Uzasadnienie
Pismem z dnia [...].10.2000 r Sąd Rejonowy, II Wydział Karny w D. przesłał do Urzędu Celnego w K. odpis prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia [...].06.2000 r wydanego w sprawie przeciwko M. Z., na mocy którego postanowiono wydać skarżącemu samochód marki [...], nr nadwozia [...], rok produkcji 1987, stanowiący dowód rzeczowy zajęty na poczet postępowania karnego. Przedmiotowy pojazd był przechowywany w Urzędzie Celnym w K. Pismem z dnia [...].11.2000r. Urząd Celny wezwał skarżącego M. Z. do odbioru ww. samochodu w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego wezwania. Jednocześnie w wezwaniu organ celny pouczył skarżącego, iż po upływie wyznaczonego terminu zostanie naliczona opłata depozytowa za przechowanie samochodu, a w przypadku jego nie odebrania w terminie 2 lat od doręczenia wezwania, przejdzie on na własność Państwa.
W przesłanym wezwaniu organ celny błędnie wskazał numer nadwozia: [...], w związku z tym pismem z dnia [...].11.2000 r poinformował skarżącego o zaistniałej pomyłce i wyjaśnił, że prawidłowym numerem jest: [...].
Wezwanie do odbioru samochodu zostało doręczone skarżącemu w dniu [...].10.2000r..natomiast pismo prostujące numer nadwozia - w dniu [...].11.2000 r.
W dniu [...].12.2000r. skarżący zgłosił się na parking, na którym przechowywany był przedmiotowy pojazd, jednak po jego oględzinach samochodu tego nie odebrał.
W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego w T. w dniu [...].02.2003 r wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nie podjętego depozytu -samochodu marki [...], nr nadwozia [...], przechowywanego na parkingu strzeżonym " [...]" w K. W odpowiedzi skarżący przesłał pismo z dnia 14.02.2003 r, w którym zarzucił m.in. że przedmiotowy pojazd nie może zostać przejęty na Skarb Państwa, gdyż stanowi dowód rzeczowy. W ocenie skarżącego pojazd ten został zniszczony i pozbawiony wielu części, ponadto nosił świeże ślady demontażu, a numer nadwozia - jego zdaniem - nie zgadzał się z dokumentacją.
Skarżący zarzucił, że na parking nie zostały wpuszczone towarzyszące mu osoby tj. kierowca, mechanik i rzeczoznawca, którzy nie mogli ocenić stanu technicznego ww. pojazdu. Podczas robienia zdjęć " wraku" skarżący - jak twierdzi - został wyrzucony z parkingu i tym samym nie mógł dokonać jego odbioru. Niezależnie od powyższego skarżący nie wyraził zgody na uiszczenie opłaty za przechowywanie samochodu z uwagi na dużą wysokość tej należności.
Decyzją z dnia [...].07.2003 r Naczelnik Urzędu Celnego w T., działając na podstawie art.1 ust.1 i art.4 ust.1 Dekretu z dnia 18.09.1954 r o likwidacji nie podjętych depozytów i nie odebranych rzeczy (Dz.U. z 1954 r Nr 41, poz.184 ze zm.) oraz § 1 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.03.1971 r w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Państwa (Dz.U. z 1971 r Nr 7, póz.78 ze zm.) - orzekł o przejściu na własność Państwa nie podjętego depozytu tj. samochodu marki [...], nr nadwozia [...] - w związku z upływem dwuletniego terminu wyznaczonego przez organ celny do jego odbioru.
Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, w którym powtórzył argumentację zawartą w piśmie z dnia [...].02.2003 r.
W toku postępowania odwoławczego został przesłuchany w charakterze świadka funkcjonariusz celny, który był obecny podczas oględzin samochodu przez skarżącego. Świadek potwierdził, że żadna z osób towarzyszących skarżącemu nie została wpuszczona na parking. Skarżącemu natomiast udostępniono samochód do " swobodnego obejrzenia i sprawdzenia stanu technicznego", jednak po jego oględzinach ww. zrezygnował z odbioru. Co do niezgodności numerów świadek przyznał, że w wezwaniu z dnia [...].11.2000 r nastąpiła pomyłka numeru nadwozia tzw. " literówka", jednak została ona sprostowana jeszcze przed udostępnieniem skarżącemu samochodu. Z uwagi na długotrwałe przechowywanie przedmiotowego pojazdu nastąpiły związane z tym zniszczenia (rdza, zabrudzenia), natomiast świadek nie przypominał sobie, aby były jakiekolwiek ślady demontażu części, albo żeby jakiś części brakowało. Z czynności tych nie został sporządzony żaden protokół.
Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją dnia 12.12.2003 r utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie i podniósł, że skarżący nie był ograniczony w wykonaniu swojego prawa do odbioru pojazdu. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że niedopuszczenie do oględzin osób trzecich wynikało z faktu, że nie były one uprawnione do uczestniczenia w tych czynnościach. Samochód przechowywany na parkingu odpowiadał danym identyfikacyjnym wynikających z dokumentów. W sprawie brak było dowodów na okoliczność demontażu części. Zastrzeżenia co do stanu technicznego pojazdu, w ocenie Dyrektora Izby Celnej, wynikały z upływu czasu związanego z jego przechowywaniem na parkingu nie zadaszonym.
Na powyższą decyzję wpłynęła skarga skierowana do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której skarżący zarzucił, że osoby towarzyszące mu nie zostały wpuszczone na parking strzeżony do oględzin samochodu w dniu [...].12.2000r. Ponadto ww nie zgodził się z wartością samochodu - [...] zł podaną w zaskarżonej decyzji, gdyż w rzeczywistości była ona wyższa.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, a odnoście wartości samochodu wyjaśnił, że wskazana kwota została ustalona w postępowaniu karnym skarbowym jako wartość spornego pojazdu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje
Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone, zgodnie z art.97 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r, Nr 153, poz.1271 ze zm.), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).
W rozpatrywanej sprawie skarżący sporządził skargę w dniu [...].12.2003r. i skierował ją do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie. Skarga ta wpłynęła w dniu [...].01.2004 r do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który powstał z dniem 01.01.2004 r i jest sądem właściwym do rozpoznania tej skargi.
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z kolei art.134 § 1 w/w ustawy stanowi, że sąd nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd ma prawo, a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nawet, gdy dany zarzut nie został podniesiony (wyrok WSA w Warszawie, z dnia 25.02.2004 r, syg.akt III S.A. 1456/02, Lex nr 113588).
W rozpatrywanej sprawie Sąd korzystając z ww. uprawnień uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych powodów niż w niej podniesiono.
Rozstrzygnięcia organów celnych zostały oparte na dekrecie z dnia 18.09.1954 r o likwidacji nie podjętych depozytów i nie odebranych rzeczy (Dz.U. Dz 1954 r Nr 41, poz.184 ze zm.) oraz na Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16.03.1971 r w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Państwa (Dz.U. z 1971 r Nr 7, poz.78 ze zm.). Dekret ten zobowiązuje wymienione w nim organy i instytucje, w których znajdują się nie podjęte depozyty do wezwania osoby uprawnionej do odbioru depozytu i pouczenia o skutkach nie podjęcia depozytu. Wskazany akt prawny ściśle określa termin, po upływie którego depozyt przechodzi na własność Skarbu Państwa.
Kwestia organów uprawnionych do orzekania o przejściu depozytu na rzecz Skarbu Państwa i trybu postępowania w tym zakresie została uregulowana w ww. Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16.03.1971 r w sprawie orzekania o przejściu depozytu na własność Państwa, które obowiązywało w okresie od dnia 1.07.1971 r do dnia 30.03.2004 r, a zatem w dacie wydania rozstrzygnięć przez organy celne (l instancja - [...].07.2003 r, II instancja - 12.12.2003 r). Rozporządzenie to zostało uznane za niezgodne z art.64 ust.3 i art.92 ust.1 Konstytucji RP na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.03.2004 r, syg.akt K 22/03 (OTK-A 2004/3/20). Utrata mocy obowiązującej wskazanego aktu prawnego nastąpiła z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jednak ta okoliczność nie wyklucza możliwości uznania za niekonstytucyjne ww. Rozporządzenie Rady Ministrów przez tut.Sąd i w konsekwencji odmowy jego zastosowania w rozpatrywanej sprawie.
Należy bowiem stwierdzić, że zgodnie z art.178 ust.1 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom, co oznacza, że rozstrzygając niniejszą sprawę tut.Sąd może pominąć wskazane wyżej Rozporządzenie jako niezgodne z Konstytucją RP i dokonać oceny zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, a w szczególności z Konstytucją.
