Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 lipca 2014 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634 z późn. zm.) oraz na podstawie upoważnienia nr [...] z dnia 24 czerwca 2008., po rozpatrzeniu odwołania Z. R. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2014 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego, uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej ustalenia wysokości kwoty do zwrotu i orzekł o wysokości nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego na kwotę 1069,20 zł.
Organ rozstrzygnął sprawę w następującym stanie faktycznym:
W dniu 13 maja 2010 r. Z. R. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności na 2010 rok:
- - pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, w wariancie 3.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach do powierzchni 7,35;
- - pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, w wariancie 2.4 Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) do powierzchni 7,35 ha i w wariancie 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) do powierzchni 4,00 ha.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości w kwocie 12 510,60 zł, w tym:
- - pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone w wariancie 3.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach o stawce 500,00 zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności 7,04 ha/rok, kwotę w wysokości 3 210,00 zł (słownie: trzy tysiące dwieście dziesięć zł);
- - pakiet 2 - Rolnictwo Ekologiczne w wariancie 2.1-Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) o stawce 330,00 zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności 7,04 ha/rok, kwotę w wysokości 2 118,60 zł (słownie: dwa tysiące sto osiemnaście zł sześćdziesiąt gr) i w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) o stawce 1 800,00 zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności 3,99 ha/rok, kwotę w wysokości 7 182,00 zł (słownie: siedem tysięcy sto osiemdziesiąt dwa zł).
Powyższa decyzja została doręczona za potwierdzeniem odbioru w dniu 14 grudnia 2010 r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.
Mając na uwadze spełnienie warunków otrzymania płatności m.in.: § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, z późn. zm.) oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części XI wniosku (oświadczenia i zobowiązania), strona zobowiązała się m.in. do realizacji 5-Ietniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.
W dniu 10 maja 2011 r. Z. R. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok:
- - pakiet 3 - Ekstensywne trwale użytki zielone w wariancie 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach do powierzchni 7,04
- - pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) do powierzchni 7,04 ha, w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) do powierzchni 3,99 ha.
Postępowanie po odwołaniach i skargach producenta zostało zakończone wydaniem decyzji z dnia 8 lipca 2013 r. Nr [...] przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, który przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości w kwocie 12 186,20 zł, w tym:
- - pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone w wariancie 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach o stawce 500,00 zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności 7,04 ha/rok, kwotę w wysokości 3 455,00 zł (słownie: trzy tysiące czterysta pięćdziesiąt pięć zł);
- - pakiet 2 - Rolnictwo Ekologiczne w wariancie 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) o stawce 330,00 zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności 7,04 ha/rok, kwotę w wysokości 2 323,20 zł (słownie: dwa tysiące trzysta dwadzieścia trzy zł dwadzieścia groszy) i w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) o stawce 1 800,00 zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności 3,56 ha/rok, kwotę w wysokości 6 408,00 zł (słownie: sześć tysięcy czterysta osiem zł).
Przyznane środki finansowe wynikające z pierwszej decyzji Nr [...] z dnia 10 lutego 2012 r. zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Różnica płatności wynikająca z ww. decyzji została przekazana na rachunek bankowy.
W dniu 15 maja 2012 r. Z. R. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok:
- - pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone w wariancie 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach do powierzchni 7,14 ha,
- - pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.3 (wcześniej 2.4) - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) do powierzchni 7,14 ha; w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) do powierzchni 3,79 ha.
W dniu 26 lipca 2012 r. w gospodarstwie strony została przeprowadzona kontrola na miejscu. W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych stwierdzono nieprawidłowości w ramach wariantów 2.10, 2.3 oraz 3.1.1, tj. na działkach rolnych oznaczonych symbolami "A", "C" i "H".
Na działce rolnej "A" w ramach deklarowanego pakietu 2.10 stwierdzono powierzchnię większą o 0,04 ha od deklarowanej, na działce rolnej "C" w ramach deklarowanego pakietu 2.10 stwierdzono powierzchnię mniejszą o 0,13 ha od deklarowanej, na działce rolnej "H" w ramach deklarowanego pakietu 2.4 stwierdzono powierzchnię mniejszą o 0,49 ha od deklarowanej.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] 2013 r. Nr [...] przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości w kwocie 10 717,20 zł, w tym:
- - pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone w wariancie 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach o stawce 500,00 zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności 6,65 ha/rok, kwotę w wysokości 2 835,00 zł (słownie: dwa tysiące osiemset trzydzieści pięć zł);
- - pakiet 2 - Rolnictwo Ekologiczne w wariancie 2.3 -Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) o stawce 260,00 zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności 6,65 ha/rok, kwotę w wysokości 1 474,20 zł (słownie: tysiąc czterysta siedemdziesiąt cztery zł dwadzieścia gr) w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) o stawce 1 800,00 zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności 3,56 ha/rok, kwotę w wysokości 6 408,00 zł (słownie: sześć tysięcy czterysta osiem zł).
Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów dnia 8 stycznia 2014 r.
