Uzasadnienie
W dniu 24 marca 2016 r. Oddział Celny przyjął zgłoszenie celne (prowadzone pod znakiem: [...]), dokonane przez A. L. (dalej: skarżący), a obejmujące towar opisany jako: używany samochód osobowy marki [...] oraz rzeczy osobistego użytku, w tym: dwa rowery, silnik do samochodu marki [...] z 1956 r., stół garażowy, myjka ciśnieniowa spalinowa, meble, części motocyklowe używane, części samochodowe używane, części rowerowe używane, chemia domowa, wyposażenie łazienki, narzędzia ogrodowe, materac obraz ubrania i pościel. Wymieniony towar stanowił mienie zgłaszającego przywożone w ramach "mienia przesiedlenia", warunkowo zwolnionego z należności celnych przywozowych.
W dniu 15 lipca 2020 r. Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego decyzją znak [...] określił kwotę należności celnych przywozowych w wysokości 28015 zł z tytułu importu towaru objętego zgłoszeniem celnych względem całości rzeczonego mienia uznając, że skarżący nie był uprawniony do skorzystania ze zwolnienia z należności celnych przywozowych. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, decyzją z dnia 20 listopada 2020 r., znak: 1201-IOC.4380.1.2020 uchylił w całości ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w związku z przedłożoną do odwołania Oceną Techniczną pojazdu (marki [...]) Nr [...] z dnia 18 sierpnia 2020 r.
Po dokonaniu oceny ww. dowodu oraz ponownej analizie sprawy, organ I instancji decyzją z dnia 1 lutego 2021 r., znak: [...] określił kwotę należności celnych przywozowych, pozostającą do pokrycia, ponownie w wysokości 28015 zł. oraz powiadomił o długu celnym w wysokości 28015,00 zł i o obowiązku zapłaty odsetek. Od decyzji z dnia 1 lutego 2021 r. skarżący wniósł odwołanie.
Decyzją z dnia 7 maja 2021 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wskutek wniesionej skargi - WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 947/21) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Po ponownym rozpatrzenie sprawy Naczelnik Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie dnia 14 czerwca 2022 roku wydał decyzję znak [...] w której:
- 1. określił kwotę należności celnych przywozowych, podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu, wynikającą z długu celnego (Typ A00) w wysokości 7418 złotych powstałego w dniu 24 marca 2016 z tytułu niedopełnienia jednego z warunków wymaganych do objęcia towarów ujętych w zgłoszeniu celnym [...] procedurą celną dopuszczenia do obrotu, z zastosowaniem operacji uprzywilejowanej,
- 2. powiadomił o długu celnym tj. obowiązku zapłaty ww. kwoty należności celnych przywozowych
- 3. poinformował o obowiązku zapłaty odsetek od wskazanej wyżej kwoty należności celnych przywozowych za okres od dnia 25 marca 2016 roku do dnia 8 marca 2020 r. włącznie w wysokości 2348 złotych.
- 4. zaliczył na poczet należności celnych przywozowych, wynikających z przedmiotowej decyzji oraz na poczet należnych odsetek kwotę 9766 złotych stanowiącą część kwoty uiszczonej na mocy decyzji z dnia 15 lipca 2020 roku znak [...] uchylonej przez organ II instancji.
Przy wydaniu kolejnej decyzji, organy zdecydowały o obłożeniu należnością celną przywozową mienie skarżącego w zakresie przedmiotów osobistego użytku, bez samochodu osobowego marki [...].
Od decyzji tej wpłynęło (dnia 4 lipca 2022 r.) odwołanie w którym zaskarżono decyzję w części dotyczącej określenia kwoty należności celnych w wysokości 7418 złotych. Decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego art. 81 rozporządzenia Rady nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 roku ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny poprzez jego błędną wykładnię, tj. przyjęcie że organ jest uprawniony do zastosowania z urzędu najwyższej stawki należności przywozowych w sytuacji, gdy możliwość skorzystania z tego uprawnienia musi być poprzedzona wnioskiem zgłaszającego towar, a zgłaszający takiego wniosku nie złożył. W odwołaniu wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji w części odnoszącej się do towarów ujętych w pozycji 2 zgłoszenia celnego [...] po ponownym prawidłowym określeniu należności celnych przywozowych od ww. towarów bądź alternatywnie o uchylenie decyzji w zaskarżonej części albo skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Decyzją z dnia 19 września 2022 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w pełni podzielając ustalenia i konkluzje organu I instancji. Odnośnie podniesionego w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 81 Wspólnotowego Kodeksu Celnego podniósł, iż "zgodzić się należy z Odwołującym, że literalne brzmienie ww. normy wymaga wniosku zgłaszającego i dotyczy całej przesyłki. Wskazać jednak należy na wykładnię celowościową i systemową tego przepisu. Skoro organ celny, na wniosek skarżącego, "może wyrazić zgodę"" to tym bardziej, w sytuacji, gdy zgłaszający nie wywiązuje się ze swoich obowiązków celnych, a klasyfikacja pociąga za sobą prace i koszty nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do kwoty należności celnych przywozowych, organ jest uprawniony do kierowania się "ekonomią klasyfikacyjną" i ekonomią postępowania, a w konsekwencji do zastosowania tego uproszczenia "z urzędu"."
