Uzasadnienie
Decyzją z [...] 2020 r. nr [...] Burmistrz Miasta odmówił przyznania I. S. (zwanej dalej skarżącą) prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na syna T. S., w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 maja 2021 r. Organ uzasadniając decyzję, wskazał m.in., że w toku postępowania ustalono, że syn skarżącej na czas trwania postępowania rozwodowego pozostawał pod opieką ojca na mocy prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego z 14 maja 2020 r. Organ przywołał także art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 z późn. zm.); wskazał również na regulacje dotyczące określenia miejsca zamieszkania dziecka.
W odwołaniu od wymienionej decyzji skarżąca podniosła m.in., że syn zamieszkuje wraz z nią od 24 maja 2020 r., a ponadto, że postanowienie Sądu Okręgowego, na które powołał się organ I instancji, zostało zaskarżone i nie miało mocy prawnej. Skarżąca dołączyła do odwołania pismo procesowe z 28 maja 2020 r. o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu poprzez orzeczenie, że na czas trwania postępowania miejscem pobytu małoletnich dzieci P. S. i T. S. będzie miejsce zamieszkania skarżącej - ich matki. Skarżąca opisała również ciężką sytuację rodzinną związaną z utrudnianiem jej przez ojca dziecka sprawowania opieki nad ich synem T., zaznaczyła, że ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem dziecka, w tym koszty wizyt lekarskich, wskazała, że ojciec dziecka nie interesuje się synem.
Decyzją z 19 listopada 2020 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał art. 4 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zaznaczył, że ustawa ta nie reguluje samodzielnie pojęcia "miejsce zamieszkania dziecka" czy "wspólne zamieszkiwanie dziecka wraz z rodzicem". Wskazał, że kwestie dotyczące miejsca zamieszkania normują art. 25- 28 Kodeksu cywilnego, które mają zastosowanie w sprawie, a których treść organ przywołał w uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy podniósł, że z regulacji tych wynika możliwa sytuacja, gdy miejsce zamieszkania dziecka zostanie określone przez sąd, a także sytuacja, gdy sąd określi np. na czas trwania postępowania rozwodowego, który z rodziców sprawuje pieczę nad dzieckiem, co miało miejsce w sprawie, do której dołączono postanowienie Sądu Okręgowego Wydział Cywilny - Rodzinny z [...] 2020 r. [...], w którym to orzeczeniu, w sprawie o rozwód, w przedmiocie wniosków o zabezpieczenie, sąd postanowił na czas trwania postępowania powierzyć pieczę nad małoletnim P. S. matce (skarżącej), zaś nad małoletnim T. S. pieczę powierzyć ojcu dziecka.
Organ wskazał, że z adnotacji na postanowieniu wynikało jednoznacznie, że jest ono prawomocne i wykonalne z dniem 24 lipca 2020 r., a w aktach sprawy brak było jakiegokolwiek innego postanowienia sądowego w przedmiocie powierzenia opieki nad dzieckiem T. S. matce (skarżącej).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na wymienioną decyzję Kolegium skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie jej prośby o przyznanie jej świadczenia "500+" na jej syna T. Skarżąca dołączyła do skargi wyrok Sądu Okręgowego Wydział XI Cywilny - Rodzinny z [...] 2020 r., [...] orzekający rozwód małżeństwa skarżącej z ojcem jej małoletnich dzieci, powierzający wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami matce (skarżącej) i ograniczając władzę rodzicielską ojcu dzieci, a także orzekający w przedmiocie alimentów, do których zobowiązany został ojciec małoletnich synów. Do skargi skarżąca dołączyła również postanowienie Sądu Okręgowego z [...] 2020 r., [...], w którym Sąd postanowił na czas trwania postępowania rozwodowego udzielenia zabezpieczenia, zasądzając od ojca alimenty na rzecz synów począwszy od 1 stycznia 2020 r. W ocenie skarżącej świadczy to, że postanowienie z [...] 2020 r. nie było prawomocne. Skarżąca opisała w skardze m.in. swoją trudną sytuację rodzinno-finansową oraz podkreśliła, że począwszy od 24 maja 2020 r. jej syn T. zamieszkuje razem ze nią, po tym jak uciekł od ojca.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenia, podtrzymując stanowisko w sprawie. Podkreślił m.in., że postanowienie orzekające w przedmiocie alimentów począwszy od 1 stycznia 2020 r. nie mogło w ocenie Kolegium skutkować przyjęciem przez organ administracji, że bez znaczenia dla sprawy pozostawało wcześniejsze postanowienie Sądu z 14 maja 2020 r., [...] orzekające w przedmiocie powierzenia opieki nad dziećmi na czas trwania postępowania rozwodowego, które było prawomocne i wykonalne od 24 lipca 2020 r., a więc również na czas wydania zaskarżonych decyzji Kolegium. Dodatkowo Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, kwestia uzyskania alimentów nie jest już w aktualnym stanie prawnym okolicznością podlegającą ustalaniu i ocenie przez organy administracji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga została uwzględniona ponieważ skarżąca uprawdopodobniła w oparciu o nowe okoliczności sprawy, że począwszy od 24 maja 2020 r. jej syn T. S. z nią zamieszkiwał.