W związku z tym, że w dniu 26 lipca 2012 r. kontrola w gospodarstwie strony stwierdziła powierzchnię mniejszą niż powierzchnia, na którą podjęto zobowiązanie, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że doszło do niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach:
- - wariantu 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) na powierzchni 0,43 ha,
- - wariantu 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) na powierzchni 0,39 ha,
- - wariantu 3.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 0,39 ha.
Mając powyższe na uwadze w dniu 4 marca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych Z. R. na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...] 2010 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.
W dniu [...] 2014 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego na łączną kwotę 1 097,70 zł, powiększonej o odsetki w wysokości określonej, jak dla zaległości podatkowych, naliczone od dnia następującego po upływie 60 dni od daty doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.
W dniu 16 czerwca 2014 r. (data stempla pocztowego) strona złożyła za pośrednictwem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR odwołanie od ww. decyzji. Strona podniosła w odwołaniu, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o nierzetelne dane. Strona wskazała, że już wcześniej, w pismach do Dyrektora OR ARiMR, podnosiła temat nierzetelnie przeprowadzonych pomiarów w gospodarstwie dokonanych dwukrotnie w 2012 roku, 2013 i 2014 roku. Strona podniosła, że ze względu na specyfikę produkcji - trwałe użytki zielone i sady - nie może być mowy o zmianach powierzchni ze względu na np. złą kulturę rolną. Strona zwróciła również uwagę, że w latach poprzednich (2007 - 2010) powierzchnia działek była kontrolowana i korygowana, a więc przypisywanie winy odwołującemu się jest nieuprawnione. Strona wymieniła również zarzuty dotyczące pomiarów.
Po analizie materiałów sprawy Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zważył, co następuje:
W świetle obowiązujących przepisów (art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji), Kierownik Biura Powiatowego ARiMR jest organem uprawnionym do wydania, w drodze decyzji administracyjnej, decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej oraz finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.
Wypłacone stronie środki publiczne z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji.
Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie nie zostaną dotrzymane warunki zobowiązania.
Organ odwoławczy wskazał, że z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego na 2010 i 2011 rok w odniesieniu, do których nastąpiło ustalenie kwoty do zwrotu, zostały w dniach 27 grudnia 2010 r., 14 marca 2012 r. i 30 września 2013 r. przekazane na rachunek bankowy strony.
Wskazano również, że strona uzyskała płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego na 2010 oraz 2011 rok w trybie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.) zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 26 lutego 2009 r.
Z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. wynika, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizacje tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych. Zgodnie z § 3 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. podstawowymi wymaganiami, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3, są:
- 1) wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;
- 2) minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia wymienionego w § 2 ust. 1 pkt 3, zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005", wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia;
- 3) inne odpowiednie wymogi obowiązkowe, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005, wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia.
Mając na uwadze spełnienie warunków otrzymania płatności m.in. § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części IX wniosku (oświadczenia i zobowiązania), strona zobowiązała się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.
Realizacja pakietu 2 i 3 polega między innymi na użytkowaniu powierzchni zgodnie z wymogami i normami określonymi w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Ponadto 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, obejmuje wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych.
Zgodnie z przepisem § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia z dnia 26 lutego 2009 r. zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest realizowane w ramach co najmniej jednego pakietu wymienionego we wskazanym przepisie, natomiast zgodnie z § 4 ust. 3 w załączniku nr 3 do ww. rozporządzenia określono m.in. wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów.
Zatem, w 2010 roku strona zadeklarowała dwa pakiety spośród tych wymienionych w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia i z dniem 15 marca 2010 r. podjęła zobowiązanie o utrzymaniu nie mniejszych powierzchni niż następujące:
- - pakiet 3 - Ekstensywne trwale użytki zielone w wariancie 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach do powierzchni 7,04;
- - pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.4 - Trwale użytki zielone (w okresie przestawiania) do powierzchni 7,04 ha i w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) do powierzchni 3,99 ha.
W 2011 roku strona utrzymała powierzchnie objęte zobowiązaniem w wariancie 3.1.1 oraz 2.4.
Natomiast we wniosku kontynuacyjnym na 2012 rok, strona zadeklarowała do płatności w ramach wariantu 3.1.1 powierzchnię 7,14 ha, w ramach wariantu 2.3 powierzchnię 7,14 ha, w ramach wariantu 2.10 powierzchnię 3,79 ha. Jednak podczas kontroli w terenie wykonanej w dniu 26 lipca 2012 r. stwierdzono, że na części działek nastąpiło pomniejszenie areału użytkowanego w ramach programu rolnośrodowiskowego i objętego zobowiązaniem.
Nieprawidłowości stwierdzono w ramach wariantów 2.10, 2.3 oraz 3.1.1. Na działce rolnej "A" w ramach deklarowanego pakietu 2.10 stwierdzono powierzchnie większą o 0,04 ha od deklarowanej, na działce rolnej "C" w ramach deklarowanego pakietu 2.10 stwierdzono powierzchnię mniejszą o 0,13 ha od deklarowanej, na działce rolnej "H" w ramach deklarowanego pakietu 2.4 stwierdzono powierzchnię mniejszą o 0,49 ha od deklarowanej. Z powyższego wynika również, że strona nie realizowała wariantów objętych wnioskiem w pełnym wymiarze.
