Uzasadnienie
Zaskarżoną przez D. T., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 7 września 2023 r., znak: SKO.ŚR/4111/806/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r.,poz. 775), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Olkusz z dnia 13 czerwca 2023 r., znak: OPS/5231/SP/116/2023, o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 18 listopada 2021 r., znak: OPS/5231/ŚP/223/2021, Burmistrz Miasta i Gminy Olkusz odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawna matką
Decyzją z dnia 28 stycznia 2023 r., znak: SKO.SR/4111/1796/2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji.
Wyrokiem z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 435/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Zdaniem Sądu przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie dało odpowiedzi na pytanie, czy zakres i sposób sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Organ nie podjął możliwych i koniecznych czynności dla zweryfikowania zakresu sprawowane opieki oraz jej wymiaru, które to okoliczności determinują ocenę spełnienia przesłanki umożliwiającej przyznanie świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ostawy o świadczeniach rodzinnych. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji winien więc ustalić powyższe okoliczności.
Decyzją z dnia 13 czerwca 2023 r., znak: OPS/5231/SP/116/2023, Burmistrz Miasta i Gminy Olkusz ponownie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Uzasadniając decyzję organ pierwszej instancji wskazał, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad matką.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca.
Opisaną na wstępie decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazało, że organ pierwszej instancji wypełnił zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt III SA/KR 435/22, przeprowadzając wywiad środowiskowy oraz pozyskując dokumentację medyczną i stosowne wyjaśnienia.
Organ wskazał, że zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w Chrzanowie z dnia 28 sierpnia 2016 r. matka skarżącej została zaliczona do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji co odpowiada zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie została ustalona data powstania niepełnosprawności. Jednocześnie skarżąca wskazała, że nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką.
Odwołując się do treści art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium odniosło się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/1. Podniosło, że zgodnie z tym orzeczeniem art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącej nie mogła być negatywną przesłanką w przedmiocie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Kolegium nie zostały jednak spełnione pozostałe przesłanki pozwalające na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Materiał zgromadzony w sprawie, nie daje bowiem podstaw do uznania zasadności twierdzenia skarżącej o niepodejmowaniu zatrudnienia w związku z opieką nad matką.
Ze zgromadzonego materiału wynika, że skarżąca zamieszkuje z matką i mężem. Skarżąca sprawuje opiekę. W ramach je wykonuje czynności higieniczno - pielęgnacyjne ze względu na nadwagę matki, pomaga jej więc w higienie osobistej, sprząta, robi zakupy, przygotowuje posiłki, robi pranie, zapewnia opiekę medyczną, pomaga w załatwianiu spraw urzędowych. Matka skarżącej oprócz szeregu typowych chorób wieku podeszłego takich jak schorzenia kardiologiczne, pulmonologiczne, naczyniowe, przyjmuje leki na schorzenia psychiatryczne. Ostatnia wizyta u lekarza psychiatry miała miejsce około 5 lat temu, jednak skarżąca nie posiada dokumentacji w rym zakresie, natomiast leki są stale przyjmowane w ustalonej dawce i przepisywane przez lekarza rodzinnego. Skarżąca może liczyć na dodatkową pomoc przy opiece nad matką od męża, teściowej i córki. Nie ubiegała się o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych.
Z materiału dowodowego nie wynika, aby skarżąca podejmowała jakiekolwiek zatrudnienie po 2014 r. jeszcze przed wydaniem orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji matki. Ostatnia umowa o pracę została rozwiązana na wniosek pracodawcy, a skarżąca utrzymuje się z dochodu męża.
Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem Kolegium w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki, albowiem opieka, którą sprawuje skarżąca nie ma charakteru tego rodzaju ażeby zmuszała ją do definitywnej rezygnacji z pracy, a strona nie wykazała by kiedykolwiek była zatrudniona lub żeby takiego zatrudnienia poszukiwała.
