Uzasadnienie
Decyzją z [...] 2020 r. nr [...] Burmistrz Miasta odmówił I. S. (zwanej dalej skarżącą) prawa do świadczenia "Dobry Start" na syna T. S. Wniosek z złożyła skarżąca 2 lipca 2020 r. w związku z rozpoczęciem przez syna roku szkolnego 2020/2021. W decyzji organ przywołał § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry Start" (Dz.U. z 2018 r. poz. 1061 z późn. zm.) i wskazał, że w toku postępowania ustalono, że syn na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego Wydział Cywilny - Rodzinny z [...] 2020 r. sygn. akt [...], na czas trwania postępowania rozwodowego jego rodziców, pozostaje pod opieką ojca.
W odwołaniu skarżąca podniosła m.in., że syn zamieszkuje wraz z nią od 24 maja 2020 r., a postanowienie Sądu Okręgowego, na które powołał się organ I instancji, zostało zaskarżone i nie miało mocy prawnej. Skarżąca dołączyła do odwołania pismo procesowe z 28 maja 2020 r. o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu poprzez orzeczenie, że na czas trwania postępowania miejscem pobytu małoletnich dzieci: P. S. i T. S. będzie miejsce zamieszkania skarżącej - ich matki. Skarżąca opisała również ciężką sytuację rodzinną związaną z utrudnianiem jej przez ojca dziecka sprawowania opieki nad ich synem T. Zaznaczyła, że ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem dziecka, w tym koszty wizyt lekarskich, wskazała, że ojciec dziecka nie interesuje się synem.
Decyzją z 19 listopada 2020 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ przywołał § 4 ust. 1 pkt 1, § 5 ust. 2 oraz § 10 ust. 5 ww. rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry Start" i zaznaczył, że przepisy nie regulują samodzielnie pojęcia "miejsce zamieszkania dziecka" czy "wspólne zamieszkiwanie dziecka wraz z rodzicem". Wskazał jednak, że kwestie dotyczące miejsca zamieszkania normują art. 25-28 Kodeksu cywilnego, które miały zastosowanie w sprawie, a których treść organ przywołał w uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy podniósł, że z regulacji tych wynikała możliwa sytuacja, gdy miejsce zamieszkania dziecka zostanie określone przez sąd, jak również sytuacja, gdy sąd określi np. na czas trwania postępowania rozwodowego, który z rodziców sprawuje pieczę nad dzieckiem, co miało miejsce w sprawie. W aktach znajdowało się bowiem postanowienie Sądu Okręgowego z [...] 2020 r., [...], w którym w sprawie o rozwód, w przedmiocie wniosków o zabezpieczenie, sąd postanowił na czas trwania postępowania pieczę nad małoletnim synem stron P. S. powierzyć matce (skarżącej), zaś nad małoletnim T. S. powierzyć ojcu dziecka.
Organ wskazał, że z adnotacji na postanowieniu wynikało jednoznacznie, że było ono prawomocne i wykonalne z dniem 24 lipca 2020 r., a w aktach sprawy brak było jakiegokolwiek innego postanowienia sądowego w przedmiocie powierzenia opieki nad dzieckiem T. S. matce (skarżącej).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na wymienioną decyzję Kolegium skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie jej prośby o przyznanie jej świadczenia "Dobry start" na jej syna T. Skarżąca dołączyła do skargi wyrok Sądu Okręgowego Wydział Cywilny - Rodzinny z [...] 2020 r. sygn. akt [...] orzekający rozwód małżeństwa skarżącej z ojcem jej małoletnich dzieci, powierzający wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami matce (skarżącej) i ograniczający władzę rodzicielską ojcu dzieci, a także orzekający w przedmiocie alimentów, do których zobowiązany został G. S. w kwotach po 400 zł miesięcznie na każde z dzieci (łącznie 800,00 zł miesięcznie). Do skargi skarżąca dołączyła również postanowienie Sądu Okręgowego Wydział Cywilny - Rodzinny z [...] 2020 r. sygn. akt [...], w którym to orzeczeniu Sąd postanowił na czas trwania postępowania rozwodowego, udzielić zabezpieczenia, zasądzając od G. S. - tytułem alimentów - łożenie na rzecz ich małoletnich T. i P. kwot po 400 zł miesięcznie (łącznie 800,00 zł miesięcznie) wraz z ustawowymi odsetkami za czas opóźnienia, począwszy od 1 stycznia 2020 r. W ocenie skarżącej świadczyło to, że postanowienie z [...] 2020 r. nie było prawomocne. Skarżąca opisała w skardze m.in. swoją trudną sytuację rodzinno-finansową oraz podkreśliła, że począwszy od 24 maja 2020 r. jej syn T. S. zamieszkiwał razem ze nią, po tym jak uciekł od ojca.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Podkreślił m.in., że postanowienie orzekające w przedmiocie alimentów począwszy od 1 stycznia 2020 r. nie mogło w ocenie Kolegium skutkować przyjęciem przez organ administracji, że bez znaczenia dla sprawy pozostawało wcześniejsze postanowienie Sądu Okręgowego z [...] 2020 r., [...] orzekające w przedmiocie powierzenia opieki nad dziećmi na czas trwania postępowania rozwodowego, które było prawomocne i wykonalne od 24 lipca 2020 r., a więc również na czas wydania zaskarżonych decyzji Kolegium. Dodatkowo Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, kwestia uzyskania alimentów nie była w aktualnym stanie prawnym okolicznością podlegającą ustalaniu i ocenie przez organy administracji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga została uwzględniona ponieważ skarżąca uprawdopodobniła w oparciu o nowe okoliczności sprawy, że począwszy od 24 maja 2020 r. jej syn T. S. z nią zamieszkiwał.
