Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt SKO.NP/4115/256/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy Ż. z dnia 27 czerwca 2023 r. odmawiającej przyznania E. B. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką S. N. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r.").
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 23 stycznia 2023 r. skarżąca zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Matka skarżącej jest wdową, skarżąca ostatni raz podlegała ubezpieczeniu społecznemu do 9 lipca 2022 r. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 8 listopada 2019 r. wynika, że matka skarżącej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od 28 sierpnia 2019 r. Z dołączonego do akt świadectwa pracy wynika, że skarżąca była zatrudniona od 1 maja 2015 r. do 9 lipca 2022 r. w wymiarze pełnego etatu, a umowa została rozwiązana za porozumieniem stron. W świadectwie pracy wskazano, że skarżąca korzystała z urlopu bezpłatnego w okresach: 1.08.2016; 10.10.2016; 23.12.2016; 27.12.-30.12.2016; 29.12.2017 r. Wskazano również okresy nieskładkowe: 30.08.2016 r. - 2.09.2016 r., 5.09.2016 - 16.09.2016 r., 29.11.2016 r. – 2.12.2016 r., 16.01.2017 r. - 27.01.2017 r., 12.10.2017 r. - 20.10.2017 r., 18.12.2017 r. – 22.12.2017 r., 19.04.2018 r. - 23.04.2018 r, 15.10.2018 r. - 19.10.2018 r., 24.10.2018 r. - 2.11.2018 r., 17.12.2018 r. - 31.12.2018 r., 17.06.2019 r. - 28.06.2019 r., 29.07.2019 r. - 9.08.2019 r., 19.08.2019 r. – 23.08.2019 r., 19.12.2019 r.-3.01.2020 r., 18.02.2020 r. - 28.02.2020 r., 28.12.2020 r. - 8.01.2021 r., 14.01.2021 r. - 14.07.2021 r., 15.07.2021 r. - 9.07.2022 r. Decyzją Starosty Mikołowskiego z dnia 25 sierpnia 2022 r. skarżąca została pozbawiona statusu osoby bezrobotnej z uwagi na niestawiennictwo w Powiatowym Urzędzie Pracy w M. Z przeprowadzonego w dniu 3 lutego 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka z matką.
Przebywa u matki od lipca 2022 r. ze względu na pogorszenie stanu zdrowia i konieczność stałego nadzoru nad matką. U matki skarżącej występuje postępująca demencja, a także nieoperacyjny tętniak. Matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Konieczny jest stały nadzór nad matką z uwagi na występujące zawroty głowy i upadki. Skarżąca oświadczyła, że rodzeństwo (dzieci wymagającej opieki) B. J. oraz A. K. nie są w stanie zajmować się matką, ponieważ pracują i mają własne rodziny. Z uwagi na tętnika aorty matka musi mieć dokonywany pomiar ciśnienia 15 razy dziennie, a zatem skarżąca nie ma możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżąca oświadczyła, że z uwagi na konieczność opieki nad matką zrezygnowała z zatrudnienia. Matka skarżącej ma problemy z chodzeniem, zapomina zakręcić gaz, wodę, zapomina zażyć leki, bądź zażywa je w innych dawkach niż przepisane przez lekarza.
Opieka nad matką obejmuje robienie zakupów, przygotowanie posiłków, podawanie leków, organizowanie kąpieli, palenie w piecu w okresie zimowym, sprawowanie stałego nadzoru nad matką z uwagi na demencję.
Z decyzji z dnia 25 sierpnia 2022 r. Starosty Mikołowskiego wynika, że skarżąca została pozbawiona z dniem 11 sierpnia 2022 r. statusu osoby bezrobotnej. Skarżąca wyjaśniła, że pozbawienie statusu bezrobotnego było konsekwencją braku możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z siostrą skarżącej wynika, że matka jest osobą schorowaną, z problemami psychicznymi, przewlekłym bólem kręgosłupa, nadciśnieniem tętniczym, nieoperacyjnym tętniakiem, przebyła udar. Wymaga stałego leczenia. Siostra skarżącej oświadczyła, że w miarę możliwości również pomaga w opiece nad matką, zawozi ją do lekarza, przejmuje opiekę, gdy siostra jedzie do sklepu, pilnuje zażywania leków, przywozi posiłki. Są to jednak sytuacje sporadyczne, ponieważ główną opiekę sprawuje skarżąca. Oświadczyła, że pozostaje w zatrudnieniu, nie może podjąć opieki nad matką, sama ma problemy ze zdrowiem, mieszka 1.5 km od matki, więc nie może pomagać w nagłych wypadkach.
Brat skarżącej oświadczył, że nie może sprawować opieki nad matką pracuje na trzy zmiany, mieszka 170 km od matki.
Decyzją z dnia 24 marca 2023 r. Wójt Gminy Ż. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.
Decyzją z dnia 5 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Organ wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne jest ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad matką, uzupełnienie materiału dowodowego o dokumentację medyczną matki skarżącej, ocenę pacjentki według skali Barthel, ustalenie kto opiekował się matką skarżącej od sierpnia 2019 r. do lipca 2022 r., zbadanie okresów nieskładkowych skarżącej oraz zakresu czynności opiekuńczych, których wymaga matka skarżącej.