Na decyzję organu II instancji w dniu 13 października 2022 wpłynęła skarga do WSA w Krakowie. W zarzutach skargi zarzucono organowi:
- 1. naruszenie art. 31 rozporządzenia Rady nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 roku ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny poprzez jego błędne zastosowanie, tj. ustalenie wartości celnej towarów ujętych pod poz. 2 zgłoszenia celnego [...] na podstawie metody "ostatniej szansy", przyjmując za wartość celną zadeklarowaną przez zgłaszającego kwotę w sytuacji gdy organ przy ustalaniu wartości celnej zgłaszanego towaru jest zobowiązany zastosować metodę która umożliwi określenie rzeczywistej wartości zgłaszanego mienia, np. poprzez skorzystanie z opinii biegłego;
- 2. naruszenie prawa materialnego art. 81 rozporządzenia Rady nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 roku ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny poprzez jego błędną wykładnię, tj. przyjęcie że organ jest uprawniony do zastosowania z urzędu najwyższej stawki należności przywozowych w sytuacji, gdy możliwość skorzystania z tego uprawnienia musi być poprzedzona wnioskiem zgłaszającego towar, a zgłaszający takiego wniosku nie złożył, co skutkowało ustaleniem należnego cła w zawyżonej wysokości.
W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie decyzji II instancji w całości a decyzji I instancji w części dotyczącej określenia kwoty należności celnych w wysokości 7418 złotych, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie wniósł o oddalenie skargi, rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym i przeprowadzenie rozprawy zdalnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 P.p.s.a. uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawa.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.
Skarga jest zasadna. Organy celne naruszyły prawo materialne, tj. przepis art. 81 rozporządzenia Rady nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 roku (Wspólnotowy Kodeks Celny) poprzez jego błędną wykładnię, tj. przyjęcie że organ jest uprawniony do zastosowania z urzędu najwyższej stawki należności przywozowych w sytuacji, gdy możliwość skorzystania z tego uprawnienia musi być poprzedzona wnioskiem zgłaszającego towar, a zgłaszający takiego wniosku nie złożył. W rezultacie powyższego, organy orzekające w tej sprawie w sposób nieuprawniony i bezpodstawny zastosowały ww. przepis.
Przepis art. 81 ww. aktu stanowi, że: "Jeżeli przesyłka zawiera towary o różnej klasyfikacji taryfowej i traktowanie każdego z tych towarów zgodnie z ich klasyfikacją taryfową do celów dokonania zgłoszenia pociągnęłoby za sobą pracę i koszty nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do kwoty należności celnych przywozowych, organy celne mogą, na wniosek zgłaszającego, wyrazić zgodę, aby należności celne przywozowe zostały pobrane od całej przesyłki, zgodnie z klasyfikacją taryfową towarów, które podlegają najwyższej stawce należności przywozowych".
Organ celny w uzasadnieniu zaskarżonej do Sądu decyzji z jednej strony przyznał rację odwołującemu się, że literalne brzmienie ww. normy wymaga wniosku zgłaszającego i dotyczy całej przesyłki. Następnie zaś po lakonicznym stwierdzeniu "wskazać jednak należy na wykładnie: celowościową i systemową tego przepisu ", organ celny doszedł do wniosku, że "skoro na wniosek zgłaszającego, organ może "wyrazić zgodę", to tym bardziej, w sytuacji gdy zgłaszający nie wywiązuje się ze swoich obowiązków celnych, a klasyfikacja pociąga za sobą pracę i koszty nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do kwoty należności celnych przywozowych, organ jest uprawniony do kierowania się "ekonomią klasyfikacyjną" i ekonomią postępowania, a w konsekwencji do zastosowania tego uproszczenia "z urzędu". W ten sposób organ celny uzasadnił sporną między stronami kwestię odnoszącą się do zasadności zastosowania art. 81 WKC w przedmiotowej sprawie.
W ocenie Sądu - zastosowane przez organy celne ww. przepisu w tej sprawie, pomimo braku wniosku ze strony skarżącego jest zupełnie nieuprawnione i dowolne. Pomijając już sam fakt, że organ celny powołując się na wykładnię celowościową i systemową tego przepisu – takiej wykładni w ogóle nie przeprowadził, to w realiach niniejszej sprawy, wobec jasnego i jednoznacznego brzmienia ww. przepisu, z którego odkodowanie normy prawnej nie budziło żadnych wątpliwości odnośnie spornej kwestii – brak było potrzeby żeby w ogóle posiłkować się wykładnią systemową lub funkcjonalną.