Kolegium nie zakwestionowało przy tym, że matka skarżącej ze względu na schorzenia i niepełnosprawność powinna w miarę możności mieć stałą opiekę i pomoc w czynnościach dnia codziennego takich jak: przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przyjmowanie leków i podczas wizyt lekarskich. Jednak do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez skarżącą można zaliczyć pomoc w przemieszczaniu się do toalety oraz wieczorną toaletę. Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, wykupowanie lekarstw, zapewnienie transportu do lekarzy, pranie, sprzątanie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.
Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można więc przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką w takim zakresie, że uniemożliwia to zatrudnienie skoro w domu zamieszkuje także mąż skarżącej.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że organ pomocowy ustalił stan faktyczny - sytuację zdrowotną osoby niepełnosprawnej, sytuację rodzinną i zawodową skarżącej. Pełnomocnik skarżącej został wezwany do przedstawienia dokumentacji medycznej potwierdzającej schorzenia osoby niepełnosprawnej, był zawiadamiany o podejmowanych czynnościach dowodowych w sprawie - tym samym nieuzasadniony jest zarzut naruszenia zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Kwestią sporną okazała się okoliczność, czy niepozostawanie w zatrudnieniu przez skarżącą od 2015 r. jest związane z opieką nad matką, czy też jest związane z decyzją o pozostawaniu na utrzymaniu męża i wykonywaniem obowiązków alimentacyjnych względem matki.
W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji wykazał, że skarżąca nie pracowała jeszcze przed ustaleniem niepełnosprawności matki i zrezygnowała z poszukiwania zatrudnienia wiele lat przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Zakres ustalonych czynności opiekuńczych nie wskazuje natomiast na niemożność podjęcia zatrudnienia nawet w częściowym rozmiarze.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów:
- - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy nieodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieka nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy zachodzi.
- - art. 6, 8, 9, 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia spraw, w tym faktycznego zakresu opieki wykonywanej przez skarżącą nad matką, co doprowadziło do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartym w skardze (k. 4 akt sądowych)i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie.
Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.
Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 28 września 2016 r., z którego wynika, iż jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, co jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności wobec postanowień - art. 3 pkt 21b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Trafne jest co do zasady stanowisko Kolegium, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być samodzielną podstawą do odmowy przyznania skarżącej prawa do żądanego świadczenia z uwagi na treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym to Trybunał stwierdził niekonstytucyjność wskazanego przepisu. Zauważyć jednak należy, że w kontekście motywów rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji zawartych w decyzji z dnia 13 czerwca 2023 r., znak: OPS/5231/SP/116/2023, ten fragment wypowiedzi Kolegium dotyczący wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych należało ocenić jako zbędny dodatek do treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
U podstaw wydania przez organ pierwszej instancji negatywnej decyzji w ponownym rozpatrzeniu sprawy legły bowiem kwestie związane ze stwierdzeniem braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką i to w szczególności związane z oceną zakresu i charakteru czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą, zaaprobowane przez Kolegium. Nie do końca Sąd zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, że znaczenie w tym względzie ma także okoliczność, iż skarżąca nie podejmowała jakiegokolwiek zatrudnienia po 2014 r. a więc jeszcze przed wydaniem orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącej, a ostatnia umowa o pracę została rozwiązana na wniosek pracodawcy. Liczy się kontekst związany z chwilą złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, czy wtedy związane jest to odpowiednio z rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia, czy tez niepodejmowaniem jakiejkolwiek pracy lub innego zatrudnienia związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnych członkiem rodziny.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela natomiast stanowisko i Kolegium i organu pierwszej instancji, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest rzeczywiście związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką z uwagi na ocenę zakresu i charakteru wykonywanych czynności opiekuńczych.
W konsekwencji prawidłowo uznało Kolegium, że podjęte rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącej żądanego świadczenia przez organ pierwszej instancji odpowiada prawu.
Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie mogło skorzystać więc z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Przekonywująca i trafna jest ocena organów obydwu instancji, że wiele z czynności, wskazanych w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, wykonywanych przez skarżącą to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są to takie czynności jak: pranie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, wykupywanie lekarstw, zapewnienie transportu do lekarzy, utrzymywanie porządku w otoczeniu, są typowymi czynnościami związanymi z szeroko rozumianym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Zgodzić się należało z oceną, że jedynie do czynności typowo opiekuńczych można zaliczyć spośród wymienionych pomoc matce w przemieszczaniu się do toalety, czy też wieczorną toaletę.
Prawidłowo oceniło i Kolegium i organ pierwszej instancji, że opieka sprawowana przez skarżącą nie ma więc charakteru o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Czynności opiekuńcze, które skarżąca wykonuje przy matce, wbrew twierdzeniom, nie wskazują na konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką – jak ujął to w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji pełnomocnik skarżącej, że opieka ta zajmuje skarżącej cały dzień. Pomoc świadczona przez skarżącą nie wykracza bowiem rzeczywiście poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w przeciętnym gospodarstwie domowym, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji, jakie powinny występować pomiędzy członkami rodziny. Wprawdzie ustalenia przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wskazują, że matka skarżącej ma dużą nadwagę, która znacznie utrudnia jej poruszanie się, niemniej jednak nie jest osobą leżącą, sama spożywa posiłki i ogląda przez większą cześć dnia seriale telewizyjne, jak ustalił pracownik socjalny.
Oceny zakresu i charakteru czynności opiekuńczych nie mogły w żaden sposób, zdaniem Sądu, zmienić okoliczności związane ze stanem zdrowia matki skarżącej. Na prośbę organu przedstawiła skarżąca jedynie dwie karty z leczenia szpitalnego matki. Pierwsza dotyczy okresu leczenia od 24 grudnia 2014 r. do 2 stycznia 2015 r., kiedy to matka skarżącej przeszła operację przepukliny udowej, druga zaś dotyczy okresu od 12 czerwca 2015 r. do 16 czerwca 2015 r., gdy matka skarżącej była hospitalizowana w Oddziale Chorób Wewnętrznych Nowego Szpitala w Olkuszu z powodu zapalenia płuc, gdzie zdiagnozowano zaburzenia afektywne dwubiegunowe – epizod depresji łagodny oraz ograniczenia osobowości i wdrożono farmakologiczne leczenie psychiatryczne.
W ocenie Sądu zasadnie więc podkreślił w tym względzie organ pierwszej instancji w motywach wydanego rozstrzygnięcia, że ze wskazanej karty leczenia szpitalnego wynika, iż zalecono dalsze leczenie pod kontrolą podstawowej opieki zdrowotnej, poradni pulmonologicznej, kardiologicznej oraz zdrowia psychicznego, a na prośbę organu o przedłożenie dokumentacji medycznej, która świadczyłaby o monitorowaniu stanu zdrowia matki, skarżąca oświadczyła, że nie ma takiej dokumentacji, ponieważ matka nie jest objęta opieką lekarza kardiologa ani pulmonologa ani psychiatry, a ostatnia wizyta u lekarza tej ostatniej specjalności miała miejsce 5 lat temu. Skarżąca nie zdołała wobec tego skutecznie wykazać, że stan zdrowia matki skarżącej rzeczywiście wymaga od niej dyspozycyjności i zwiększonej w związku z tym uwagi, jak starała się przekonać, które to okoliczności powodują, iż nie może ona podjąć pracy.