Pismem z dnia 11 maja 2023 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego poprzez przedłożenie: dokumentacji medycznej matki, oceny samodzielności matki według skali Barthel, oświadczenia dotyczącego okresów nieskładkowych u skarżącej, oświadczenia dotyczącego sytuacji rodzinnej skarżącej, oświadczenia kto sprawował opiekę nad matką w okresie od sierpnia 2019 r. do lipca 2022 r., oświadczenia dotyczącego zakresu czynności opiekuńczych, których wymaga matka skarżącej.
Z przedłożonej oceny matki skarżącej według skali Barthel wynika, że uzyskała ona 25 punktów. Skarżąca oświadczyła, że okresy nieskładkowe wynikały z konieczności zajmowania się starszymi rodzicami – ojciec był po udarze, a pracodawca szedł na rękę skarżącej, umożliwiając jej tę opiekę okresami nieskładkowymi. Skarżąca oświadczyła, że w wakacje 2022 r. stan matki skarżącej pogorszył się na tyle, że skarżąca musiała całkowicie zrezygnować z zatrudnienia. Wynikało to również z faktu, że siostra skarżącej podupadła na zdrowiu i nie mogła już pomagać w opiece nad matką. Skarżąca oświadczyła, że mąż skarżącej jest osobą aktywną zawodową, dzieci skarżącej są już dorosłe, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca wyjaśniła, że określiła zakres czynności we wniosku, a zakres czynności z czasem się powiększa.
Decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. Wójt Gminy Ż. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby wymagał całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Z oceny samodzielności według skali Barthel wynika, że matka skarżącej wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, w ubieraniu, chodzeniu. Organ wskazał, że z analizy dokumentacji medycznej wynika, że matka skarżącej cierpi na zaburzenia metabolizmu lipoprotein, inne lipidemie, chorobę zwyrodnieniową stawów, stawu biodrowego, nadciśnienie samoistne. Z dołączonej dokumentacji medycznej wynika, że matka skarżącej mniej więcej raz w miesiącu odbywa wizyty lekarskie. Zdaniem organu zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby wymagał całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.
W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą w znaczeniu powołanego przepisu,
- - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie wadliwie ocenionego materiału dowodowego oraz przyjęcie, że zakres opieki skarżącej nad matką nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącą,
- - naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.
W oparciu o wskazane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Decyzją z dnia 8 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy Ż. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że matka skarżącej najwyraźniej funkcjonowała samodzielnie od sierpnia 2019 r. do lipca 2022 r. Skarżąca była aktywna zawodowo aż do dnia 9 lipca 2022 r., kiedy rozwiązała umowę o pracę za porozumieniem stron, jednakże wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła dopiero w styczniu 2023 r. W ocenie SKO ustalenia te nie przystają do twierdzeń skarżącej, że od śmierci ojca, matka wymagała całodobowej opieki, którą zapewniały razem z siostrą naprzemiennie.
Następnie organ podniósł, że zakres czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącą nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W znacznej mierze są to bowiem czynności związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, natomiast czynności opiekuńcze takie jak, pomoc w utrzymaniu higieny, w ubieraniu się, podawanie leków, przygotowanie i podanie posiłków, w przypadku osoby samodzielnie się poruszającej, nie oznaczają konieczności definitywnej rezygnacji z pracy. Skarżąca ponadto ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o przyznanie usług opiekuńczych. Kolegium zwróciło uwagę, że do alimentacji niepełnosprawnej matki skarżącej zobowiązane są łącznie trzy osoby, a w stosunku do siostry, ani brata skarżącej nie zachodzą okoliczności zwalniające z jego realizacji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:
- - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką;
- - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej, poza samą skarżącą.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji oraz w poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji bez rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, w tym w szczególności z pomięciem okoliczności, że matka skarżącej uzyskała 25 punktów w skali Barthel, z pominięciem wyjaśnień skarżącej dotyczących okresów nieskładkowych organy przyjęły, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co więcej organy w ogóle nie rozważyły, czy siostra skarżącej ma możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego względem matki, skoro według oświadczeń skarżącej oraz jej siostry do 2022 r. pomagała w opiece nad matką, jednakże ze względu na problemy zdrowotne nie ma możliwości wsparcia skarżącej w tej opiece.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). W ocenie Sądu takie ustalenia nie zostały dokonane ani przez organ I, ani II instancji.
Podkreślić należy, że w świetle art. 17 u.ś.r. ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r. komentowanego przepisu pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym należy odróżnić pojęcie niepodejmowania i rezygnacji z zatrudnienia. Związek przyczynowo-skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym. Drugi przypadek występuje w sytuacji, gdy potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym, o którym stanowi art. 17 u.ś.r. (por. K. Małysa-Sulińska, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015). Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia.
