Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 2 września 2021 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania M. L. (dalej: "skarżący") świadczenia wychowawczego na dziecko J. L. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 22, art. 23 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407, dalej: "u.p.p.w.d.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735).
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 1 lutego 2021 r. skarżący wniósł o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko J. L. urodzonego [...] 2011 roku.
Pismem z dnia 4 marca 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy W poinformował, że wniosek o przyznanie świadczenia na okres zasiłkowy 2019/2020 oraz na okres zasiłkowy 2021/2022 złożyła M. L. Na mocy wyroku z dnia [...] 2016 r. Sąd Okręgowy Wydział Cywilno-Rodzinny (sygn. akt [...]), władzę rodzicielską nad J. S. L. pozostawiono obojgu rodzicom, ustalając, że miejsce zamieszkania dziecka będzie miejsce zamieszkania matki M. L., a strony będą wykonywać władzę rodzicielską zgodnie z zawartym porozumiem. Postanowieniem z dnia [...] 2019 r. Sąd Okręgowy Wydział Cywilny- Rodzinny Sekcja ds. Odwoławczych zmienił ww. orzeczenie o władzy rodzicielskiej w taki sposób, że powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej M. L., ograniczając władzę rodzicielską skarżącego do prawa współdecydowania o istotnych sprawach dotyczących małoletniego syna.
Z przeprowadzonego w dniu 22 marca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że M. L. sprawuje całodobową opiekę nad dzieckiem. W czasie przeprowadzania wywiadu małoletniego nie było w domu przebywał w szkole.
W dniu 27 kwietnia 2021 r. pracownik socjalny sporządził notatkę, z której wynika, że skarżący zakwestionował potrzebę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego. Pismem z dnia 19 maja 2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej poinformował organ prowadzący postępowanie, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze skarżącym było niemożliwe.
Decyzją z dnia [...] 2021 r. Prezydent Miasta K odmówił skarżącemu przyznania wychowawczego na dziecko J. L. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie orzeczenia Sądu Okręgowego z dnia [...] 2019 r., treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z M. L. oraz oświadczeń M. L. organ ustalił, że opiekę nad małoletnim J. L. sprawuje matka M. L. Organ podkreślił, że skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co w świetle art. 23 ust. 1 u.p.p.w.d. dawało podstawę do odmowy przyznania świadczenia.
W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił naruszenie dobra dziecka, a także:
- - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. co doprowadziło do braku prawidłowych ustaleń w zakresie sprawowania przez rodziców opieki nad dzieckiem, w szczególności uznaniu, że matka sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem;
- - naruszenie przepisów u.p.p.w.d. poprzez jego niezastosowanie, przepis bowiem stanowi, że jeżeli opieka jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wypłaca się temu, kto pierwszy złożył wniosek;
- - obrazę art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie faktów prawnych powiązanych z obowiązującymi orzeczeniami oraz stanem faktycznym występującym w sprawie.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji i/lub ich uchylenie w całości oraz przyznanie świadczenia wychowawczego.
Decyzją z dnia 2 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w sprawie nie ma miejsca zbieg prawa obojga rodziców do świadczenia wychowawczego, ponieważ tylko matka sprawuje władzę rodzicielską nad synem, a ojciec dziecka ma ograniczoną władzę rodzicielską, w rezultacie nie jest możliwe przyznanie świadczenia wychowawczego skarżącemu. Organ podniósł także, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału, prowadzącą do uznania, że jedynie matka sprawuje opiekę nad dzieckiem, w sytuacji gdy zgodnie z zasadami logiki oraz obowiązującego prawa należy wywieść odmienne wnioski. Skarżący podniósł ponadto, że organ nie odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że nie został zwolniony z obowiązków rodzicielskich względem syna, tj. jego wychowania i opieki nad nim.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami.
W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że nie zawiera ona wad dających podstawę do jej uchylenia, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
Jak stanowi art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d. obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.
Zgodnie z treścią obowiązującego w dniu wydania decyzji art. 23 ust. 1 u.p.p.w.d. organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa w art. 15 ust. 1, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.