Organ wskazał, że strona w związku z niedochowaniem wymogów skutkujących pomniejszeniem areału użytkowanego w ramach zobowiązania, nie wykazała wykonania zobowiązań wynikających z Programu Rolnośrodowiskowego. Wobec tego jest zobowiązana do zwrotu pobranych płatności za powierzchnię użytków rolnych, na których zaniechała Programu Rolnośrodowiskowego.
W przypadku, kiedy nie zostaną dotrzymane warunki zobowiązania gdyż rolnik zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, zwraca tę część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.
W związku z tym, że postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności zostało wszczęte w dniu 4 marca 2014 r. czyli po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., Poz. 361) (zwanego dalej rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z dnia 13 marca 2013 r.) do zwrotu płatności rolnośrodowiskowej stosuje przepisy w/w rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r.
Postawą prawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] 2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego były aktualne dla oceny okoliczności niniejszej sprawy zapisy przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 26 lutego 2009 r., ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98. poz. 634 z późn. zm.) oraz Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności przez organ pierwszej instancji zostało oparte na przepisach rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r.
Wskazano, że organ pierwszej instancji ustalając kwotę do zwrotu, prawidłowo wskazał na przepis § 39 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. W ust. 1 stanowi, że płatność podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Natomiast ust. 2 mówi, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik:
- 1) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, w szczególności w związku z dokonaniem wymiany działek, o której mowa w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 65/2011, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, zwierząt lub miedz śródpolnych objętych danym wariantem w ramach danego wariantu;
- 2) zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach tego pakietu, która odpowiada procentowemu stosunkowi:
- a) powierzchni stanowiącej różnicę między:
powierzchnią, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskową, a powierzchnią stanowiącą różnicę między:
powierzchnią obszaru gruntów ornych, na którym powinien być realizowany ten pakiet, a powierzchnią obszaru gruntów ornych objętego zmniejszeniem,
- b) do powierzchni, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskowa;
Z analizy akt sprawy wynika, że najważniejszą okoliczność faktyczną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności stanowi fakt nie prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej na części działek rolnych objętych zobowiązaniem.
W związku z tym, że strona nie spełnia warunków określonych w rozporządzeniu do przyznania płatności rolnośrodowiskowej do powierzchni objętej zobowiązaniem w ramach danej działki rolnej i danego wariantu, winna jest zwrócić otrzymane płatności w 2010 roku z:
- - wariantu 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) za powierzchnię 0,43 ha,
- - wariantu 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) za powierzchnię 0,39 ha,
- - wariantu 3.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach za powierzchnię 0,39 ha.
Zgodnie z § 39 ust. 6 rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W przypadku działań rolnośrodowiskowych warunkiem przyznania pomocy jest, jak wyżej wskazano - z jednej strony prowadzenie działalności rolnośrodowiskowej, a z drugiej - zobowiązanie się do jej prowadzenia przez okres 5 lat. Jest to istotny element zobowiązania, decydujący też o charakterze obowiązków strony, a tym samym o sankcjach z tytułu jego niedochowania. Istotą jego jest bowiem trwałość w czasie obowiązków nałożonych na stronę. Cel ten nie zostanie osiągnięty, jeśli dochodzi do zaniechania zobowiązania choćby w części. Skoro zaś cel na tej części zobowiązania nie będzie osiągnięty, sankcją musi być objęta płatność przyznana w ramach tej części zobowiązania.
Odnosząc się do zarzutów strony dotyczących przeprowadzanych kontroli w gospodarstwie w roku 2012, wskazano, że dotyczą one spraw o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok zakończonej prawomocną decyzją nr [...] z dnia [...] 2013 r. wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.
Zarzuty strony dotyczące nierzetelnych pomiarów dokonanych według strony z uchybieniem procedur, certyfikacji urządzeń itp. zostały wyjaśnione w decyzji w sprawie przyznania płatności na 2011 rok. W sprawie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2011 rok miało miejsce uchylenie pierwotnie wydanej decyzji (nr [...] z dnia [...] 2012 r.). Następnie w dniu [...] 2013 r. została wydana decyzja nr [...] przyznająca płatność na 2011 rok w pomniejszonej wysokości. Strona się od niej odwołała. Zostało przeprowadzone postępowanie odwoławcze w konsekwencji którego organ II instancji utrzymał decyzją nr [...] z dnia [...] 2013 r. zaskarżoną decyzję w mocy. W związku z powyższym stwierdzono, że powyższe zarzuty nie dotyczą przedmiotowej sprawy oraz zostały wyjaśnione wcześniej.