Dokonując zatem oceny rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie przez organy celne obu instancji w pierwszej kolejności należy podnieść, że organy te nie były uprawnione do orzekania o przejściu depozytu na własność Państwa z dwóch powodów.
Po pierwsze - wobec uznania, iż Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.03.1971 r w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Państwa jest nie zgodne z art.64 ust.3 i art.92 ust. 1 Konstytucji, a zatem nie mogło stanowić podstawy do wydania przez organ celny decyzji o przejściu na własność Państwa samochodu marki [...], nr nadwozia [...] stanowiącego własność skarżącego.
Po drugie - będący na przechowaniu organu celnego samochód, stanowił dowód rzeczowy zajęty na poczet toczącego się postępowania karnego i na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w D. orzeczono o jego wydaniu na rzecz skarżącego. Tak więc dysponentem tego depozytu był Sąd, a organ celny - wyłącznie przechowawcą. Ta okoliczność ma decydujące znaczenie dla określenia organu właściwego do podjęcia decyzji o przejściu depozytu na własność Państwa, a mianowicie tylko Sąd był uprawniony do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie. Organ celny był co najwyżej zobligowany do poinformowania Sądu o niepodjęciu depozytu przez skarżącego, ale w żadnym przypadku organ celny nie mógł wydać we własnym zakresie i imieniu rozstrzygnięcia powodującego utratę własności przez skarżącego.
Niezależnie od powyższego należy podnieść, że Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku stwierdził, że konstytucyjna zasada " prawa do sądu" wyrażona w art.45 ust.1 w związku z art.77 Konstytucji RP przejawia się w zapewnieniu jednostce ochrony przed arbitralnością władzy. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny "zapewnienie realizacji tego celu wymaga uznania " likwidacji depozytu" za objętą pojęciem zakresu " sprawy" na tle art.45 ust.1 Konstytucji", a w konsekwencji orzeczenie powodujące " przejście" własności na Skarb Państwa nie może być wolne od kontroli sądowej. Władcze decydowanie o stosunkach własnościowych mieści się w pojęciu " sprawy" w rozumieniu art.45 ust.1 Konstytucji.
Dodać należy, że o ile organ celny nie był uprawniony do odmowy zastosowania ww. Rozporządzenia Rady Ministrów z powodu jego niekonstytucyjności,gdyż nie jest uprawniony do rozstrzygania w tym zakresie, o tyle z drugiego powodu naruszył obowiązujące przepisy w zakresie właściwości organów do orzekania, bowiem rozstrzygnął o losach samochodu będącego depozytem, którego dysponentem był Sąd, a nie organ celny.
Powyższego stanowiska nie zmienia fakt, że w rozpatrywanej sprawie w dacie wydania rozstrzygnięć przez organy celne obowiązywało Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29.10.1999 r w sprawie szczegółowych warunków oraz sposobów i terminów przechowywania towarów w depozycie urzędu celnego (Dz.U. z 1999 r Nr 94, póz. 1092). W rozporządzeniu tym uregulowano jedynie kwestie dotyczące warunków oraz sposób i terminów przechowywania towarów w depozycie urzędu celnego, włącznie z ich sprzedażą (§10 Rozporządzenia), natomiast ustawodawca nie odniósł się do właściwości organów uprawnionych do orzekania o przejściu depozytów na rzecz Skarbu Państwa i procedur według których ma nastąpić orzekanie, bo - jak wyżej podniesiono - kwestie te (z uwagi na wagę materii - pozbawienie jednostki własności rzeczy) nie mogą być uregulowane w akcie wykonawczym.
Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.2 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art.247 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 29.08.1997 r - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Dz 1997 r, Nr 137, poz.926 ze zm.) stwierdził, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo z powodu naruszenia właściwości rzeczowej. Naruszenie przepisów o właściwości, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia, zawsze powoduje nieważność decyzji, dlatego orzeczono jak w sentencji.
Na podstawie art.152 w/w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, że uchylone rozstrzygnięcia organów celnych nie podlegają wykonaniu, co oznacza, iż ww. rozstrzygnięcia nie wywołują skutków prawnych od chwili wydania wyroku, mimo że wyrok ten nie jest jeszcze prawomocny. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.