Uzasadnienie
Zaskarżoną przez P. W., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 29 lipca 2022 r., znak: SKO-NP-4115-260/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 6 maja 2022 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem - W. W. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 11 maja 2020 r., znak: [...], Wójt Gminy G. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego nad niepełnosprawnym bratem.
Decyzją z dnia 23 grudnia 2020 r., znak: SKO-NP.-4115-236/20, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Decyzję z dnia 6 maja 2022 r., znak: [...], Wójt Gminy G. orzekł ponownie o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie rodzice wymagającego opieki nie posiadają znacznego stopnia niepełnosprawności, a całkowitą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przejął skarżący (brat). Tymczasem, w sytuacji, gdy są osoby zobowiązane do zapewnienia takiej opieki w pierwszej kolejności, a są nimi rodzice (nie posiadają oni znacznego stopnia niepełnosprawności), zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że w jego ocenie spełnia on wszystkie przesłanki do przyznania mu prawa do przedmiotowego świadczenia, nie istnieje jakakolwiek przesłanka uniemożliwiająca przyznanie mu tego świadczenia. Kolegium we wcześniejszym postepowaniu nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji i przyznało mu prawo do przedmiotowego świadczenia na okres od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 marca 2022 r.. Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący. Tym samy kwestionowana decyzja jest bezzasadna i nie może się ostać. Wniósł więc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do przedmiotowego świadczenia.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść przepisu art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazało, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 4 kwietnia 2022 r., znak: [...], wymagający opieki brat skarżącego został zaliczony do grona osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do 30 kwietnia 2023 r. Niepełnosprawność ww. istnieje od grudnia 2007 r. Z orzeczenia tego wynika, że brak skarżącego jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, w związku z czym wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób. Na mocy decyzji z dnia 31 października 2018 r., znak: [...], Wójt Gminy G. przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem do dnia 31 października 2019 r. Z kolei na mocy decyzji z dnia 23 grudnia 2020 r., znak: SKO-NP-4115-236/20, skarżący był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 31 marca 2022 r. W dniu 20 kwietnia 2022 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem.
Z przeprowadzonego w dniu 20 kwietnia 2022 r wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący jest kawalerem. W listopadzie 2013 r. zrezygnował z pracy, a od grudnia 2014 r. pobiera świadczenia w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawnym bratem, z którym wspólnie zamieszkuje. Brat skarżącego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od 24 roku życia. Wymaga stałej opieki i pomocy w podstawowych czynnościach dnia codziennego oraz rehabilitacji. Pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów: neurologa, psychologa, kardiologa, okulisty oraz fizjoterapeuty. Całodobową opiekę od kilku zapewnia mu skarżący: przygotowuje posiłki, pomaga w toalecie, kąpie, pomaga w ubieraniu, organizuje wizyty lekarskie i rehabilitacyjne, ćwiczy codziennie z bratem, obcina paznokcie, goli, ubiera buty, robi zakupy, sprząta, mieszkanie. Brat skarżącego porusza się na wózku lub o kuli przy pomocy innej osoby.
Jego rodzice mieszkają w C., nie są w stanie zapewnić niezbędnej opieki synowi ze względu na zły stan zdrowia. Obydwoje posiadają orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Pozostają w stałym leczeniu specjalistycznym. Również wymagającego opieki siostry nie są w stanie zapewnić mu odpowiedniej opieki.
W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalono, że matka wymagającego opieki jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku. Posiada niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym orzeczoną na stałe i stan jej zdrowia nie pozwala na sprawowanie opieki nad synem. Także ojciec wymagającego opieki jest osobą schorowaną, posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym na stałe i stan jego zdrowia nie pozwala na sprawowanie opieki nad synem, co potwierdza zaświadczenie lekarskie z dnia 28 kwietnia 2022 r. Ponadto jest osobą z problemami kardiologicznymi, po zawałach, która przeszła poważny wypadek samochodowy, doznając w jego wyniku urazu kręgosłupa. Pomimo braku stosownego orzeczenia, stan zdrowia rodziców w powiązaniu z zakresem opieki jaką mają oni sprawować nad chorym synem jest tego rodzaju, że uniemożliwia opiekę w takim zakresie w jakim jest ona konieczna. Skarżący jest jedyną osobą, która zapewnia całodobową opiekę nad niepełnosprawnym bratem, a sprawowana opieka nie budzi zastrzeżeń.
Kolegium podniosło, że nie kwestionuje tego, że brat skarżącego wymaga całodobowej opieki i opiekę tą zapewnia mu skarżący, co z kolei powoduje brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Niemniej jednak z akt sprawy wynika, że istnieją osoby, które są w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji względem niepełnosprawnego brata skarżącego.
Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
W rozpatrywanym stanie faktycznym żyją rodzice skarżącego oraz osoby wymagającej opieki, które to osoby w pierwszej kolejności są zobowiązane do jego alimentacji. Co prawda ustalono, że matka wymagającego opieki jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku, ale posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym orzeczone na stałe i stan jej zdrowia nie pozwala na sprawowanie opieki nad synem. Jak również ojciec skarżącego jest osobą schorowaną, posiadającą orzeczenie o niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym na stałe i stan jego zdrowia nie pozwala mu na sprawowanie opieki nad synem, co potwierdza zaświadczenie lekarskie z dnia 28 kwietnia 2022 r. Niemniej jednak w ocenie Kolegium orzeczenie o niepełnosprawności zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1 ww. ustawy stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia rodzica, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiadają organy orzekające w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia.