Powyższa okoliczność ma znaczenie w sprawie ponieważ to właśnie z uwagi na skutki wydanego w sprawie pierwotnego orzeczenia zabezpieczającego, a przyznającego formalnie ojcu opieki nad jednym z synów – organy odmówiły skarżącej matce prawa do świadczenia.
Materialną podstawą orzekania w sprawie był art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepis ten stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.
W ocenie Sądu zasadnie więc organy badały, z którym rodziców zamieszkują synowie. Niemniej jednak organy powinny zebrać i ocenić wszelkie dokumenty i twierdzenia na okoliczność wspólnego zamieszkiwania z jednym z rodziców każdego z synów.
Z akt nie wynika, aby ojciec dziecka złożył wniosek o świadczenie, co z kolei czyni prawdopodobnym twierdzenia skarżącej, że 20 lipca 2020 r. (data złożenia wniosku) jej syn T., pozostawał już pod jej faktyczną opieką.
Teoretycznie, przytaczane w uzasadnieniu decyzji organu obu instancji postanowienie Sądu Okręgowego z [...] 2020 r., [...] orzekające w przedmiocie powierzenia opieki nad dziećmi na czas trwania postępowania rozwodowego wskazywałoby na fatycznie sprawowana opiekę przez ojca dziecka. Niemniej jednak skarżąca uprawdopodobniła, że jej syn począwszy od 24 maja 2020 r. (a więc przed złożeniem wniosku o ustalenia prawa do świadczenia) pozostawał pod jej opieką. Pośrednio świadczą o tym wnioski pełnomocniczki skarżącej z dnia 28 maja 2020 r. i 8 września 2020 r. (składane w toku postępowania rozwodowego) powołujące się na faktyczne zamieszkiwanie obu synów z matką, a także ostateczny – wyrok rozwodowy z [...] 2020 r. W wyroku tym (w tym samym postępowaniu, w którym wydane zostało pierwotne orzeczenie zabezpieczające z [...] 2020 r.) Sąd Okręgowy powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej skarżącej, ograniczając władze rodzicielską ojca do wskazanych w wyroku spraw.
Sąd wziął pod uwagę powyższe okoliczności i przyjął, że organy nie oceniając skutków twierdzeń skarżącej i przedłożonych przez nią dokumentów na okoliczność fatycznej opieki nad synami – naruszyły zarówno ww. przepisy prawa materialnego jak i procesowego tj. art. 77 §1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) w sposób istotny dla rozstrzygnięcia. Powołane przepisy procesowe stanowią bowiem, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1) oraz że organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80). Pominięcie w dacie orzekania przez organ odwoławczy (19 listopada 2020 r.) skutków orzeczenia rozwodowego z [...] 2020 r., które to orzeczenie w istocie zmieniło pierwotne orzeczenie zabezpieczające z [...] 2020 r. – naruszyło powyższe przepisy.
W ponownym postępowaniu organy uwzględnią ocenę prawną Sądu wyrażoną w niniejszym wyroku.
Sąd uchylił wiec zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).