej sprawie;
- - art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na całkowicie dowolnej, wybiórczej i arbitralnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującej błędnym uznaniem, że nie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad chorym bratem, w sytuacji kiedy prawidłowa i zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie przemawia za ustaleniem, że przedmiotowy związek istnieje i to w sposób bezpośredni, albowiem po stronie skarżącej nigdy nie istniały żadne inne przeszkody uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy;
- - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mające wpływ na wynik postępowania poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad bratem - nie zachodzi bezpośredni związek w sytuacji kiedy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że to właśnie konieczność sprawowania osobistej opieki nad bratem jest wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.
Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – siostra (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej bratem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] z dnia 8 sierpnia 2022 r., znak ZO.71.443.2022, o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wobec powyższego podkreślić należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W ocenie Sądu trafne jest więc podkreśliło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być samodzielną podstawą do odmowy przyznania skarżącej prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Niemniej Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Kolegium, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest jednak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. W konsekwencji prawidłowo uznało Kolegium, że podjęte rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącej żądanego świadczenia odpowiada prawu.
Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie mogło skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji pomimo wskazanej błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy.
Zdaniem Sądu zgodzić się należało z oceną zebranego materiału dowodowego przez Kolegium, że w rozpatrywanej sprawie brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym bratem. Przekonywująca i trafna jest ocena Kolegium, że wiele z czynności, wskazanych we wniosku i załącznikach do wniosku, wykonywanych przez skarżącą stanowi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są to takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, sprzątanie (pranie), robienie zakupów, przygotowywanie leków, umawianie wizyt lekarskich, a także pilnowanie uczestnictwa w terapii. Zgodzić się należało z oceną Kolegium, że zakres czynności, jakie wykonuje skarżąca nie wykracza bowiem poza zakres czynności mieszczących się w ramach czynności realizowanych przez osoby, które są aktywne zawodowo i zamieszkując z rodziną, wspierają ją w ramach relacji rodzinnych i, jak to ujęło Kolegium "...nie mają charakteru czynności ekstraordynaryjnych.".
Powszechnie przyjmuje się, że w ramach codziennych czynności wykonywane są obowiązki polegające na robieniu zakupów, sprzątaniu, gotowaniu, załatwianiu spraw i umawianiu wizyt lekarskich, pomocy w czynnościach dnia codziennego. Czynności prowadzenia gospodarstwa domowego przez opiekuna powinny być ocenione nie tylko w powiązaniu z innymi, wykonywanymi przez niego czynnościami, ale też w powiązaniu ze schorzeniami osoby niepełnosprawnej, ich rodzajem, a także możliwością pozostawania niepełnosprawnego bez opieki, zakresu samoobsługi (wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2022 r. sygn. akt III SA/Gd 955/21).
Prawidłowo więc oceniło Kolegium, że opieka sprawowana przez skarżącą nad bratem nie ma charakteru o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wprawdzie w wywiadzie środowiskowym zawarte są twierdzenia skarżącej, ze brat po opuszczeniu zakładu karnego zmienił się, ograniczył kontakt z otoczeniem, stał się bardzo nieufny wobec ludzi, tak jakby się ich bał, co jak sama podkreśliła wynika z zaburzeń psychicznych wynikających ze zespołu uzależnienia alkoholowego. Na te okoliczności, wynikające także z opinii psychologicznej z dnia 6 lipca 2022 r., na którą się powołuje, wskazuje też pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 16 maja 2023 r. (k. 55 akt administracyjnych). Nie mogły one jednak zmienić stanowiska Sądu w kwestii prawidłowej oceny Kolegium tego stanu rzeczy. Skarżąca i jej pełnomocnik nie zdołali bowiem skutecznie wykazać, że stan zdrowia brata skarżącej rzeczywiście wymaga od niej dyspozycyjności i powoduje, iż wykonywane czynności opiekuńcze w powiązaniu ze stanem zdrowia brata skarżącej i możliwością jego samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym są tego rodzaju, że powodują, iż skarżąca nie może podjąć pracy.
Sąd zdaje sobie sprawę z trudności z tym związanych w funkcjonowaniu w życiu codziennym skarżącej i jej niepełnosprawnego brata, niemniej jednak zauważyć należy, że zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą nie jest jednak tego rodzaju, że wyklucza wykonywanie przez nią jakiejkolwiek pracy zawodowej. Powiązanie podnoszonych przez skarżącą i jej pełnomocnika okoliczności stanu zdrowia brata skarżącej nie dają podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia brata skarżącego jest aż taki, że bezsprzecznie nie może on samodzielnie funkcjonować w życiu bez pomocy osób najbliższych we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane tylko wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. odpowiednio: współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej(a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki.
Co do zasady czynności takie jak: sprzątanie, odkurzanie, mycie okien, zawieszanie firan, gotowanie, czy robienie zakupów oraz załatwianie spraw urzędowych są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie odznaczają się niczym nadzwyczajnym. Pomoc np. w czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków i ich spożywaniu a w tym przypadku także wsparcie przy wstawaniu i rozpoczęciu nowego dnia, zdjęcie bielizny, przypominanie o konieczności korzystania z toalety, dbania o higienę, wsparcie psychiczne, wykupywanie leków, umawianie wizyt lekarskich, także są wpisane w codzienne funkcjonowanie, czy wzajemną opiekę członków rodziny. Niewątpliwie, w zależności od konieczności, wymagają poświęcenia czasu, ale materiał dowodowy niniejszej sprawy nie wskazuje, by absorbowały one skarżącą aż tak, poza niepopartymi stosowną dokumentacją medyczną twierdzeniami, że niweczą całkowicie jakąkolwiek jej pracę nawet w ograniczonym czasie pracy.
Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza więc twierdzeń skarżącej i jej pełnomocnika, zawartych w we wskazywanym już piśmie z dnia 16 maja 2023 r. o tak absorbujących czynnościach opiekuńczych wobec brata, a następnie w skardze do sądu administracyjnego, że skarżąca nie może podjąć pracy. Ponownie podkreślić należy, że czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Takiego stanu rzeczy skarżąca wraz z pełnomocnikiem nie przedstawili organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób, a organy zobowiązane są ustalić istnienie bądź nie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą więc organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale, co istotne i decydujące, weryfikacja zakresu wymagającego rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22). Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Zwrócić należy także uwagę, że w tak akcentowanym przez pełnomocnika skarżącej orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności brata skarżącej zawarto stwierdzenie: "mając na uwadze rokowania odnośnie przebiegu choroby oraz możliwości poprawy stanu zdrowia, naruszenie organizmu osoby orzekanej uważa się za okresowe i w związku z powyższym orzeczenie wydaję się na okres do 31.08.2026 r." Nie przedstawiła więc skarżąca i jej pełnomocnik, że stan zdrowia brata skarżącej jest aż tak poważny, że bez stałej i długotrwałej opieki nie jest on w stanie samodzielnie egzystować bez pomocy skarżącej w życiu codziennym.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Kolegium miało wystarczające podstawy, do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Nawet bowiem w sytuacji sprzeczności, czy też niewłaściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, decydujące znaczenie ma jego zasadność i prawidłowość. Kolegium mogło więc skorzystać ze swych kompetencji, przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) przez ich błędną wykładnię i zastosowanie. Nie można też Kolegium zarzucić naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, i 77 § 1 i 80 k.p.a.), które by skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji.
Ratio legis pomocy społecznej, która to, co ponownie podkreślić należy z całą mocą, ma charakter subsydiarny. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium mogło więc, pomimo błędu organu pierwszej instancji w wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie tego organu.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.