Tym samym w niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium zachodzi przesłanka do odmowy przyznania żądanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W konsekwencji tego nawet, jeżeli w sprawie spełnione zostały pozostałe przesłanki, warunkujące uprawnienie do uzyskania dochodzonego świadczenia, nie można tego świadczenia przyznać.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Nowym Sączu naruszenie przepisów art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się brata, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez rodziców niepełnosprawnego, którzy nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącego w niej zawartego i postanowień art. 119 pkt 2 P.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie prawidłowe jest zdaniem Sądu stanowisko orzekających w rozpoznawanej sprawie organów obydwu instancji, że zaszła przesłanka do odmowy przyznania skarżącemu prawa do przedmiotowego świadczenia.
Trafnie organy wywiodły, że zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy są spełnione są łącznie (kumulatywnie) następujące warunki – rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skoro z ustalonego w sposób niewątpliwy stanu faktycznego wynika, że oboje rodzice skarżącego – wnioskodawcy zarazem oraz osoby wymagającej opieki – którzy to są w pierwszej kolejności zobowiązani do alimentacji wobec niepełnosprawnego syna, żyją, są co prawda schorowani i w podeszłym wieku, lecz co istotne dla treści rozstrzygnięcia w tej sprawie, nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a posiadają jedynie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, to istotnie nie została już spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wykluczało to rzeczywiście prawną możliwość przyznania skarżącemu – bratu wymagającego opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – nawet, gdyby pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego byłyby spełnione.
Przyznać należy, że wykładnia przytoczonych przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie była jednolita.
Na tle wykładni ww. przepisów w orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki.
Według pierwszego stanowiska, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, osoby na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w dalszej kolejności, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki.
Natomiast według drugiego stanowiska warunkiem koniecznym dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wyżej wymienione osoby jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Z uwagi na istniejącą rozbieżność wykładni wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści:
- 1. "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);
- 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.)" - (sygn. akt I OPS 2/22, publ. www.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanej uchwale zaakceptował pogląd, że "Punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej" (tak. W. Jakimowicz, Problemy stosowania..., op. cit., s. 569). Język jest podstawowym medium, jakim ustawodawca komunikuje się z adresatami prawa i na każdym poziomie, również ustalania zasad konstytucyjnych, czy kontekstu systemowego interpretowanego przepisu, względy językowe odgrywają rolę. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka.
Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu.
Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...).
Jak podniósł dalej Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1056/22; LEX nr 3513981, "..regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia. Skoro pod względem językowym analizowane przepisy nie mogą być uznane za rodzące wątpliwości, to decyzja o odstąpieniu od tego rozumienia pod wpływem argumentów systemowych, funkcjonalnych czy celowościowych może być podjęta na dostatecznie silnie umotywowanej podstawie, spójnie i konsekwentnie przemawiającej za takim odstąpieniem. Akceptując model wykładni kompleksowej, Naczelny Sąd Administracyjny nie zakwestionował dopuszczalności poddania objętych wnioskiem przepisów dalszym czynnościom interpretacyjnym, uznał natomiast, że w obliczu wskazanych do tej pory argumentów i efektów czynności interpretacyjnych, waga argumentów przemawiających za odmiennym rozumieniem norm prawnych regulujących dostęp do świadczenia pielęgnacyjnego osób zobowiązanych do alimentacji osoby wymagającej opieki ze względu na niepełnosprawność powinna być dostatecznie doniosła, aby uzasadnić odstąpienie od stosowania przesłanek ustawowych.
Językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny, czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania, wskazuje na to przedstawiona historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny rozważał względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej - również w wymiarze konstytucyjnym. Rozważania tego doprowadziły do wniosku, że przyjęcie wykładni językowej nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem nie narusza przepisów art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP."
Stanowisko wyrażone w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Stanowisko zajęte w uchwale wiąże bowiem pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować, co wynika z postanowień art. 269 § 1 P.p.s.a.
Wobec wskazanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego argumenty przedstawione w skardze, w świetle których zdaniem pełnomocnika skarżącego przeprowadzona wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ drugiej instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – nie mogły zostać uwzględnione wobec jednoznacznego uznania, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Nie można było skutecznie postawić orzekającym organom zarzutu naruszenia art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie. Podniesione natomiast okoliczności związane z przyznaniem skarżącemu na mocy decyzji z dnia 23 grudnia 2020 r. Kolegium prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem są bez znaczenia dla prawidłowości kontrolowanych w niniejszej sprawy decyzji i pozostają poza jej zakresem. Kontrolowane decyzje zostały przecież wydane na skutek wniosku z dnia 20 kwietnia 2022 r. i w nich skonkretyzowane zostało prawo do przedmiotowego świadczenia na skutek żądania skarżącego w nim zawartego.
Nie negując ani sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym bratem ani okoliczności związanych ze stanem jego zdrowia, wiekiem i stanem zdrowia rodziców skarżącego a co za tym idzie niemożności opiekowania się nad niepełnosprawnym synem, Kolegium władne było zatem, w ocenie Sądu, do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775), kompetencji i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.