Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 5 września 2022 r., znak: SKO-NP-4115-294/22, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615; dalej jako "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania N. T. (dalej jako: skarżąca lub wnioskodawczyni) od decyzji Wójta Gminy L. z dnia 25 kwietnia 2022 r., nr [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na babcię B. M., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Opisaną wyżej decyzją organ I instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią.
W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 17 u.ś.r. oraz wskazał, że w dniu 10 marca 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią B. M., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 17 lipca 2014 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na stałe.
Następnie organ I instancji podniósł, że w wyniku analizy zgromadzonych dowodów, w szczególności z dokumentów oraz oświadczeń strony ustalono, iż wnioskodawczyni, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., należy do kręgu osób zobowiązanych do sprawowania opieki nad babcią, która ma wprawdzie dwie córki, mające ustalone prawo do emerytury według decyzji ZUS, ale nie są one w stanie podjąć się całodobowej opieki nad matką, wobec czego opieki tej podejmuje się wnuczka. Podano również, że wnioskodawczyni nie posiada ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, a nadto nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Ponadto zaznaczono, że na babcię skarżącej - jako na osobę wymagającą opieki - inna osoba nie posiada ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, a także że żaden z członków rodziny osoby sprawującej opiekę nie posiada ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Dodano również, że na osobę wymagającą opieki nie było ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego.
W dalszej kolejności organ I instancji wskazał na przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy mający na celu ustalenie zakresu sprawowanej opieki. W tym zakresie zaznaczono, iż w trakcie wywiadu ustalono, że skarżąca podejmowała zatrudnienie w okresie od 1 września 2009 r. do 31 grudnia 2021 r. z krótkimi przerwami w różnych zakładach pracy, natomiast od 1 stycznia 2022 r. nie podejmowała zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, jak wynikało z oświadczenia strony, ze względu na pomoc matce w opiece nad babcią. Ustalono też, że skarżąca była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku.
Odnosząc się z kolei do ustaleń w zakresie stanu zdrowia babci skarżącej, organ I instancji wskazał, że babcia skarżącej ma 88 lat, jest wdową i cierpi na wiele przewlekłych schorzeń. Wyjaśniono przy tym, że porusza się na wózku inwalidzkim, jej ciało jest bezwładne, nie staje na nogi, nie porusza rękami, jest bez kontaktu, nie reaguje na bodźce, przyjmuje jedynie miksowane pokarmy, cierpi na depresję, demencję, [...], stan po [...]. Dodano, że wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji, gdyż nie jest w stanie sama funkcjonować i dlatego wnuczka zapewnia wszystkie podstawowe potrzeby życiowe, które umożliwiają babci funkcjonowanie w codziennym życiu, tj. dbanie o higienę babci i otoczenia, mycie, przebieranie, obcinanie włosów i paznokci, zmiana pampersów, przesadzanie z łóżka na fotel / wózek, przygotowywanie posiłków – miksowane, podawanie posiłków, picia, leków, kontrola lekarska, poza tym robienie zakupów i zaopatrywanie babci w środki higieniczne, pieluchy, a w związku z licznymi obowiązkami przy niej nie może podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ musi być dostępna w każdej chwili.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie organu I instancji, zgodnie z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym oraz zebranym materiałem dowodowym, należało uznać, że opieka sprawowana jest prawidłowo, natomiast brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/nie podejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą tej opieki. Zwrócono bowiem uwagę, że zakończenie przez wnioskodawczynię zatrudnienia odbyło się poprzez oświadczenie pracodawcy, a nie było następstwem konieczności sprawowania opieki nad babcią, ponieważ orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności babci skarżącej było wydane w dniu 17 lipca 2014 r., zaś wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony dopiero w dniu 10 marca 2022 r., czyli nie bezpośrednio po zakończeniu pracy zarobkowej (31 grudnia 2021 r.). Wobec powyższego organ I instancji, uwzględniając obowiązujący przepis art. 17 u.ś.r., odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na babcię.
Odwołanie od ww. decyzji wniosła skarżąca, nie godząc się z takim rozstrzygnięciem oraz domagając się uchylenia decyzji organu I instancji i jej zmiany poprzez przyznanie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią. W tym zakresie skarżąca zarzuciła kwestionowanej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie, przejawiające się wydaniem decyzji odmownej w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do przyznania świadczenia, a także błędną wykładnię przepisu, przejawiającą się uznaniem, że związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką zachodzi wyłącznie w sytuacji złożenia wniosku o przyznanie świadczenia bezpośrednio po ustaniu ostatniego zatrudnienia, podczas gdy ustawodawca nie wprowadził takiego kryterium oceny. W uzasadnieniu odwołania skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty, przedstawiając argumentację na ich poparcie.
Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie i rozpatrzeniu ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na wstępie organ odwoławczy wskazał, że w dniu 10 marca 2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią. Zaznaczono przy tym, że z przedłożonego do akt sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w G. z dnia 17 lipca 2014 r. wynikało, iż babcia skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od 11 czerwca 2014 r., przy czym w orzeczeniu tym stwierdzono, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Dodano również, że ww. orzeczenie wydano na stałe, a nadto podano, iż w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 11 marca 2020 r. wydane na stałe, z którego wynika, że niezdolność babci skarżącej do samodzielnej egzystencji istniała w dniu 1 października 2019 r.
Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wskazał, że podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W tym zakresie organ II instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. podnosząc zarazem, że w przepisach tych ustawodawca określił ściśle katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że jedną z podstawowych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest obciążający wnioskodawcę obowiązek alimentacyjny, powołując przy tym treść art. 128, art. 129 i art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Wobec powyższego, organ II instancji podniósł, że w niniejszej sprawie bezsporne było to, iż skarżąca jest wnuczką osoby wymagającej opieki. Zwrócono jednak uwagę, że z przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania oraz zalegających w sprawie dokumentów wynikało, iż osoba wymagająca opieki ma dwoje swoich dzieci, tj. dwie córki, a więc osoby zobowiązane w bliższej niż skarżąca kolejności, w rozumieniu art. 132 w zw. z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do spełnienia obowiązku alimentacyjnego. Podkreślono przy tym, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. W tym zakresie organ odwoławczy zaznaczył, że rozstrzygnięcie o zasadności żądania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki, tj. babcią skarżącej zależało od ustalenia, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji (córki) są zdolne do jej sprawowania, np. czy ich stan zdrowia umożliwia faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką lub czy nie istnieją inne obiektywne okoliczności (względy) niezależne od nich, które taką opiekę wykluczają.
Wyjaśniono przy tym, że niewątpliwie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powoduje zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki.
W oparciu o powyższe organ odwoławczy wskazał, że w sprawie niniejszej organ w stosunku do osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji ustalił, iż córki osoby wymagającej opieki (babci skarżącej) według decyzji ZUS mają ustalone prawo do emerytury i nie są one w stanie podjąć się całodobowej opieki nad matką. Tym niemniej, zdaniem organu II instancji, skarżącej jako wnuczce nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak było okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej – wnuczki względem babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dzieci, tj. córek, które w pierwszej kolejności zobowiązane były do sprawowania opieki nad swoją matką. Podkreślono bowiem, że z akt sprawy nie wynikały obiektywnie uzasadnione okoliczności pozwalające przyjąć, iż żadne z dzieci B. M. nie może wypełniać swojego obowiązku alimentacyjnego względem matki, gdyż żadna z córek nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jednocześnie zwrócono uwagę, że wskazywane w niniejszym postępowaniu przeszkody w sprawowaniu przez córki opieki nad matką, to w szczególności pobieranie świadczeń emerytalnych. W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, że przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zrealizowałyby się wyłącznie wtedy, gdyby dzieci niepełnosprawnej babci skarżącej nie były w stanie z przyczyn obiektywnych zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Tymczasem, w ocenie organu II instancji, okoliczności takiej nie stanowi z pewnością pozostawanie na emeryturze. Dodano także, że wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego w sytuacji, gdy niemożliwe jest świadczenie osobistej pomocy, może polegać też na zapewnieniu na swój koszt sprawowania opieki przez inną osobę.
Mając na uwadze powyższe, zdaniem organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na uznanie, że obowiązek alimentacyjny skarżącej względem babci wyprzedzałby obowiązek alimentacyjny jej dzieci, które są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicem. W ocenie organu II instancji skoro skarżąca jako wnuczka nie była osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to nie mogła uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki. W tym zakresie organ zwrócił również uwagę, że z niepełnosprawną babcią skarżącej mieszka jedna z jej córek – H., która jest emerytką i jak wynikało z oświadczenia skarżącej z dnia 7 marca 2022 r. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Podniesiono również, że w aktach niniejszej sprawy znajdowała się też kserokopia Karty pacjenta – H. wraz z kartą zabiegową z okresu 25 kwietnia 2022 r. do 14 maja 2022 r., z której wynikało, że H. opiekuje się niepełnosprawną matką – wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne.
