Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr SKO.NP/4115/287/2022 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania A. D. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. z dnia 13 lipca 2022 r., nr [...]w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. W. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu 9 maja 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 169 sierpnia 1994 r. zaliczającym matkę skarżącej do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na stałe ze stwierdzeniem, że inwalidztwo istnieje od maja 1994 r.
Po rozpoznaniu wniosku, Wójt Gminy B. decyzją z dnia 27 maja 2022 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W motywach rozstrzygnięcia stwierdził, że pomimo braku wątpliwości co do sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca. Wskazała, że złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tym, że zrezygnowała z pracy zawodowej, aby opiekować się matką. Nadto dodała, że matka jest po operacji guza mostowo - móżdżkowego, w wyniku której nastąpiły komplikacje pooperacyjne w postaci przykurczu części twarzy oraz osłabienia wzroku. Kolejno podała, że matka cierpi na niedosłuch, miewa zawroty głowy, ma problem z samodzielnym poruszaniem się. Samodzielne funkcjonowanie matki jest z powyższych powodów niemożliwe przez co potrzebuje pomocy do wykonywania podstawowych czynności życia codziennego. Skarżąca wymieniła ponadto czynności opiekuńcze jaki wykonuje względem matki, podając, że przygotowuje i podaje do ręki posiłki, napoje, czasem karmi, pomaga przemieścić się matce parę kroków z łóżka do stołu, na krzesło, pomaga przy ubieraniu się, korzystaniu z toalety, kąpieli całego ciała.
Wychodzenie i chodzenie po schodach, jak i wyjście na spacer jest niemożliwe. Matka nie kontroluje czynności fizjologicznych w dostatecznym stopniu. Miewa zaburzenia świadomości, problemy z orientacją.
Po rozpoznaniu odwołania, SKO w Tarnowie, decyzją z dnia 6 lipca 2022 r. nr SKO.NP/4115/229/2022 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania stwierdzając, że decyzja organu i instancji jest niepełna, ponieważ ustalenie, czy w rozpoznawanej sprawie zachodził związek przyczynowy wymaga dokonania przez organ dodatkowych ustaleń, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji powinien szczegółowo wyjaśnić jakiego rodzaju czynności typowo pielęgnacyjnych wymaga sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką.
Nadto organ I instancji powinien pochylić się nad kwestią korelacji pomiędzy dotychczasowym przebiegiem kariery zawodowej skarżącej (która była przez organ weryfikowana), a rezygnacją z zatrudnienia wobec konieczności sprawowania opieki nad matką. Kolegium zwróciło również uwagę, że organ I instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r, sygn. akt K 38/13.
Wójt Gminy B., ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia 13 lipca 2022 r. nr [...], odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdzając, jak uprzednio, że w przedmiotowym wypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Skarżąca wniosła odwołanie. Podkreśliła, że przedstawione przez nią dokumenty, zaświadczenia lekarskie potwierdzają zły stan zdrowia mamy, jej niesamodzielność i brak możliwości funkcjonowania bez pomocy innych osób. Nadto dodała, że odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ oparł o przepis, który zgodnie z decyzją SKO uznano za niekonstytucyjny. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie jej świadczenia.
Opisaną we wstępie decyzją SKO w Tarnowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn.. akt K 38/13 który stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
W związku z powyższym, stanowisko organu I instancji, co do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem powinny być przez nich respektowane.
Dalej, Kolegium doszło jednak do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada jednak prawu, bowiem w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacja z pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. r świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy, z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. winien być stosowany wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Sprawowanie opieki musi być wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia lub jego podejmowania. Tym samym rezygnacja z zatrudnienia bądź jego niepodejmowanie powinny pozostawać w związku przyczynowym ze sprawowaną opieką.
Kolegium podkreśliło, że w zgromadzonym materiale dowodowym ujawniono świadectwo pracy z dnia 30.04.2022r., z którego treści wynika, że skarżąca była zatrudniona w H. S.C. w B. w okresie od 27.10.2005r. do 30.04.2022r. w charakterze pomocy kuchennej. W przedmiotowym wypadku stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron. Zestawiając powyższą okoliczność z załączonym do akt sprawy orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 19.08.1994r. zaliczającym matkę skarżącej do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na stałe, ze stwierdzeniem, że inwalidztwo istnieje od maja 1994r. organ stwierdził, że zaprzestanie aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła dopiero w dniu 9.05.2022r., podczas gdy inwalidztwo matki datuje, się już od maja 1994r
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 17 maja 2022 r. wynika, że skarżąca musi cały czas przebywać z matką, która nie może samodzielnie funkcjonować w środowisku. W 2002r. przebyła operację guza kąta mostowo - móżdżkowego lewego, której następstwem stał się przykurcz części twarzy oraz osłabienie wzroku oka lewego. Nadto cierpi na niedosłuch i częste zawroty głowy w związku z czym skarżąca musi pomagać matce przy wstawaniu z łóżka oraz asekurować ją przy poruszaniu się, gdyż w każdej chwili może upaść. Matka ma trudności przy spożywaniu posiłków i przyjmowaniu napojów, w związku z czym córka musi w odpowiedni sposób przygotowywać posiłki. Skarżąca pomaga matce w codziennej higienie, ubieraniu się, organizuje wizyty lekarskie, wykonuje czynności porządkowe, opłaca rachunki oraz załatwia sprawy urzędowe.