Wskazano, że poruszona przez stronę kwestia kontroli przeprowadzonych w 2013 i 2014 roku dotyczy sprawy o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2013 rok, który jest kolejnym rokiem gospodarczym. Zatem w przedmiotowej sprawie kontrole te nie mają znaczenia. Mogła bowiem nastąpić potencjalnie znacząca zmiana stanu faktycznego w przedmiotowym okresie odnośnie powierzchni uprawnionej do płatności. Charakter nieprawidłowości stwierdza się zaś w przedmiotowej sprawie odnośnie roku 2012. Zatem zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Natomiast w odniesieniu do lat 2007-2010 wskazano, że powierzchnia zgłaszana przez stronę do dopłat była weryfikowana w kontroli administracyjnej. Wyjaśniono również, że strona podjęła przedmiotowe zobowiązanie rolnośrodowiskowe w dniu 15 marca 2010 r., natomiast wymienione przez stronę lata 2007-2010 tyczą się również płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.
Jak wynika z akt sprawy, Dyrektor OR ARiMR rozpatrując odwołanie od decyzji nr w pomniejszonej wysokości z dnia 8 lipca 2013 r. w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok w całości podzielił ustalenia i stanowisko organu I instancji w niej zawarte w zakresie przyczyn wystąpienia różnic pomiędzy wynikami kontroli administracyjnej przeprowadzonej w 2010 roku a rezultatami kontroli na miejscu przeprowadzonej w 2011 roku, które są wynikiem większej dokładności kontroli na miejscu, która odbywa się w terenie, podczas gdy kontrola administracyjna dokonywana jest w oparciu o zdjęcia lotnicze terenu, które zwłaszcza w przypadku upraw sadowniczych nie pozwalają na precyzyjne określenie zakresu użytkowania rolniczego. Stwierdzono, że różnica pomiędzy wynikami kontroli na miejscu przeprowadzonej w 2011 w porównaniu do rezultatów kontroli na miejscu w przeprowadzonej w 2012 r. nie podważa jej prawidłowości, w szczególności z uwagi na zniszczenia dokonane przez zwierzynę, dosadzenia drzew i zmianę przez stronę zakresu użytkowania rolniczego terenu.
Ponadto można również wysnuć wniosek, że na przestrzeni lat 2007-2010, które poprzedzały rok 2011 (w którym stwierdzono podczas kontroli w terenie nieprawidłowości) mogła nastąpić znacząca zmiana stanu faktycznego, którą potwierdziły kontrole przeprowadzone w latach 2011-2012. W związku z powyższym powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.
W odniesieniu natomiast do zarzutu strony, że nie może być mowy o zmianach powierzchni ze względu na np. złą kulturę rolną z uwagi na specyfikę produkcji - trwałe użytki zielone i sady, organ rozpatrujący odwołanie nie podzielił powyższego stanowiska. Wskazano, że celem kontroli na miejscu jest weryfikacja powierzchni, do której wnioskowana jest dopłata a tym samym weryfikacja zobowiązań producenta rolnego. Kontrolą objęte są szczegółowe wymogi w ramach realizowanych pakietów, wykonanie fotografii dla udokumentowania nieprawidłowości jeżeli występują oraz opisanie nieprawidłowości jeżeli występują. Z czynności kontrolnych sporządzany jest protokół, do którego producent rolny ma możliwość wniesienia uwag. Producent był powiadamiany o kontrolach i w nich uczestniczył.
Ponadto wskazano, że zarzut powyższy dotyczy prawomocnej decyzji w sprawie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] 2013 r. nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok w pomniejszonej wysokości. W związku z powyższym stwierdzono, że powyższy zarzuty nie dotyczy przedmiotowej sprawy oraz zostały wyjaśnione wcześniej.
W ocenie organu odwoławczego efekty czynności wyjaśniających przeprowadzonych w niniejszej sprawie i sposób ich udokumentowania nie pozwalały na uznanie, że w przypadku zakwestionowanych części działek rolnych był to obszar faktycznie użytkowany zgodnie z wymogami płatności, do których zostały te obszary zgłoszone. Analiza sprawy wskazuje, że deklarując powierzchnię do płatności na w/w działkach rolnych strona uwzględniła tereny, które nie są uprawnione do zadeklarowanych płatności, przeszacowała powierzchnie rzeczywiście użytkowane rolniczo. Przez posiadanie działek należy rozumieć bowiem użytkowanie rolnicze zgodnie z normami i wymogami m.in. dotyczące dobrej kultury rolnej.
Brak utrzymania zgodnie z wymogami przez stronę powierzchni działki, na którą podjęła zobowiązanie oznacza, że strona nie zrealizowała na tej powierzchni założeń programu rolnośrodowiskowego, zgodnie z rozporządzeniem rolnośrodowiskowym. Zgodnie zaś z § 39 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. zmniejszenie powierzchni użytków rolnych, na których powinno się realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe skutkuje zwrotem części płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.
Organ podkreślił, że w przypadku działań rolnośrodowiskowych warunkiem przyznania pomocy jest, z jednej strony prowadzenie działalności rolnośrodowiskowej, a z drugiej - zobowiązanie się do jej prowadzenia przez okres 5 lat. Jest to istotny element zobowiązania, decydujący też o charakterze obowiązków strony, a tym samym o sankcjach z tytułu jego niedochowania. Istotą jego jest bowiem trwałość w czasie obowiązków nałożonych na stronę i konieczność uzyskania efektu końcowego - w tym przypadku otrzymanie ekologicznych upraw sadowniczych i jagodowych, ekologicznych użytków zielonych oraz zachowanie lub podniesienie trwałych walorów przyrodniczych na wskazanej w przez samego wnioskodawcę powierzchni i działce, następnie zweryfikowanej przez ARiMR przed otrzymaniem pierwszej płatności. Ustawodawca określił czas na uzyskanie powyższych efektów - pięć lat. Zgodnie z § 39 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r., zmniejszenie powierzchni użytków rolnych, na których powinno się realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe skutkuje zwrotem części płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.
