Uzasadnienie
R. J. prowadzący działalność pod firmą Usługi Małej Gastronomii BAR A w N, działający przez adw. K. K. – M., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych.
Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną K. J. oraz synem K. J. ur. 2012 r. Ich miesięczny dochód wynosi 3.200 zł, a jego źródłem działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego (ok. 2.200 zł miesięcznie) oraz działalność gospodarcza jego żony (ok. 1.000 zł). W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom w stanie surowym zamkniętym o powierzchni 260 m² na 12-arowej działce o wartości 700.000 zł oraz samochód Fiat Fiorino o wartości ok. 25.000 zł. Zobowiązania i stałe wydatki rodziny przedstawiają się następująco: rata kredytu hipotecznego 1.100 zł, czynsz za mieszkanie 1.350 zł, przedszkole 300 zł, koszty wyżywienia, środków czystości i ubrań 400-500 zł miesięcznie i studia żony 4.000 zł rocznie.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Osiągany dochód jest w całości konsumowany na bieżąco. Jest z niego także opłacany kredyt hipoteczny zaciągnięty na budowę domu.
W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych R. J., zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 23 stycznia 2017 roku pełnomocnik skarżącego został wezwany, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie:
- - odpisu zeznania podatkowego skarżącego za rok 2015 oraz 2016, a w przypadku gdyby zeznanie za ubiegły rok nie zostało jeszcze złożone – zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wysokości przychodów i dochodów R. J. za 2016 rok;
- - deklaracji VAT-7 z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za ostatnie 3 miesiące;
- - odpisu zeznania podatkowego żony skarżącego za rok 2015 oraz 2016, a w przypadku gdyby zeznanie za ubiegły rok nie zostało jeszcze złożone – zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wysokości przychodów K. J. za 2016 rok;
- - deklaracji VAT-7 z prowadzonej przez K. J. działalności gospodarczej za ostatnie 3 miesiące;
- - wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych (osobistych i firmowych) oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem;
- - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego (m. in. opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, odpady itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, telefon, ewentualne leczenie, utrzymanie samochodu, itp.;
- - harmonogramu spłaty rat kredytowych;
- - oświadczenia z jakich środków pokrywa wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru.
Pismem z dnia 3 lutego 2017 roku pełnomocnik skarżącego zwrócił się z prośbą o wydłużenie o 7 dni terminu na zebranie odpowiednich oświadczeń i dokumentów źródłowych.
Zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego z dnia 14 lutego 2017 roku termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy został przedłużony o 7 dni licząc od dnia doręczenia zarządzenia. Przedmiotowe zarządzenie skierowane na adres Kancelarii Adwokackiej pełnomocnika skarżącego zostało odebrane przez P. Ś. w dniu 21 lutego 2016 roku, zatem termin do uzupełnienia wniosku upływał z dniem 28 lutego 2016 roku.
Wezwanie nie zostało wykonane do dnia wydania niniejszego postanowienia.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego we własnym zakresie.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).
Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.
Aby dokonać rzetelnej oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10).
W niniejszej sprawie R. J. nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Dane zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie są wystarczające do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, a wezwanie do uzupełnienia tych danych nie zostało przez stronę wykonane.
Wątpliwości orzekającego związane były ze stwierdzeniem dysproporcji pomiędzy wykazaną w formularzu "PPF" kwotą miesięcznych dochodów strony (około 3.200 zł), a wysokością ponoszonych wydatków, które przekraczały tę wartość (1.100 zł rata kredytu + 1.350 zł czynsz + 300 zł przedszkole + 400-500 zł żywność, ubranie, środki czystości + 333,33 zł studia żony /4.000 zł/12 m-cy/) przy braku, bądź niewskazaniu, jakichkolwiek oszczędności. Sytuacja taka poddaje w wątpliwość oświadczenie skarżącego w zakresie dotyczącym źródeł jego utrzymania. Skoro bowiem bieżące wydatki przekraczają deklarowane dochody, a skarżący nie określa źródeł pokrywania tego deficytu, uzasadnione jest wezwanie do potwierdzenia przedstawionych danych dokumentami źródłowymi.
R. J. - pomimo przedłużenia terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy - zignorował jednak skierowane do niego wezwanie do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Bierność strony w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2014 r. sygn. II OZ 1262/14; postanowienie NSA z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. II OZ 348/15)
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że skoro niemożliwa jest pełna ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy, to w konsekwencji niemożliwe jest też pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.