Podkreślenia bowiem wymaga, że pierwszoplanowe znaczenie przy interpretacji przepisów prawa ma wykładnia językowa. Zgodnie z przyjętą w orzecznictwie i doktrynie zasadą pierwszeństwa wykładni językowej w procesie wykładni prawa, należy w pierwszej kolejności zastosować dyrektywy wykładni językowej, a dopiero w przypadku dalszych wątpliwości lub w celu wzmocnienia wyniku wykładni językowej sięgać kolejno po wykładnię systemową lub funkcjonalną. Podkreślić tu należy, że sporna kwestia odnosząca się do przesłanki wymogu wniosku zgłaszającego z art. 81 została wyrażona w tym przepisie wprost i jednoznacznie, nie stwarzając potrzeby sięgania po kolejne wykładnie celem odkodowania znaczenia czy sensu powyższego zwrotu.
Problematyka kolejności stosowania dyrektyw wykładni prawa była przedmiotem rozważań między innymi Macieja Zielińskiego (Wybrane zagadnienia wykładni prawa, PiP 2009, nr 6, s. 3 i n.). Autor ten zwrócił uwagę na to, że kolejność stosowania tych dyrektyw nie powinna budzić wątpliwości - najpierw stosuje się dyrektywy językowe, następnie systemowe i wreszcie funkcjonalne (celowościowe). Takie stanowisko zyskuje aprobatę w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zatem na gruncie wykładni językowej nie można przyjąć, jak to czyni to organ celny, że skoro na wniosek zgłaszającego, organ może "wyrazić zgodę" "to tym bardziej, w sytuacji gdy zgłaszający nie wywiązuje się ze swoich obowiązków celnych, a klasyfikacja pociąga za sobą pracę i koszty nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do kwoty należności celnych przywozowych, organ jest uprawniony do kierowania się "ekonomią klasyfikacyjną" i ekonomią postępowania, a w konsekwencji do zastosowania uproszczenia "z urzędu"". Jeszcze raz należy podkreślić, że stosownie do brzmienia ww. przepisu powyższy sposób rozumowania organu był nieprawidłowy, bowiem zastosowanie art. 81 WKC jest uzależnione od wniosku zgłaszającego, którego w niniejszej sprawie nie było (co zostało przyznane przez sam organ w uzasadnieniu decyzji). Należy podkreślić, że nie wykazano również konieczności rekonstruowania znaczenia normy prawnej wbrew znaczeniu językowemu na podstawie innych metod wykładni.
Skoro zatem w podstawie materialnoprawnej zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji organy celne powołały i zastosowały przepis, który w tym stanie faktycznym nie mógł być zastosowany, bowiem nie zostały spełnione wymienione w nim enumeratywnie przesłanki (tj. brak wniosku o zastosowanie formy uproszenia z art.
- 81) – ww. decyzje zostały uchylne z powodu naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Nie zasługuje na uwzględnienie drugi z podniesionych w skardze zarzutów, dotyczący naruszenia art. 31 ww. aktu. W odniesieniu do doboru zastosowanej w niniejszej sprawie metody stwierdzić należy, że organy przeanalizowały możliwość ustalenia wartości celnej na podstawie kolejnych metod zastępczych z art. 29 - 30 WKC, dokonując ich omówienia i wykazując, dlaczego poszczególne z nich nie mogą mieć zastosowania w niniejszej sprawie i dlaczego zastosowały metodę z art. 31 WKC, zwaną metodą "ostatniej szansy" w oparciu o ustalenie wartości celnej towarów na podstawie kwot zadeklarowanych przez zgłaszającego w zgłoszeniu celnym.
Skarżący nie przedkładając dokumentów, które pozwoliłyby ustalić wartość celną w oparciu o inne metody zastępcze, nie może skutecznie zakwestionować ich odrzucenia przez organ. Stanowisko skarżącego w tym zakresie należy ocenić jako bezpodstawną polemikę z rozstrzygnięciem organu w tym zakresie. W konsekwencji, nie dysponując jakimkolwiek adekwatnym dla wcześniejszych metod materiałem porównawczym, w ocenie Sądu, organy prawidłowo sięgnęły po metodę tzw. "ostatniej szansy" z art. 31 WKC.
Podsumowując, z uwagi na powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 2 114 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu (297 zł), opłaty skarbowej (17zł) i wynagrodzenia za zastępstwo prawne (1800 zł). Wynagrodzenie zostało obliczone w oparciu o wartość zaskarżenia zgodnie z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.).