Podkreślono również, że strona składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010 podpisała oświadczenie w Sekcji XI wniosku Oświadczenia i zobowiązania, że znane są jej zasady oraz tryb realizacji płatności programu rolnośrodowiskowego oraz że jest świadoma konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z Programu Rolnośrodowiskowego. A zatem strona wiedziała o pięcioletnim obowiązku kontynuowania programu rolnośrodowiskowego, powstałego na skutek złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, który w dniu 13 maja 2010 r. wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR, jak również o sankcjach związanych z niewykonaniem zobowiązali wynikających z Programu Rolnośrodowiskowego.
Ponadto w przedmiotowym wniosku strona zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej oraz o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań, w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni oraz przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Analogicznej treści oświadczenia i zobowiązania wnioskodawca podpisał również we wniosku kontynuacyjnym na rok 2011.
Wskazuje to tym samym w ocenie organu, że strona znała regulacje prawne wynikające z cytowanego wyżej rozporządzenia zmieniającego i uczestnicząc w programie rolnośrodowiskowym, powinna dostosować prowadzoną działalność rolniczą do wymogów wynikających z obowiązujących przepisów prawa.
Według organu odwoławczego z analizy powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że strona zaniechała działalności rolniczej na części działki rolnej C i H w czasie trwania 5 - letniego zobowiązania.
Stwierdzono, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w trakcie postępowania dowodowego prawidłowo ustalił, że doszło do naruszenia § 39 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r., prawidłowo też organ oszacował powierzchnię zaniechania w ramach wariantów 2.10, 2.4, 3.1 - analogicznie - 0,43 ha, 0,39 ha, 0,39 ha.
Natomiast organ pierwszej instancji nieprawidłowo określił kwotę nienależnie pobranych płatności w ten sposób, że nie uwzględnił w wyliczeniu, uśrednionych stawek w danym wariancie na dany rok. Z uwagi na to, że strona nie zawsze otrzymywała w danym wariancie płatność w pełnej wysokości, powinna zostać wyliczona średnia stawka (kwotę otrzymanej płatności w ramach danego wariantu należy podzielić przez ilość ha, do których ta płatność została przyznana). Uzyskany w ten sposób wynik stanowi właśnie średnią stawkę otrzymanej pomocy przez stronę do 1 ha powierzchni.
Poprzez zsumowanie dopłat otrzymanych na 2010 rok w ramach wariantów 2.10, 2.4, 3.1 za powierzchnię zaniechania analogicznie 0,43 ha, 0,39 ha, 0,39 ha otrzymano kwotę nienależnie pobranych płatności na 2010 rok w wysokości 1 069,20 zł (słownie: jeden tysiąc sześćdziesiąt dziewięć złotych i dwadzieścia groszy).
Natomiast poprzez zsumowanie dopłat otrzymanych na 2011 rok w ramach wariantów 2.4, 3.1.1 za powierzchnię zaniechania analogicznie 0,39 ha, 0,39 ha otrzymano kwotę nienależnie pobranych płatności na 2011 rok w wysokości 320,10 zł (słownie: trzysta dwadzieścia i dziesięć groszy).
W związku z powyższym stwierdzono, że część płatności rolnośrodowiskowej przyznana stronie na rok 2010 w wysokości 1.069,20 zł i zrealizowana na jej rachunek bankowy, została pobrane nienależnie.
Podkreślono, że zasadą jest, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, a tym samym przepisy ustanawiające wyjątki od tej zasady powinny być interpretowane zawężająco. Przepisami ustanawiającymi wyjątek od zasady zwrotu, są przepisy dotyczące przedawnienia zwrotu płatności.
Dla płatności za rok 2010 zastosowanie znajduje art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65), zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1122/2009 w związku z art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, cyt.: Zastosowanie rozporządzenia (WE) nr 796/2004; "Bez uszczerbku dla przepisów szczegółowych niniejszego rozporządzenia, art. 5, 22, 23, 69 i 73 rozporządzenia (WE) Nr 796/2004 stosuje się mutatis mutandis". (znaczenie: uwzględniając istniejące różnice). Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 zastąpiło zaś przedmiotowe rozporządzenie Komisji (WE) Nr 796/2004.
Dla płatności za rok 2011 zastosowanie znajduje art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (L 25/8) zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 65/2011.
Analizując powyższe przepisy organ odwoławczy zauważył, że stosownie do art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2010 rok nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:
- - płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,
- - błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.
Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.
W rozpatrywanej sprawie, płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za 2010 rok, przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę nie wynikały z pomyłki organu. Zauważyć bowiem należy, że to strona zaniechała prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej na części powierzchni objętej zobowiązaniem. Zatem ww. przepis nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania.