Organ powinien każdorazowo ocenić stan faktyczny rozpatrywanej sprawy pod kątem przesłanki rezygnacji i niepodejmowania zatrudnienia. Tymczasem, w zaskarżonej decyzji nie zostały dokonane konieczne ustalenia w tym zakresie. Przede wszystkim określając istnienie związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia w lipcu 2022 r. a opieką nad matką, organ całkowicie pominął podnoszoną przez skarżącą okoliczność, że wcześniej z uwagi na konieczność opieki nad ojcem i matką uzyskiwała od pracodawcy taką możliwość (stąd ujawnione na świadectwie pracy okresy nieskładkowe oraz urlopy bezpłatne), co więcej w lipcu 2022 r. stan zdrowia matki pogorszył się na tyle, że skarżąca musiała przeprowadzić się do matki i zrezygnować z zatrudnienia. W sytuacji, gdy organ miał wątpliwość co do treści oświadczeń skarżącej, mógł zwrócić się do skarżącej o przedłożenie odpowiednich dowodów, a nie pomijać oświadczenia skarżącej przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy.
Dodatkowo, wskazać należy, że organ pominął całkowicie okoliczność, że siostra skarżącej do 2022 r. pomagała jej w opiece nad matką, ale z uwagi na stan zdrowia nie była w stanie kontynuować wsparcia. W rezultacie, zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenia organu, że do 2022 r. matka skarżącej radziła sobie sama, nie znajdują oparcia w materiale dowodowym sprawy. Dodatkowo, Kolegium wskazało, że nie polegają na prawdzie twierdzenia skarżącej, że po śmierci ojca wymagała już opieki, którą skarżąca realizowała wraz z siostrą, tymczasem w ocenie Sądu, takie stwierdzenia znajdują oparcie w materiale dowodowym sprawy, w tym w szczególności oświadczeniach skarżącej i jej siostry, a także treści orzeczenia o niezdolności matki skarżącej do samodzielnej egzystencji, która istnieje od sierpnia 2019 r.
Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem Sądu również ta okoliczność nie została ustalona w toku postępowania, organ powinien był uwzględnić moment objęcia matki opieką, moment rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą i zakres czynności realizowanych przez skarżącą, a także możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na wiek, stan zdrowia, doświadczenie, a także treść oświadczeń skarżącej wyjaśniających okresy nieskładkowe na świadectwie pracy. Podkreślenia wymaga, że skarżąca w oświadczeniach składanych w toku postępowania wskazywała na istnienie takiego związku czasowego, podnosząc, że w lipcu 2022 r. stan zdrowia matki uległ pogorszeniu, skarżąca zamieszkała z matką i zrezygnowała z zatrudnienia.
Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest podejmowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, której zakres wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy (por. art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Zakres opieki jest determinowany stanem zdrowia osoby niepełnosprawnej. W niniejszej sprawie organy I i II instancji ustaliły, że zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby konieczna była całkowita rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia. Przy ocenie zakresu opieki, której wymaga matka skarżącej, organy pominęły fakt, że uzyskała ona 25 punktów w skali Barthel, co jest wartością graniczną i powinno być uwzględnione przez organ przy ocenie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką. Organ I instancji zwrócił jedynie uwagę, na czynności w których pomocy i wsparcia potrzebuje matka skarżącej, pomijając w szczególności okoliczność, że matka skarżącej nie ma możliwości poruszania się.
Zwrócić należy uwagę, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy wówczas, gdy organ dokonana dowolnych ustaleń faktycznych. O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20). Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W toku postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne było również rozważanie, czy rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad matką. Ustalenia te są zdaniem Sądu istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia w sprawie konieczności rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą, a przede wszystkim określenia, czy rodzina jest w stanie się tak zorganizować, aby zapewnić opiekę niepełnosprawnej matce, przy równoczesnym utrzymaniu przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu organ nie dokonał wszechstronnych ustaleń w tym zakresie. Pominął kwestie stanu zdrowia siostry skarżącej, nie dokonał analizy możliwości realizacji obowiązku przez brata skarżącej.
Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem z zakresu pomocy społecznej, a zatem jego przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.
Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt S 1/10) o przedstawieniu Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwag dotyczących niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne jest subsydiarną formą pomocy rodzinie, jest ono wyrazem realizacji zasady pomocniczości. Jak podkreślił Trybunał, rekonstrukcja normy określonej w art. 17 u.ś.r. wymaga uwzględnienia zarówno przepisów tej samej ustawy, jak i innych ustaw m. in. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego.
W rezultacie, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 k.p.a.
Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania.
Wskazać należy, że to czy skarżąca je spełnia należy już do istoty sprawy, która wobec wadliwego zastosowania przepisów procesowego nie została rozstrzygnięta (tak słusznie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazania zawarte w niniejszym wyroku: ustali stan zdrowia matki skarżącej, jej samodzielność, możliwość zaspokajania własnych potrzeb, zakres opieki, której wymaga z uwagi na stan zdrowia, ustali możliwości rodzeństwa skarżącej w zakresie realizacji obowiązku alimentacyjnego z uwzględnieniem stanu zdrowia i wieku rodzeństwa, ustali czy spełnione są przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego, a podjętą decyzję uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak punkcie pierwszym sentencji wyroku.