Uzasadnienie
Decyzją z 27 lutego 2023 r., Prezydent Miasta Krakowa odmówił skarżącej (M. W.) przyznania dodatku elektrycznego.
Przyczyną odmowy wnioskowanego przez skarżącą dodatku było ustalenie, że nie jest ona odbiorcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym przy ul. S. [...] w K., w rozumieniu art. 3 pkt 13 b ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1385 z późn. zm.). W złożonym 19 stycznia 2023 r. wniosku o dodatek energetyczny skarżąca oświadczyła, że prowadzi wieloosobowe gospodarstwo domowe, którego główne źródło ogrzewania jest zasilane energią elektryczną. Do wniosku załączyła umowę kompleksową dotycząca energii elektrycznej oraz zaświadczenie o rozliczeniu zużycia energii elektrycznej w 2021 r., gdzie nabywcą był płatnik W. W., a nie skarżąca. Do dnia wydania decyzji, skarżąca poinformowana o zakończeniu postępowania dowodowego, nie złożyła końcowego oświadczenia w powyższej sprawie.
W odwołaniu skarżąca wskazała, że 13 stycznia 2023 r. odmówiono jej ojcu, będącemu właścicielem ww. mieszkania, przyjęcia wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego z uwagi na to, że posiadał inny adres zamieszkania. Poradzono mu wówczas aby wniosek złożyła jego córka (skarżąca). Po otrzymaniu od organu w dniu 16 lutego 2023 r. informacji o zakończeniu postępowania dowodowego, matka skarżącej "przepisała" licznik energii na skarżącą, o czym tego samego dnia poinformowała organ prowadzący sprawę o przyznanie dodatku. Zaznaczyła, że T. jest zobowiązany przepisać licznik i zawrzeć umowę z nowym odbiorcą w terminie 14 dni od złożenia wniosku. Z informacji uzyskanej z T. wynikało przy tym, że status umowy figurował jako "nie rozpatrzona".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 14 sierpnia 2023 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie uznał, że dla przyznania dodatku elektrycznego ma znaczenie kto jest odbiorcą końcowym umowy, nie zaś to kto finalnie opłaca rachunki za energię elektryczną. Uprawnioną osobą do otrzymania dodatku elektrycznego był zdaniem Kolegium, wskazany w przepisie odbiorca energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy Prawo energetyczne, czyli dokonujący zakupu energii elektrycznej. W tym więc przypadku, to faktura dokumentowała wykonanie takiej umowy, stąd "odbiorcą" w rozumieniu ustawy będzie osoba fizyczna w gospodarstwie domowym, na którą jest wystawiona faktura. Dodatek będzie więc przysługiwał na wniosek osoby, który taką umowę zawarła i na którą wystawiane są faktury. Najemca/dzierżawca/osoba, której lokal jest użyczany - jako osoba niebędąca stroną umowy z przedsiębiorstwem energetycznym nie jest uprawniona do złożenia wniosku o dodatek elektryczny.
Dla potrzeb weryfikacji wniosku przez gminę, wnioskodawca winien przedstawić odpowiedni dokument świadczący, że jest osobą uprawnioną np. kopię kompleksowej umowy sprzedaży energii elektrycznej lub kopię faktury wystawionej przez sprzedawcę energii. Ustawodawca odmiennie niż w ustawie o dodatku węglowym i osłonowym, wyraźnie wskazał, że wnioskodawcą może być odbiorca końcowy czyli posiadający umowę o zakup energii.