Stosownie do art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 r. obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2011 rok nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:
- - płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,
- - błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.
Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.
W rozpatrywanej sprawie, płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za 2011, przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę również nie wynikały z pomyłki organu. Zatem w/w przepis nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania.
Natomiast w sprawie nienależnie pobranych płatności na 2011 rok w wysokości 320,10 zł przekazanych stronie w dniu 14 marca 2012 r. z uwagi na art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r., poz. 173), (zwanej dalej ustawą z dnia 7.03.2007 r.) Kierownika Biura Powiatowego ARiMR prawidłowo odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, gdyż kwota płatności nie jest wyższa od równowartości 100 euro (kursem obowiązującym w przedmiotowej sprawie będzie kurs euro na dzień 28 lutego 2012 r., który wynosi 4,1410 zł).
W przypadku jednak nienależnie pobranych płatności na 2010 rok w wysokości 1069,20 zł przekazanych stronie w dniu 27 grudnia 2010 r. nie zachodzi możliwość odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, z uwagi na to, że w/w kwota przekracza równowartość 100 euro.
Przepis art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. stanowi, że w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z dnia 11 sierpnia 2005 r., s. 1 z pózn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem (WE) nr 1290/2005, odstępuje się od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, z pózn. zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, z pózn. zm.).
Zgodnie natomiast z art. 11.9 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547), zwanego dalej rozporządzeniem (UE) nr 1306/2013, utraciło moc rozporządzenie (WE) nr 1290/2005, przy czym odesłania do uchylonych rozporządzeń traktuje się jak odesłania do rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 zgodnie z tabelą korelacji zamieszczoną w załączniku III do tego rozporządzenia (art. 119 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013).
Dotychczas obowiązującemu art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, odpowiada aktualnie art. 54 i 56 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013.
Dotychczas obowiązujący art. 33 ust. 7 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 stanowił, że Państwo Członkowskie może zdecydować o wstrzymaniu procedury windykacji po zakończeniu programu rozwoju obszarów wiejskich, na warunkach przewidzianych w art. 32 ust. 6 tego rozporządzenia, który stanowił, że w uzasadnionych przypadkach Państwa Członkowskie mogą zdecydować o niekontynuowaniu windykacji. Wymieniona decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:
- a) gdy łączna kwota poniesionych i przewidywanych kosztów windykacji przewyższa kwotę do odzyskania;
- b) gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe w związku z niewypłacalnością dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym zainteresowanego Państwa Członkowskiego.
Zgodnie natomiast z art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006, warunki określone w art. 32 ust. 6 lit. a) oraz w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 uznaje się za spełnione, jeśli kwota podlegająca zwrotowi przez beneficjenta w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach jednego programu pomocy nie przekracza sumy 100 EUR, nie licząc odsetek.
Natomiast aktualnie obowiązujący art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:
- a) w przypadku, gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony (i) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek; lub (ii) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;
- b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika łub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.
Jak wskazano powyżej, zgodnie z art. 119 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 odesłania do art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 należy traktować aktualnie jako odesłanie do art. 54 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, który nie wymaga już spełnienia dodatkowego warunku zakończenia realizacji programu dla nieodzyskiwania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, których równowartość nie przekracza kwoty 100 euro na beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia.
Dla przeliczenia równowartości kwoty 100 euro na złote należy zastosować kurs euro ustalony zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006, który stanowi, iż stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem winiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane, tj. kurs według którego nastąpiła wypłata danych płatności.
Wypłata nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych na 2010 rok nastąpiła w dniu 27 grudnia 2010 r., zatem kursem obowiązującym w przedmiotowej sprawie będzie kurs euro na dzień 29 listopada 2010 r., który wynosi 4,0476 zł.
W niniejszej sprawie, kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2010 stanowi kwota w wysokości 1069,20 zł. Kwota ta jest wyższa od równowartości 100 euro, zgodnie z powyższymi przepisami i z tego względu odstąpienie od ustalenia nie jest możliwe.
Wskazano, że stosownie do art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 937/2012 z dnia 12 października 2012 r. zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 oraz (UE) nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. L Nr 280 z 13.10.2012, str. 2), zwanego dalej rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) Nr 937/2012, odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.
Na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej, wynosi 60 dni.
Zgodnie zatem z art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji termin płatności kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynosi 60 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty.
Wskazano, że stosownie do art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej, zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Zgodnie zaś z art. 53 § 3 Ordynacji podatkowej, od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 54 Ordynacji podatkowej, naliczane są odsetki za zwłokę. Z art. 54 § 4 Ordynacji podatkowej wynika natomiast, ze odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływy terminu płatności podatku.
Zgodnie z art. 56 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej stawka odsetek za zwłokę jest równa sumie 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim, i 2%, z tym ze stawka ta nie może być niższa niż 8%. Minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia, stawkę odsetek za zwlokę w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, poczynając od dnia 4 lipca 2013 r. wynosi 10,00 % kwoty zaległości w stosunku rocznym i może ulec zmianie - Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 11 czerwca 2013 r. w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz obniżonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych (Monitor Polski z 9 lipca 2013 r. poz. 596).