Powyższa okoliczność ma znaczenie w sprawie ponieważ to właśnie z uwagi na skutki wydanego w sprawie pierwotnego orzeczenia zabezpieczającego, a przyznającego formalnie ojcu opiekę nad jednym z synów – organy odmówiły skarżącej matce prawa do świadczenia.
Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji publicznej stanowiły przepisy ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start".
Stosownie do § 4 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. świadczenie na dobry start przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych. Jak wynika przy tym z uchwały Rady Ministrów nr 80 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie ustanowienia rządowego programu "Dobry start" (M. P. z 2018 r. poz. 514) program ten został ustanowiony w celu wsparcia rodzin z dziećmi w ponoszeniu wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego. Świadczenie to ma zatem na celu częściowe pokrycie tych wydatków na utrzymanie dziecka, które związane są z realizacją obowiązku szkolnego. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują.
Okoliczność uzależnienia prawa do świadczenia od faktu rzeczywistego sprawowania opieki nad dzieckiem pośrednio wynika również z §30 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. Powołany przepis daje podstawę do ustalenia w drodze wywiadu, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.
W ocenie Sądu do czasu orzeczenia rozwodu – formalnie oboje rodzice uprawnieni byli do złożenia wniosku o świadczenie zgodnie z ww. § 4 rozporządzenia. Z akt nie wynika, aby ojciec dziecka złożył wniosek o świadczenie, co z kolei czyni prawdopodobnym twierdzenia skarżącej, że 3 lipca 2020 r. (data złożenia wniosku) jej syn T., pozostawał już pod jej faktyczną opieką.
Teoretycznie, przytaczane w uzasadnieniu decyzji organu obu instancji postanowienie Sądu Okręgowego z [...] 2020 r., [...] orzekające w przedmiocie powierzenia opieki nad dziećmi na czas trwania postępowania rozwodowego wskazywałoby na fatycznie sprawowana opiekę przez ojca dziecka. Niemniej jednak skarżąca uprawdopodobniła, że jej syn począwszy od 24 maja 2020 r. (a więc przed złożeniem wniosku o ustalenia prawa do świadczenia) pozostawał pod jej opieką. Pośrednio świadczą o tym wnioski pełnomocniczki skarżącej z dnia 28 maja 2020 r. i 8 września 2020 r. (składane w toku postępowania rozwodowego) powołujące się na faktyczne zamieszkiwanie obu synów z matką, a także ostateczny – wyrok rozwodowy z [...] 2020 r. W wyroku tym (w tym samym postępowaniu, w którym wydane zostało pierwotne orzeczenie zabezpieczające z [...] 2020 r.) Sąd Okręgowy powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej skarżącej, ograniczając władze rodzicielską ojca do wskazanych w wyroku spraw.
Sąd wziął pod uwagę powyższe okoliczności i przyjął, że organy nie oceniając skutków twierdzeń skarżącej i przedłożonych przez nią dokumentów na okoliczność fatycznej opieki nad synami – naruszyły zarówno przepisy prawa materialnego (§4 i 30 ww. rozporządzenia) jak i procesowego tj. art. 77 §1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) w sposób istotny dla rozstrzygnięcia. Powołane przepisy procesowe stanowią bowiem, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77§1) oraz że organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80). Pominięcie w dacie orzekania przez organ odwoławczy (19 listopada 2020r.) skutków orzeczenia rozwodowego z 6 listopada 2020 r., które to orzeczenie w istocie zmieniło pierwotne orzeczenie zabezpieczające z 14 maja 2020 r. – naruszyło powyższe przepisy.
W ponownym postępowaniu organy uwzględnią ocenę prawną Sądu wyrażoną w niniejszym wyroku.
Sąd uchylił więc zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).