Ponadto zaznaczono, że w bardzo bliskiej odległości babci skarżącej ([...]) mieszka druga córka J., która od 27 marca 2018 r. jest na emeryturze i może współuczestniczyć w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ po jej stronie nie istnieją obiektywne okoliczności, które uniemożliwiłyby jej sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, ustalony stan faktyczny nie dawał podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca N. T., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zobowiązania organu I instancji do wydania w terminie 30 dni decyzji w przedmiocie przyznania skarżącej prawa do świadczenia opiekuńczego z tytułu opieki nad babcią, a nadto zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:
- 1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i bezzasadne przyjęcie, iż skarżąca nie spełniła przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy wszechstronna i wyczerpująca oparta na zasadach logicznego rozumowania, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku przeciwnego, iż córki babci skarżącej nie są w stanie zapewnić, bądź realizować całodobowej opieki nad matką oraz że opiekę tą sprawuje w sposób prawidłowy skarżąca, która zrezygnowała z zatrudnienia wobec sprawowania opieki nad babcią;
- 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez ustalenie, iż nie zostały spełnione przez skarżącą przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy w rzeczywistości zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do przyznania świadczenia,
- 3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy organ II instancji, w wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, winien był, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylić zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie w przypadku nieuwzględnienia ww. wniosku uchylić, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., skarżoną decyzję organu I instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie rozwinęła podniesione zarzuty, przedstawiając argumentację na ich poparcie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259; zwanej dalej "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy powołanej już ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390), w tym art. 17, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Ponadto, według art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższe przepisy jednoznacznie stanowią, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie określone w nich przesłanki.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki B. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 17 lipca 2014 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na stałe, a także że skarżąca N. T., wnuczka B. M., sprawuje nad nią opiekę, przynajmniej w pewnym zakresie.
Dla zweryfikowania uprawnień skarżącej w zakresie wnioskowanego świadczenia istotne znaczenie ma fakt, że jest ona krewną B. M. w linii prostej (zstępną), na której, stosownie do treści przepisów art. 128 i art. 129 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359; zwanej dalej "k.r.o."), ciąży obowiązek alimentacyjny względem babci. Niemniej jednak skarżąca jako wnuczka nie jest spokrewniona z babcią w pierwszym stopniu, a co za tym idzie w sprawie znajduje zastosowanie powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1a ustawy. W toku postępowania ustalono bowiem, iż wymagająca opieki babcia skarżącej ma dwie córki, z których jedna wspólnie z nią zamieszkuje, a druga mieszka w pobliżu.
Stosownie do treści art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.).
Przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy należy mieć jednocześnie na względzie cel regulacji zawartej w tych przepisach, a także treść art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Zgodnie zatem z art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych spokrewnionych w pierwszym stopniu albo są one małoletnie lub same legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Niepełnosprawność jest niewątpliwie okolicznością mogącą wyłączać możliwość sprawowania opieki nad inną osobą niepełnosprawną, co czyni tę przesłankę zbieżną z przesłanką z art. 132 k.r.o. dotyczącą sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi (dostarczania środków utrzymania). Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2021 r., I OSK 475/21).
Powyższe stanowisko potwierdza uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjęta w dniu 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której skład poszerzony NSA stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki oraz osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy).
Przy tym wskazać należy, że regulacja ustawowa świadczeń rodzinnych adresowanych do opiekunów niepełnosprawnych członków rodziny została ukształtowana w sposób, który przewiduje wsparcie rodziny także w sytuacji, gdy inna osoba niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki rezygnuje z zatrudnienia celem sprawowania opieki, a osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie legitymują się stosownym orzeczeniem, przez co opiekun nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. O specjalny zasiłek opiekuńczy, przy spełnieniu przesłanek dochodowych, skutecznie ubiegać się może bowiem każda osoba, na której zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że wobec sprawowania przez skarżącą - wnuczkę osobistej opieki nad babcią, zasadnym było wyjaśnienie przez organy, czy nie zaktualizował się jej obowiązek alimentacyjny względem babci, jako osoby zobowiązanej w dalszej kolejności do realizacji obowiązku alimentacyjnego, co czyniłoby ją uprawnioną do żądania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy, babcia skarżącej ma dwie dorosłe córki. Żadna z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że B. M., mająca dwoje dzieci, nie może uzyskać od nich pomocy polegającej na czynnościach opiekuńczo-pielęgnacyjnych adekwatnych do stanu jej zdrowia oraz że opiekę taką sprawować może wyłącznie skarżąca, będąca jej wnuczką. Dodać należy, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.
W świetle powyżej przytoczonych regulacji prawnych stwierdzić należy, że przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego istniałyby jedynie wówczas, gdyby wykazane zostało, że dzieci B. M. nie są w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, ale tylko z tego powodu, że legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Skoro zatem skarżąca nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to nie może ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad babcią. Organ odwoławczy nie naruszył zatem wskazywanych w zarzutach skargi przepisów art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy.
Należy też podkreślić, że aktach niniejszej sprawy znajduje się kserokopia Karty pacjenta – H. wraz z kartą zabiegową z okresu 25 kwietnia 2022 r. do 14 maja 2022 r., z której wynikało, że H. opiekuje się niepełnosprawną matką – wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne. Powyższe nasuwa wniosek, że skarżąca nie jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną B. M. Sąd nie dostrzegł także naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Stan faktyczny ustalony w sprawie administracyjnej przez organy nie nasuwa wątpliwości co do prawidłowości realizacji zasady prawdy obiektywnej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).