Zatem odpowiednie zastosowanie przywołanych powyżej regulacji do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności oznacza, iż w przypadku niewpłacenia wskazanej powyżej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, od kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
Organ wskazał, że w związku z powyższym kwotę w wysokości 1 069,20 zł powiększoną o odsetki, należy wpłacić na rachunek bankowy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa NBP O/Okręgowy numer [...]. Na przelewie w polu "Tytuł płatności" należy wpisać numer identyfikacyjny beneficjenta, imię i nazwisko oraz rodzaj pomocy.
Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nr [...] z dnia [...] 2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego na 2010 rok, wszczętego przez Z. R. na podstawie odwołania z dnia 16 czerwca 2014 r., mając na uwadze stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania przez organ II instancji, organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i orzeczenie co do wysokości nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego na 2010 rok na kwotę 1 069,20 zł.
Skargę na powyższą decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 8 lipca 2014 r., nr [...] złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Z. R. wnosząc o uchylenie decyzji w całości i zasadzenie kosztów postepowania sądowego.
Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji, że podstawą wyliczenia nienależnie pobranych płatności były wyniki kontroli w gospodarstwie przeprowadzanych w roku 2012, 2013 (dwukrotnie) i 2014 r. Pomiary dokonane podczas kontroli były niedokładne i niepowtarzalne. Strona wskazuje na duże różnice w pomiarze działki rolnej C (+) 0,10 ha i H (-) 0,49 ha, gdzie dwie kontrole w 2011 roku wykazały odpowiednio: 2,53 ha i 3,37 ha, a dwie kontrole w 2012 roku wykazały odpowiednio: 2,63 ha i 2,88 ha.
Strona nadmieniła, że nie zmniejszała działki rolnej a także kontrola nie wykluczyła żadnej części. Ponadto strona wyliczyła szereg zarzutów co do metody i jakości wykonania pomiarów wskazując na brak uprawnień do wykonywania pomiarów przez osoby, które tych pomiarów dokonały, brak legalnej certyfikacji przyrządów, brak podania numery urządzenia pomiarowego w protokole pokontrolnym, brak wyników pośrednich pomiarów, co uniemożliwia weryfikację tego, co było mierzone. Skarżący podkreślił, że kontrolujący zlekceważyli wewnętrzne zalecenia ARiMR zawarte w programie walidacji pomiarów obszarowych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko. Zdaniem organu drugiej instancji zaskarżona decyzja jest decyzją prawidłową. Uwzględnia ona wszystkie okoliczności i przepisy istotne dla rozstrzygniętej przez nią sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Zasygnalizować należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Sąd administracyjny bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.
Na podstawie powyższych kryteriów należy stwierdzić, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1438), zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2).
Nie ulega wątpliwości, że kwestia stwierdzenia nienależnych lub nadmiernie pobranych środków publicznych przez rolnika jest indywidualną sprawą administracyjną rozstrzyganą w postępowaniu administracyjnym według przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do dyspozycji przepisu art. 21 ust. 1 powołanej przez organy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. 2013, poz. 173) do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji wydawanych przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy tejże ustawy stanowią inaczej. Według art. 21 ust. 2 tej ustawy w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności;
- 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
- 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
- 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Reguły sformułowane w przywołanej ustawie stanowią powtórzenie zasad zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, z zaznaczeniem wszakże ich pewnej odrębności. Pierwszą z nich jest zasada praworządności, którą odzwierciedlają postanowienia art. 7 k.p.a. Według zaś reguły drugiej, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Warto tu przypomnieć, że druga z zasad została ograniczona w stosunku do ogólnej reguły ujętej w art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ na organ został nałożony obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, jednakże bez zobowiązania tego organu do podejmowania z urzędu wszelkiej inicjatywy co do zebrania materiału dowodowego. Wprowadzenie takiego uregulowania nie może pozostać bez związku z zasadą rozłożenia ciężaru dowodu. Rozwiązania przyjęte w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazują, że to strona musi wykazywać się wzmożoną aktywnością w gromadzeniu oraz przedstawianiu dowodów i nie może oczekiwać, że organ prowadzący postępowanie będzie z urzędu podejmował wszelkie środki dowodowe niezbędne do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.
Jak stanowi art. 21 ust. 3 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Nie jest jednak dopuszczalne przyjęcie stanowiska, że ciężar udowodnienia okoliczności przeciwnych niż wynikające z dokumentów zgromadzonych w sprawie spoczywa na stronie postępowania w sytuacji, gdy dokumenty te budzą wątpliwości z obiektywnego punktu widzenia.
Taka sytuacja ma miejsce w realiach niniejszej sprawy.
Stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie organy ustaliły na podstawie protokołu kontroli z dnia 26 lipca 2012 r. Czynność ta miała miejsce ponad półtora roku wcześniej niż nastąpiło wszczęcie postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją (zawiadomienie o wszczęciu postępowania datowane jest na dzień 4 marca 2014 r.) i była podjęta w związku z inną sprawą administracyjną. Oparcie ustaleń w niniejszej sprawie na treści protokołu z tej kontroli wymagało zatem nie tylko formalnego dopuszczenia dowodu z tego dokumentu, lecz przede wszystkim szczególnie wnikliwej analizy i przedstawienia jej wyników w motywach rozstrzygnięcia, zwłaszcza w sytuacji, gdy istota sporu sprowadza się do ustalenia zasadniczej okoliczności jaką jest rzeczywista powierzchnia gruntów i prowadzonych na nich upraw, z którymi związane jest prawo skarżącego do otrzymania wnioskowanych przez niego płatności ze środków Unii Europejskiej.
Znajdująca się w aktach sprawy kserokopia protokołu z dnia 26 lipca 2012 r. wskazuje, że jest to dokument obszerny, zawierający kilkadziesiąt stron, w którym posłużono się szeregiem kodów, istotnie utrudniających jego odczytanie przez osoby nie mające do tego przygotowania. Z protokołu nie wynika, aby skarżący brał udział w czynnościach kontrolnych, co tym bardziej uzasadniało szczególną wnikliwość w jego analizie. Z protokołu tego nie wynika również sposób, w jaki dokonano pomiarów i metod stosowanych w tym zakresie. Skarżący zwracał na te okoliczności uwagę w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji domagając się wyjaśnień m.in. w zakresie uprawnień osób dokonujących kontroli, przestrzegania przez nich wewnętrznych procedur pomiarowych, czy też w zakresie legalnej certyfikacji przyrządów. W sytuacji, gdy w istocie pomiary nieruchomości skarżącego w latach 2012-2014 wykazują istotne różnice powierzchni poszczególnych działek, konieczne było szczegółowe wyjaśnienie skarżącemu prawidłowości ustaleń poczynionych w dniu 26 lipca 2012 r., skoro stanowiły one podstawę do nałożenia na skarżącego obowiązku.
Decyzje organów obydwu instancji zawierają bardzo lapidarne uzasadnienia w zakresie oceny protokołu z dnia 26 lipca 2012 r. Nie znajduje żadnego uzasadnienia wnioskowanie o prawidłowości ustaleń przyjętych w tym protokole z faktu, że postępowanie, w którym dokonano czynności kontrolnych w dniu 26 lipca 2012 r. zakończyło się ostateczną i prawomocną decyzją administracyjną z dnia 2 grudnia 2013 r. Należy podkreślić, że domniemanie prawidłowości decyzji administracyjnej nie oznacza automatycznie, że wszystkie czynności postępowania przeprowadzono prawidłowo i nie podlegają one ocenie w innym postępowaniu, w którym są również brane pod uwagę. Istotne jest również to, że postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] 2013 r. nie podlegało kontroli sądowoadministracyjnej w związku z odrzuceniem skargi na tę decyzję przez WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt: III SA/Kr 308/14.
Nie jest również prawdziwe twierdzenie organu, że zarzuty skarżącego zostały wyjaśnione w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] 2013 r., gdyż wyjaśnienia tam zawarte nie odnosiły się do protokołu z dnia 26 lipca 2012 r. w kontekście zarzutów podnoszonych przez skarżącego. Nawet gdyby jednak tak było, to nie znajduje uzasadnienia odsyłanie skarżącego – w zakresie odpowiedzi na zarzuty – do uzasadnień decyzji wydawanych w innych sprawach administracyjnych. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie nie jest decyzja z dnia [...] 2013 r., a zatem nie ma podstaw do oceny przez Sąd argumentacji prezentowanej w tej właśnie decyzji. Warto również podkreślić – na co zwrócił uwagę WSA w Krakowie w wyroku z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt: III SA/Kr 1238/12 – że nie można zakładać, że skoro skarżący nie wniósł zastrzeżeń do protokołu, to ustalenia tego protokołu są niepodważalne.
Dla oceny prawidłowości zastosowania prawa materialnego konieczne jest w pierwszej kolejności stwierdzenie, że stan faktyczny sprawy, do którego odniesiono normę prawa materialnego, został ustalony w sposób prawidłowy. W niniejszej sprawie zarówno protokół kontroli z dnia 26 lipca 2012 r., jak i brak jego wnikliwej oceny w motywach zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zwłaszcza w kontekście zarzutów skarżącego - stanowią w ocenie Sądu o tym, że stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony w sposób umożliwiający odniesienie do niego wskazanych przez organy norm prawa materialnego. Organy naruszyły art. 21 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. 2013, poz. 173) oraz art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w sposób bezpośredni zdeterminowały treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, czyniąc to rozstrzygnięcie przedwczesnym.
Zgodnie z treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, że wskazane wyżej uchybienia dotyczą decyzji organów obydwu instancji i nie mogą być konwalidowane w postępowaniu przed organem drugiej instancji, gdyż działanie takie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W związku z tym uchylenie decyzji organów obydwu instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy przeprowadzą postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem wskazanych wyżej unormowań dokonując w szczególności szczegółowej analizy protokołu kontroli z dnia 26 lipca 2012 r., odnosząc się przy tym merytorycznie do wszystkich zarzutów skarżącego w zakresie prawidłowości pomiarów nieruchomości.
W tym stanie rzeczy - mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.