W oświadczeniu z dnia 17.05.2022r. skarżąca dodała, że demencja starcza powoduje u matki zaburzenia świadomości, ma problem z orientacją w przestrzeni. Dodatkowo skarżąca przedłożyła ocenę świadczeniobiorcy wg skali Barthel z 3.06.2022r. przez lekarza specjalistę chorób wewnętrzny, z której wynika, że badana potrzebuje pomocy przy czynnościach życiowych, bowiem nie jest w stanie samodzielnie jeść, nie jest w stanie przemieszczać się z łóżka na krzesło i z powrotem, nie zachowuje równowagi przy siedzeniu, potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych, jest zależna od osoby drugiej przy korzystaniu z toalety, jest zależna przy myciu i kąpieli całego ciała, nie porusza się po powierzchniach płaskich, nie jest w stanie wchodzić i schodzić ze schodów, przy ubieraniu się i rozbieraniu potrzebuje pomocy, ale może wykonywać połowę czynności samodzielnie, nie panuje nad czynnościami fizjologicznymi.
W ocenie Kolegium przedłożona ocena, nie pozwala na ocenę częstotliwości wykonywanych wobec niepełnosprawnej czynności i czasu poświęcanego w tym celu przez skarżącą. Z przedłożonych przez skarżącą kart informacyjnych z leczenia szpitalnego matki tj. z dnia: 2 maja 1976r., 28 czerwca 2022 r. oraz 2 lipca 2022 r. wynika, że zasadnicze rozpoznanie u matki skarżącej zapadło w 1976r. kiedy to stwierdzono u chorej guz mostowo móżdżkowy, który następnie zoperowano w dniu 15.04.1976r. Z powyższych ustaleń wynika, że pacjentka była stopniowo usprawniana, wykonano ogólnie usprawniające i koordynacyjne ćwiczenia kończyn oraz mięśni twarzy przez co uzyskano znaczną poprawę sprawności ruchowej. Co do zaistniałych okoliczności natury okulistycznej nie osiągnięto pożądanego skutku, wobec czego przeprowadzono u pacjentki zabieg w Klinice Okulistycznej.
Nadto w 2002r. matka skarżącej była hospitalizowana w Szpitalu Wojewódzkim [...] SPZOZ w T. gdzie została przyjęta w związku z urazem głowy doznanym w trakcie upadku w domu. Niniejsza okoliczność miała jednak najprawdopodobniej swoje podłoże w związku z użyciem alkoholu, o czym poinformowała lekarza prowadzącego sama pacjentka. Nadto opisanej treści ustalenia zostały potwierdzone w ramach konsultacji psychiatrycznej z dnia 25.06.2002r. w ramach której wskazano, że orientacja pacjentki jest pełna, spowolniona psychoruchowo, wypowiedzi drobiazgowe, nie pamięta zachowania z godzin wieczornych i nocnych, potwierdzając użycie alkoholu.
W ocenie Kolegium stan zdrowia matki skarżącej, nie wymaga daleko idącej opieki ze strony osoby drugiej. Przywołana zaś jednostka chorobowa tj. guz mostowo móżdżkowy której nasilenie miało miejsce w 1976r. a ponadto nie jest chorobą noszącą znamiona choroby przewlekłej, nie może stanowić, jak czyni to skarżąca, podstawy do występowania z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego
Kolegium powołując się na orzecznictwo sądowe wskazało, że takie czynności jak: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, regularne podawanie leków, pranie, sprzątanie, pomaganie w codziennej higienie, umawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept, regulowanie opłat związanych z utrzymaniem domu. dbanie o właściwą temperaturę w pomieszczeniu oraz załatwianie wszelkich spraw urzędowych - należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Tego typu pomoc zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego I nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zakres sprawowanej opieki (pomoc w utrzymaniu higieny ciała, pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków, podawanie leków) - nad osobą chodzącą - nie implikuje konieczności definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - tym bardziej, że opieka ta może być wspomagana przez usługi opiekuńcze
Kolegium podkreśliło że opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą wobec niepełnosprawnej matki sprowadzają się do pomocy przy czynnościach dnia codziennego i w świetle zasad doświadczenia życiowego, są do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy.
Na powyższą decyzję skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, nie zgadzając się z nią.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 22 sierpnia 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. z dnia 13 lipca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. W., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.
Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).
Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.
Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).
Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.
Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez organ II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącą opieki niepełnosprawnej matce a koniecznością nie podejmowania przez nią zatrudnienia. Należy przy tym zauważyć, że organ I instancji uznał, że ten bezpośredni związek przyczynowy istnieje w niniejszej sprawie, a odmówił jedynie z uwagi na negatywna przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która zaliczona została do pierwszej grupy inwalidzkiej, na podstawie orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca musi cały czas przebywać z matką, która nie może samodzielnie funkcjonować w środowisku. Matka skarżącej w 2002r. przebyła operację guza kąta mostowo - móżdżkowego lewego, której następstwem stał się przykurcz części twarzy oraz osłabienie wzroku oka lewego. Skutkiem tego są również obecnie trudności w spożywaniu posiłków oraz w przyjmowaniu napojów. Stąd posiłek musi być odpowiednio przygotowany i podany. Nadto matka skarżącej cierpi na niedosłuch i częste zawroty głowy, w związku z czym skarżąca musi pomagać matce przy wstawaniu z łóżka oraz asekurować ją przy poruszaniu się, gdyż w każdej chwili może upaść.
Dodatkowo wskazano, że matka skarżącej zapomina się, stąd trzeba ją pilnować, aby nie odkręciła gazu. Skarżąca pomaga matce w codziennej higienie, ubieraniu się, organizuje wizyty lekarskie, wykonuje czynności porządkowe, opłaca rachunki oraz załatwia sprawy urzędowe.
W oświadczeniu z dnia 17.05.2022r. skarżąca dodała, że demencja starcza powoduje u matki zaburzenia świadomości, ma ona problem z orientacją w przestrzeni. Wskazała również, że jej matka ma problemy z przemieszczaniem się zarówno po powierzchni płaskiej, jak i po schodach. Korzystanie z toalety również wymaga pomocy osoby trzeciej. Dodatkowo skarżąca przedłożyła ocenę matki wg skali Barthel z 3.06.2022r. dokonana przez lekarza specjalistę chorób wewnętrzny, z której wynika, że badana potrzebuje pomocy przy czynnościach życiowych, bowiem nie jest w stanie samodzielnie jeść, nie jest w stanie przemieszczać się z łóżka na krzesło i z powrotem, nie zachowuje równowagi przy siedzeniu, potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych, jest zależna od osoby drugiej przy korzystaniu z toalety, jest zależna przy myciu i kąpieli całego ciała, nie porusza się po powierzchniach płaskich, nie jest w stanie wchodzić i schodzić ze schodów, przy ubieraniu się i rozbieraniu potrzebuje pomocy, ale może wykonywać połowę czynności samodzielnie, nie panuje nad czynnościami fizjologicznymi.
Wg. skali Barthela matka skarżącej otrzymała jedynie 15 pkt. Zostało również przez skarżąca dołączone zaświadczenie lekarskie z 3 czerwca 2022r., zgodnie z którym lekarz stwierdził iż chora jest w podstawowym kontakcie, nie współpracuje przy badaniu, ma zawroty głowy, pobudzona, okresowo niespokojna, tiki nerwowe".
Do akt sprawy dołączono kartę informacyjną ze szapita z dnia 28 maja 1976r. oraz z 28 czerwca 2002r. Ta ostatnia dotyczy skutków upadku matki skarżącej, który nastąpił, gdy była ona pod wpływem alkoholu. Kolegium wyciągnęło z tego faktu, zdaniem Sądu, za daleko idące wnioski. W niniejszej sprawie nie ma znaczenia powód upadku matki skarżącej, który nastąpił w 2002r. (a więc ponad 20 lat temu), a należy także podkreślić, że używanie alkoholu (a nawet gdyby tak był – nadużywanie) przez podopieczną nie jest przesłanką negatywna przy orzekaniu o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
W swoich pismach skarżąca podnosi, że musi matce przygotować jedzenie, picie, podać je do ręki lub karmić, musi pomagać matce przejść parę kroków z łóżka na krzesło, pomóc w ubieraniu się, czy w korzystaniu z toalety. Wskazuje, że samodzielne wychodzenie po schodach, czy spacer, jest dla jej matki niemożliwy. Podnosi również, że czasami jej matka panuje nad oddawaniem stolca, czy moczu, ale zdarza się, że popuści, a dodatkowo nie zgadza się na używanie pampersów. Skarżąca wskazuje, że matka jej czasami nie wie gdzie się znajduje, czy w domu, czy na polu, mówi od rzeczy.
Matka skarżącej jest wdową. Do momentu wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżąca opieką nad matka zajmował się jej brat. Jedna ten zmarł i stąd skarżąca jak jedyna osoba zobligowana do tego alimentacyjnie musiała się jej podjąć i zrezygnować z pracy (była zatrudniona od 27 października 2005r. do 30 kwietnia 2022r. w wymiarze pełnym)..
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej.
Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).
W przedmiotowej sprawie skarżąca spełniła powyższe przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. Należy bowiem zauważyć, że z akt sprawy wynika, iż matka skarżącej nie może być pozostawiona sama w domu, nie tylko ze względu na jej stan fizyczny, ale również ze względu na stan psychiczny. Wprawdzie więc zakres czynności wykonywanych przez skarżącą nie jest zbyt szeroki, tym niemniej matka skarżącej wymaga czuwania przy niej i stąd istnieje bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a.