W niniejszej sprawie bezsporną okolicznością jest, że Sąd Okręgowy Wydział Cywilny – Rodzinny postanowieniem z dnia [...] 2019 r. zmienił orzeczenie o władzy rodzicielskiej nad małoletnim J. L. urodzonym w dniu [...] 2011 r. w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzył M. L., ograniczając władzę rodzicielską skarżącego do prawa współdecydowania w istotnych sprawach dotyczących małoletniego syna. W powołanym postanowieniu określono również kontakty skarżącego z synem na każdy drugi i czwarty piątek miesiąca od godziny 16 do 20 oraz każdą drugą i czwartą sobotę miesiąca od godziny 12 do 17 poza miejscem zamieszkania małoletniego, bez obecności M. L. Bezsporną okolicznością jest również, że skarżący oraz M. L. (matka małoletniego J. L.) złożyli wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz, że skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
Zgodnie z treścią art. 4 świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, który sprawuje opiekę nad dzieckiem. Zasadą jest zatem, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje. Podział świadczenia wychowawczego jest od niej wyjątkiem, uzależnionym od istnienia orzeczenia sądowego ustanawiającego opiekę naprzemienną. Wykonywanie opieki naprzemiennej ma miejsce jedynie wtedy, gdy rodzice dziecka zamieszkują osobno, dziecko przebywa u każdego z nich naprzemiennie, w porównywalnych okresach i fakt istnienia takiej opieki wynika z orzeczenia sądu.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce małoletniego M. L., a nie skarżącemu. W niniejszej sprawie brak było również podstaw do dokonania podziału świadczenia wychowawczego pomiędzy skarżącego a matkę małoletniego.
Z treści orzeczenia Sądu Okręgowego oraz wywiadu środowiskowego wynika, że opiekę nad małoletnim sprawuje matka, z którą zamieszkuje małoletni J. L. Małoletni nie mieszka ze skarżącym, a skarżący posiada jedynie zagwarantowane kontakty z dzieckiem w dwa piątki i dwie soboty w miesiącu poza miejscem zamieszkania małoletniego. Co więcej, mając na względzie treść postanowienia Sądu Okręgowego ograniczającego władzę rodzicielską skarżącego, brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że skarżący wraz z M. L. sprawuje opiekę naprzemienną nad małoletnim J. L. Podkreślić ponadto należy, że skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego co stanowi samodzielną podstawę przyznania świadczenia wychowawczego w świetle art. 23 u.p.p.w.d.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, w ocenie Sądu organy pierwszej i drugiej instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, a następnie wydały prawidłowe rozstrzygnięcie. Treść zebranego w sprawie materiału dowodowego (nie kwestionowanego przez skarżącego) nie daje podstaw do stwierdzenia, że M. L. ma ograniczoną władzę rodzicielską. Organy nie twierdziły, że skarżący nie ma obowiązku wychowywania i opieki nad synem, lecz że nie spełnia przesłanek przyznania mu świadczenia wychowawczego. Sąd nie podzielił zarzutu, że Kolegium nie odniosło się do podniesionych w odwołaniu zarzutów. Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił przesłanki i okoliczności sprawy, wskazując z jakiej przyczyny nie przysługuje skarżącemu świadczenie wychowawcze. Podnieść należy, że zarzut dokonania przez organ dowolnej oceny materiału dowodowego nie może być oparty wyłącznie na subiektywnym przekonaniu skarżącego.
Trzeba bowiem wskazać, że o dowolności oceny można byłoby mówić wyłącznie w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20, CBOSA). Tymczasem, ustalenia dotyczące okoliczności faktycznych sprawy, dokonane przez organy I i II instancji, w pełni korespondują ze zgromadzonymi w sprawie dowodami, w szczególności z dokumentów, w tym dokumentów urzędowych.
W ocenie Sądu decyzje organów I i II instancji zostały wydane w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy z prawidłowo zastosowanymi normami prawa materialnego.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).
Mają na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.