W związku z powyższym Kolegium uznało za zasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. Natomiast w zakresie podpisanej przez skarżącą nowej umowy z dostawcą energii eklektycznej w ww. lokalu Kolegium wyjaśniło, że na okres, który skarżąca domagała się wsparcia finansowego nie legitymowała się usprawnieniami o jakich mowa w powołanych przepisach czyli nie była odbiorcą końcowym dokonującym zakupu energii elektrycznej. Tym samym nie było możliwe uwzględnienie wniosku o przyznaniu dodatku elektrycznego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucono, że Kolegium nie dokonało wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności pisma z 13 marca 2023 r. skierowanego do Krakowskiego Centrum Świadczeń, w którym dokładnie opisana została zaistniała sytuacja i czynności zmierzające do spełnienia wymogów ustawy o dodatku elektrycznym
Skarżąca podniosła, że prawo nie nakłada na właściciela lokalu obowiązku przepisywania umowy z zakładem energetycznym na każdoczesnego użytkownika tegoż lokalu, stąd sytuacja, w której osoba prowadząca gospodarstwo domowe nie była końcowym odbiorcą energii formalnie (choć nim była faktycznie). W momencie składania wniosku nikt z przedstawicieli Urzędu Miasta nie potrafił znaleźć wyjścia z powyższej sytuacji, ale mimo to wniosek został przyjęty. Pełnomocnik skarżącej w dniu 16 lutego 2023 r. zapoznał się z aktami sprawy w siedzibie Krakowskiego Centrum Świadczeń, gdzie poinformowano go, że jest możliwość zmiany orzeczenia, pod warunkiem przepisania na skarżącą umowy z zakładem energetycznym. W tym samym dniu skarżąca przepisała licznik energii elektrycznej, drogą elektroniczną, co potwierdziła firma T., mailem informującym o złożeniu formularza przez obie strony: zdającą i przyjmującą (czyli pragnącą zawrzeć nową umowę kompleksową).
Kolejnego dnia skarżąca telefonicznie poinformowała urzędniczkę Krakowskiego Centrum Świadczeń. Jednak ostatecznie działanie skarżącej nie przyniosło efektu, gdyż decyzją z 27 lutego 2023 r. odmówiono jej przyznania dodatku elektrycznego. W międzyczasie skarżąca usiłowała uzyskać od firmy T. potwierdzenie zawarcia umowy w formie dokumentu. Firma T. nie wywiązała się z warunków umowy, znacznie przekraczając obowiązujący termin, stąd Umowa Kompleksowa miała datę 3 marca 2023 r. Skarżąca podała, że płaci za prąd w ww. lokalu oraz, że limit 2 000kWh został przekroczony dnia 6 lutego 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarżąca uprawdopodobniła, że faktycznie zamieszkuje w mieszkaniu, którego dotyczył wniosek o przyznanie dodatku elektrycznego i to ona ponosi koszt zakupu zużywanej przez nią i jej rodzinę energii elektrycznej.
Wskazany jako podstawa prawna art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego definiuje odbiorcę energii elektrycznej jako "odbiorcę końcowego dokonującego zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła wyłącznie w celu ich zużycia w gospodarstwie domowym".
Powyższy przepis miał istotne znaczenie w sprawie ponieważ zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1704 z późn. zm.), dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne.
W ocenie Sądu nie jest więc tak, że ustawodawca wymagał literalnie posiadania umowy zakupu czy też faktury na zakup energii elektrycznej. Istotne było, aby wnioskodawca udowodnił, że faktycznie zużywa energię elektryczną pod danym adresem i ponosi jej koszt zużycia.
Sądy administracyjne powszechnie dostrzegają, że nie zawsze faktyczni najemcy (użytkownicy) lokalu posiadają formalne umowy zawarte z zakładami energetycznymi.
Orzekający Sąd podziela przy tym pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wyrażony w wyroku z 14 listopada 2023 r., II SA/Bd 816/23, w którym orzekający skład wyraźnie wskazał, że: "Nie można bowiem identyfikować odbiorcy energii elektrycznej wyłącznie przez wzgląd na samą formalną okoliczność podpisana umowy z dostawcą energii elektrycznej, niezależnie od tego z czyich środków pieniężnych będzie opłacana energia elektryczna, kto jest rzeczywistym jej odbiorcą i kto faktycznie będzie ją zużywał w gospodarstwie domowym. Przepis art. 3 pkt 13b p.e., nie definiuje odbiorcy końcowego przez wzgląd na fakt uwidocznienia go na fakturze zakupu energii elektrycznej, ale z uwagi na dwie okoliczności.
