Uzasadnienie
Ponownie wydaną w sprawie decyzją z 18 sierpnia 2022 r., znak: [...] Prezydent Miasta N.:
- – odmówił P. K. (dalej: skarżący) umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej wypłacanych dla dzieci – K. K. i G. K.j,
- – odmówił umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w spłacie naliczonych od zadłużenia z tytułu wypłacanych dla dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego, stanowiących na dzień wydania decyzji kwotę 24 174,48 zł,
- – rozłożył na raty spłatę zadłużenia z tytułu wypłacanych dla dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 60 264,34 zł oraz zaliczki alimentacyjnej w kwocie 23 290 zł - według stanu na dzień 18 sierpnia 2022 r.,
- – postanowił zawiesić – po uzyskaniu przez decyzję waloru ostateczności, postępowanie komornicze sygn. [...],
- – określił, że spłata zadłużenia następować będzie w 36 ratach miesięcznych płatnych do ostatniego dnia każdego miesiąca począwszy od 31 sierpnia 2022 r. – 35 rat po 1 000 zł, płatne w okresie od sierpnia 2022 r. do czerwca 2025 r., ostatnia rata stanowiąca pozostałą kwotę, płatana do 31 lipca 2025 r.
Organ odnosząc się do treści art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz.U. 2023 r., poz. 581) – dalej: "u.p.o.u.a." podał, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczki alimentacyjnej oraz należności likwidatora jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika egzekucyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasadzonych alimentów prowadzona przez okres 3, 5 lub 7 lat. Tymczasem z zaświadczenia wydanego przez Komornika Sądowego w dniu 13 maja 2022 r. wynikało, że wobec skarżącego nie była obecnie prowadzona egzekucja, a ta którą wszczętą w sierpniu 2002 r. na rzecz syna i córki skarżącego została umorzona odpowiednio w dniu 2 marca 2017 r. i 18 września 2018 r. Jednocześnie dla oceny skuteczności egzekucji nie miały znaczenia dobrowolnie uiszczane, poza postępowaniem egzekucyjnym, bezpośrednio do rąk uprawnionych kwoty bieżących bądź zaległych alimentów.
Zdaniem organu nie wystąpiły też okoliczności, które uzasadniałby umorzenie należności na postawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Trudna sytuacja finansowa, brak pracy czy też niewielkie dochody były bowiem cechą większości zobowiązanych, za których świadczenia wypłacał fundusz alimentacyjny.
W odwołaniu skarżący zarzucił organowi I instancji, że posłużył się sformułowaniami sprzecznymi z literą prawa oraz, że decyzja jest sprzeczna z linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 kwietnia 2022 r., III SA/Gd 669/21 podniósł, m.in., że skuteczność egzekucji, o której mowa w art. 30 ust. 1 pkt u.p.o.u.a. "nie może być zawężona do pojęcia a contrario z art. 2 pkt 2 u.p.o.u.a. lub tylko do skuteczności egzekucji komorniczej". Skarżący podał, że od 5 lat, bez zwłoki płaci alimenty do rąk matki dzieci w związku z czym spełnia przesłanki z art. 30 u.p.o.u.a., gdyż nie powiększa zadłużenia. Podniósł też, że fakt braku korzystania przez niego z zasiłku, czy brak starania się o rentę nie może stanowić negatywnej przesłanki umorzenia zadłużenia. Podał też, że cierpi na chorobę nowotworową i niewydolność tętnicy szyjnej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z 30 września 2022 r., znak: SKO-AL-4112-32/22 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Kolegium wskazało, że skarżący wnioskiem z 4 maja 2022 r., wielokrotnie zmienianym i ostatecznie sprecyzowanym w piśmie z 11 sierpnia 2022 r. wniósł o umorzenie 50 % zadłużenia z tytułu wypłacanych na jego dzieci świadczeń, rozłożenie na raty pozostałej części zadłużenia oraz umorzenie odsetek od zadłużenia.
W ocenie Kolegium, w przypadku skarżącego art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. nie może mieć zastosowania ponieważ, jak wynika z zestawienia zamieszczonego w piśmie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. z 13 maja 2022 r., od sierpnia 2002 r. wpłaty dokonywane były nieregularnie i ich wysokość przeważnie była poniżej kwoty zasądzonych alimentów, a obecnie nie było już prowadzone postępowanie egzekucyjne.
Odnosząc się natomiast do przesłanek określonych art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., Kolegium podało, że skarżący ma 45 lat, posiada wykształcenie średnie ogólnokształcące, mieszka z synem K., jest osobą stanu wolnego zdolną do pracy, mimo wykazanych swoich schorzeń, o czym świadczył fakt, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, z której osiąga miesięczny dochód w wysokości 3 000 zł. Zdaniem Kolegium, sytuacja dochodowa i rodzinna nie przemawiało na rzecz uznania, że nie ma on możliwości spłacania w miesięcznych ratach wypłaconych za niego alimentów na rzecz jego dzieci z funduszu alimentacyjnego. Zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstały przecież z przyczyny leżącej po skarżącego, na skutek uchylania się przez szereg lat od obowiązku alimentacyjnego na utrzymanie swoich dzieci, nałożonego na niego wyrokiem sądowym. Gdyby regulował on na bieżąco zasądzone od niego wyrokiem sądowym alimenty, to nie doszłoby do powstania tego zadłużenia, a więc wypłacania na jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez MOPS, a finansowanych w formie dotacji celowej z budżetu państwa.