Oceny tej nie mogły także zmienić dowody w postaci wydanego przez lekarza rodzinnego, podkreślić należy - po przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym – zaświadczenia, w którym to lekarz stwierdził, że matka skarżącej jest osobą zależną od osób drugich oceniając jej samodzielność w skali Barthel na 15 punktów na 100 możliwych. Przekonujące są argumenty organu pierwszej instancji, że skoro lekarz ten ocenił matkę skarżącej jako osobę całkowicie niesamodzielną, a jej stan na ciężki, to zadać należało fundamentalne pytanie, dlaczego pomimo tak złego wyniku, nie zalecił długoterminowej pielęgniarskiej opieki domowej zgodnie ze standardami opieki medycznej, nie zalecił żadnych badań profilaktycznych ani konsultacji innych lekarzy specjalistów. Rację ma więc organ pierwszej instancji odwołując się do ogólnej wiedzy i doświadczenia życiowego, że ocena tego dowodu, przy czym zastrzec należy, nie chodzi tu o kwestie dotyczące kompetencji medycznych wystawiającego zaświadczenie, lecz o uzasadnienie takiego stanowiska (właściwie jego braku i niewskazania okoliczności je uzasadniających), nie mogła prowadzić do innej oceny tego dokumentu.
Poza tym powyższy dokument nie może być oceniany w oderwaniu od innych dowodów i całokształtu okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. Sąd zdaje sobie więc sprawę z trudności związanych z funkcjonowaniem w życiu codziennym matki skarżącej oraz jej rodziny, niemniej jednak zauważyć należy, że zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą istotnie nie jest tego rodzaju, iż wyklucza wykonywanie przez nią jakiejkolwiek pracy zawodowej, a tylko w takim wypadku, przy braku istnienia negatywnych przesłanek przedmiotowe świadczenie mogłoby być przyznane. Powiązanie podnoszonych przez skarżącą okoliczności stanu zdrowia matki z przedłożonymi dotychczas dokumentami medycznymi, biorąc pod uwagę i doświadczenie życiowe i ogólną wiedzę, wskazują niewątpliwie na trudności poruszania się matki, lecz wbrew twierdzeniom skarżącej, nie dają podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia matki jest aż taki, iż bezsprzecznie nie może ona samodzielnie funkcjonować w życiu bez pomocy osób najbliższych we wszystkich czynnościach dnia codziennego.
Istotnie, z uwagi na wskazane aspekty fizjologiczne, matka skarżącej ma zakładane pampersy, co powoduje, że może ona pozostawić matkę przez dłuższy okres czasu pozwalający na wykonywanie pracy choćby w ograniczonym czasie pracy. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane tylko wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. odpowiednio: współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej(a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. Co do zasady czynności takie jak: sprzątanie, pranie, gotowanie, czy robienie zakupów oraz załatwianie spraw urzędowych są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie odznaczają się niczym nadzwyczajnym.
Pomoc np. w czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków i ich spożywaniu także są wpisane w codzienne funkcjonowanie członków rodziny. Niewątpliwie, w zależności od konieczności, wymagają poświęcenia czasu, ale materiał dowodowy niniejszej sprawy nie wskazuje, by zwłaszcza te czynności związane z pomocą w przemieszczeniu się matki skarżącej absorbowały w takim rozmiarze skarżącą, że niweczą całkowicie jakąkolwiek jej pracę. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza więc twierdzeń skarżącej o tak absorbujących czynnościach opiekuńczych wobec matki, że nie może on podjąć pracy. Ponownie podkreślić należy, że czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Takiego stanu rzeczy skarżąca nie przedstawiła organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób, a organy zobowiązane są ustalić istnienie bądź nie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą więc organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale, co istotne i decydujące, weryfikacja zakresu wymagającego rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22). Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Kolegium miało wystarczające podstawy, do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Nawet bowiem w sytuacji sprzeczności, czy też niewłaściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, decydujące znaczenie ma jego zasadność i prawidłowość. Kolegium mogło więc skorzystać ze swych kompetencji, przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) przez ich błędną wykładnię i zastosowanie. Nie można też Kolegium zarzucić naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (artykułów: 6, 8, 9, 77 § 1, 7 w zw. z 80 k.p.a.), które by skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji.
Ratio legis pomocy społecznej, która to, co ponownie podkreślić należy z całą mocą, ma charakter subsydiarny. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.