Po pierwsze, określa, że podmiot ten dokonuje zakupu (podkreślenie legalnego i odpłatnego jej uzyskania) ww. energii, a po wtóre, że celem ww. zakupu będzie wyłącznie zużycie ww. energii w gospodarstwie domowym".
Podobny pogląd przedstawił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 8 lutego 2024 r., III SA/Kr 1388/23 podkreślając, że definicja art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego w ogóle nie odnosi się do wymogu posiadania umowy i faktury wskazującej na wnioskodawcę jako końcowego odbiorcę w gospodarstwie domowym. Jak dalej wskazywał Sąd w powołanym wyroku, zaprezentowane przez organy stricte formalistyczne podejście do pojęcia odbiorcy energii elektrycznej, poprzez jedynie pryzmat wskazanej na fakturze osoby nabywcy energii, nie daje się też obronić w kontekście celów ustawy o szczególnych rozwiązaniach, służących ochronie odbiorców energii elektrycznej. Jak wskazuje się bowiem w uzasadnieniu projektu ustawy (druk 2630) "projektowana regulacja pozwoli na uruchomienie nadzwyczajnego instrumentu zwiększającego bezpieczeństwo energetyczne gospodarstw domowych, w szczególności obywateli w największym stopniu narażonych na ubóstwo energetyczne i zapewni im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. (...) Projekt ustawy ma na celu zapewnienie wsparcia dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych, w tym zużywanej na potrzeby pomieszczeń gospodarczych związanych z prowadzeniem gospodarstw domowych, lokali o charakterze zbiorowego mieszkania".
Powyższe potwierdza niewątpliwie, że ratio legis świadczenia wprowadzonego przedmiotową ustawą koncentruje się na udzieleniu pomocy w postaci dodatku elektrycznego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Potwierdza to również treść art. 32a ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej, zgodnie z którymi dodatek przyznaje się, w opisanych tam okolicznościach, nawet w sytuacji niezłożenia wniosku przez stronę. Projektowana regulacja miała co do zasady zapewnić bezpieczeństwo energetyczne gospodarstwom domowym i zapewnić im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków.
Przywołać należałoby w tym miejscu również treść art. 32 ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej, gdzie ustawodawca wskazał, że organ pierwszej instancji dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (ust. 1). Przy czym jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy organ ten może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2 (ust. 2).
Jednocześnie, stosownie do art. 34 ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego stosuje się odpowiednio m.in. przepisy art. 24a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, 1265 i 2140), gdzie wskazano, w szczególności, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Ponadto w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym dodatku elektrycznego przedmiotowej ustawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775).
W rozpatrywanej sprawie mieszkanie skarżącej stanowiło własność jej ojca; który faktycznie zamieszkiwał pod innym adresem. Co więcej, nie zostały zakwestionowane istotne dla sprawy okoliczności tj., że skarżąca zamieszkiwała w rzeczywistości w mieszkaniu swojego ojca razem ze swoją rodziną i ponosiła koszt zużywanej energii elektrycznej. Z akt nie wynika, aby w ogóle organ miał wątpliwości czy skarżąca faktycznie zamieszkuje w lokalu, którego dotyczył wniosek i czy tam zamontowano wskazane źródło ciepła – nie przeprowadzono bowiem wywiadu środowiskowego.
Zdaniem Sądu organ dokonał błędnej interpretacji art. 3 pkt 3b Prawa energetycznego. Na marginesie sprawy Sąd zauważa, że skarżąca podjęła kroki zmierzające do formalnego podpisania umowy z dostawcą energii elektrycznej (pomimo tego, że akurat przepisy dotyczące dodatku elektrycznego tego nie wymagały); opóźnienie wynikało jednak nie tyle z kwestionowania przez dostawcę możliwości dostarczania skarżącej energii elektrycznej, ale z przyczyn organizacyjnych leżących po stronie przedsiębiorstwa. Powyższe oznacza., że również dostawca energii elektrycznej nie kwestionował zamontowania w przedmiotowym lokalu punktu odbioru tego medium.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, mając również na uwadze wskazany cel ustawy.
Z tych to przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz.1634).