Dłużnik alimentacyjny winien mieć to na uwadze, że wypłacanie z funduszu alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych na rzecz zasądzonych na jego dzieci alimentów, nie zwalnia go z obowiązku alimentacji wobec własnych dzieci i powinien liczyć się z tym, że zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. będzie on zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Wypłata świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego jest wykonaniem zastępczym i zgodnie z obowiązującymi przepisami, organ właściwy wierzyciela dochodzi wypłaconych należności od dłużnika alimentacyjnego.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium.
Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu:
- – brak rozpoznania sprawy zgodnie z wnioskiem
- – rażące naruszenie prawa.
W uzasadnieniu skargi podał, że Kolegium w żaden sposób nie odniosło się do przytoczonej przez niego linii orzeczniczej, jak również nie przeanalizowało sprawy. Zdaniem skarżącego organ, każdą rozpatrywaną okoliczność interpretował na jego niekorzyść. Podał, że podany przez organ "brak zaniedbywania obowiązków alimentacyjnych" powstał na skutek przebywania przez niego przez okres 8 lat w Zakłodzie Karnym. W tym czasie, w miarę możliwość pracował ale nie miał wpływu na możliwość spłaty długu. W dalszej części uzasadnienia skarżący ponownie powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 kwietnia 2022 r., III SA/Gd 669/21 oraz podał, że od ponad 5 lat płaci alimenty w pełnej wysokości, bez zwłoki do rąk matki. Skarżący podał, że jest ciężko chory i musi przyjmować stałe i kosztowne leki, a fakt, że prowadzi działalność gospodarczą nie oznacza, że nie spełnia warunku "choćby do częściowej ulgi".
W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na błędną interpretację art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Innymi słowy, orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd prawny zaprezentowany w powołanym przez skarżącego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 kwietnia 2022 r., III SA/Gd 669/21, że możliwość umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego nie powinno zostać zawężona do przesłanki skuteczności egzekucji komorniczej. Skoro wiec egzekucja komornicza nie była prowadzona od 18 września 2018 r., ponieważ skarżący dobrowolnie doprowadził do uregulowania swoich bieżących zobowiązań to zasadniczo warunek umorzenia zaległości z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., został spełniony.
Jak słusznie zauważył w ww. wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku umorzenie należności na wniosek dłużnika jest odstępstwem od generalnej zasady pokrywania wspomnianych należności przez dłużnika i może mieć miejsce jedynie w sytuacjach ściśle wskazanych przez ustawę. Zwrot należności jest bowiem zasadą, a instytucja umorzenia jest odstępstwem (wyjątkiem) od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych. Przepis stanowiący podstawę umorzenia nie powinien zatem być interpretowany w sposób rozszerzający. Organ nie jest więc zobowiązany umorzyć zaległości czy też rozłożyć je na raty, powinien jednak rozważyć czy w konkretnej sytuacji finansowej, zdrowotnej dłużnika – takie pozytywne załatwienie wniosku jest uzasadnione.
Nie należy bowiem tracić z pola widzenia, że celem art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. jest udzielenie realnej pomocy dłużnikom alimentacyjnym, którzy w konkretnych okolicznościach faktycznych, doprowadzają do uregulowania swoich zobowiązań. Jednocześnie przepis ten odpowiada podstawowemu założeniu, że zarówno niepłacenie alimentów na rzecz dzieci, jak i niespłacanie należności, które zostały tym dzieciom wypłacone przez budżet Państwa, aby uchronić je przed negatywnymi skutkami braku alimentacji ze strony rodzica, są sytuacjami które nie mogą być promowane przez obowiązujący system prawny.
W tych okolicznościach sprawy należy rozważyć skutki postępowania konkretnego dłużnika wobec uprawnionych do alimentacji, ale i funduszu alimentacyjnego.
W realiach rozpoznawanej sprawy wysokość zadłużenia na dzień wydania decyzji przez organ I instancji przekraczała 80 000 zł, co w sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego praktycznie uniemożliwia mu spłatę przy zachowaniu minimalnej kwoty dochodów i niepopadanie w dalsze zadłużenie. Rozważenie możliwości umorzenia części zaległości i rozłożenie pozostałej części na raty pozwoliłoby skarżącemu ostatecznie uregulować swoją sytuację prawną. W tym kontekście nie są racjonalne uwagi organu o możliwości odroczenia spłat lub rozłożenia należności na raty, skoro dług w takiej wysokości powodowałby kolejne narastanie odsetek za zwłokę.
Odnosząc się z kolei do argumentów dotyczących ośmioletniego pobytu skarżącego w zakładzie karnym to Sąd zwraca również uwagę, że w polskich realiach bardzo często brak zatrudnienia w zakładzie karnym jest spowodowany "brakiem pracy" w tego typu jednostkach, a więc okolicznościami niezależnymi od skarżącego (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 grudnia 2016 r., III SA/Kr 834/16).
W ponownym postępowaniu organy przeanalizują wniosek skarżącego z uwzględnieniem stanowiska Sądu co do interpretacji art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.
W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).