Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 października 2021 r. nr od SKO.PS/4110/494/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka z dnia 7 lipca 2021 r. nr MGOPS-K-14/11/5101/004573/2021 przyznającą M. K. (dalej jako skarżący) zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie w kwocie 155 zł w okresie: od 1 do 31 grudnia 2021 r.
Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 1 lipca 2021 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego dochodu, zatem nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku okresowego (701 zł). Jest osobą bezrobotną, nie pracuje, bez świadczeń emerytalno – rentowych. Wysokość kwoty zasiłku okresowego ustalono na podstawie możliwości organu pomocowego oraz zgodnie z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Pomoc przyznano na sześć miesięcy z uwagi na potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. Wysokość kwoty zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie za miesiąc grudzień 2021 r. ustalono biorąc pod uwagę zasady programu rządowego "Posiłek w domu i w szkole", gdzie w sytuacji skarżącego przyznano na zakup żywności 5 zł dziennie (kwotę tę przemnożono przez liczbę dni w miesiącu).
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował wysokość udzielonej pomocy i domagając się ustalenia zasiłku celowego na zakup żywności – w kwocie 420 zł miesięcznie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołano się na treść art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. Nr 1876) oraz uchwałę nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i domu" na lata 2018 – 2023 (M.P.2018.1007). Stwierdzono, że rodzaj i wysokość świadczenia została dostosowana do możliwości finansowych pomocy społecznej. Kwotę przyznanego zasiłku celowego z programu rządowego współfinansowanego ze środków Wojewody na zakup artykułów żywnościowych niezbędnych do przygotowania gorącego posiłku ustalono w oparciu o przyjętą w M-GOPS Wieliczka politykę świadczeń ustalania i przyznawania osobom i rodzinom pomocy z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" według której osobom samotnie gospodarującym, których miesięczny dochód nie przekracza 100% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 701 zł miesięcznie, ustala się dzienną kwotę 5 zł na zakup artykułów żywnościowych z przeznaczeniem na przygotowanie gorącego posiłku. Z uwagi na to, że miesięczny dochód skarżącego nie przekracza 100% kryterium dochodowego, ustalono kwotę jednostkową posiłku na 5 zł przemnożoną przez liczbę dni w miesiącu grudniu 2021 r.
Na powyższe decyzje skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zakwestionował wysokość przyznanego zasiłku. Nie zgodził się też z argumentacją organu, że organ nie dysponuje wystarczającymi środkami tak aby zadowolić jego oczekiwania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami.
W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że nie zawiera ona wad dających podstawę do jej uchylenia, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
W niniejszej sprawie bezsporne było, że skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie osiągnął żadnych dochodów i generalnie utrzymuje się jedynie ze świadczeń pomocy społecznej. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i znajduje się w trudnej sytuacji życiowej.
Skarżący kwestionował natomiast wysokość przyznanego mu zasiłku celowego na zakup żywności w miesiącu grudniu 2021 r. w kwocie 155 zł.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) dalej "u.p.s.". Zgodnie z tym przepisem, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
Zgodnie z § 1 uchwały nr III/19/2018 Rady Miejskiej w Wieliczce z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy Wieliczka pomocy w zakresie dożywiania, przyjmuje się program osłonowy dotyczący udzielania mieszkańcom Gminy Wieliczka pomocy w zakresie dożywania. Podstawową formą pomocy jest gorący posiłek przyznawany osobom, które własnym staraniem nie mogą go sobie zapewnić, w szczególności osobom starszym, niepełnosprawnym, o niskich dochodach (...) (§ 3). Pomoc w formie gorącego posiłku przysługuje bez obowiązku zwrotu jakichkolwiek wydatków na udzielone świadczenie, gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego. Zgodnie z § 7 uchwały w przypadku braku możliwości zapewnienia gorącego posiłku lub gdy przyznanie pomocy w tej formie byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną można udzielić pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Prawo do świadczenia w postaci zasiłku celowego w zakresie określonym w ust. 1 przysługuje w sytuacji, gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego.
Uchwała Rady Ministrów z 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu", przewiduje wsparcie finansowe gmin w udzieleniu pomocy w formie posiłku, świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Ze środków przekazywanych w ramach Programu, gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy, osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym.
W niniejszej sprawie w toku postepowania administracyjnego został zebrany materiał dowodowy, na podstawie którego organy ustaliły istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, w szczególności wysokość dochodów skarżącego, jego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową i życiową. Organ ustalił, że skarżący korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, a także ich wysokość. W oparciu o dokonane ustalenia, organy zasadnie stwierdziły, że skarżący spełnia kryterium dochodowe do uzyskania zasiłku celowego, a w konsekwencji zachodzą materialnoprawne podstawy do orzekania na podstawie art. 39 u.p.s. Wskazać należy, że z treści art. 39 ust. 2 u.p.s. wprost wynika, że zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organy wyjaśniły sposób rozumowania i określania wysokości zasiłku celowego, która musi uwzględniać nie tylko potrzeby osoby wnioskującej o jego przyznanie, ale także możliwości finansowe organu pomocowego, a nadto ilość osób potrzebujących pomocy w danej gminie. W realiach niniejszej sprawy organy dokonały ważenia słusznego interesu strony oraz interesu społecznego, w szczególności polegającego na udzielaniu pomocy społecznej jak największej ilości osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej. W świetle powołanych przepisów, popartych orzecznictwem sądów administracyjnych, organ może przyznać świadczenie w wysokości pokrywającej całość lub część kosztów zakupu żywności, wysokość tej pomocy powinna być ustalona w odniesieniu do potrzeb wnioskodawcy, ale również możliwości finansowych organu i pomocy jak największej liczbie osób, które pomocy tej potrzebują.
Podkreślić należy, że ustalanie przez organ kwoty zasiłku celowego na zakup żywności za pomocą kryteriów uniwersalnych, służy takiemu określeniu wysokości udzielanej pomocy, który będzie odpowiadać celom (w szczególności zapewnieniu pomocy jak największej liczbie osób potrzebujących), możliwościom pomocy społecznej oraz potrzebom beneficjentów. W tym kontekście organ wyjaśnił, że podstawą ustalenia wysokości przyznanego zasiłku celowego z programu rządowego współfinansowanego ze środków Wojewody na zakup artykułów żywnościowych niezbędnych do przygotowania gorącego posiłku była przyjęta w MGOPS Wieliczka polityka przyznawania świadczeń w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu", według której osobom samotnie gospodarującym, których miesięczny dochód nie przekracza 100% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy, tj. 701 zł miesięcznie, ustala się dzienną kwotę 5 zł na zakup artykułów żywnościowych z przeznaczeniem na przygotowanie gorącego posiłku.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze i żądanej kwoty 420 zł w miejsce przyznanej - 155 zł, stwierdzić należy, że organy nie mają obowiązku ustalania zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego, ponieważ celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszystkich potrzeb osób wnioskujących o jej udzielenie, lecz pomaganie (poprzez udzielaną pomoc) w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w oparciu o całokształt materiału dowodowego sprawy, wyjaśniło na jakiej podstawie, przy uwzględnieniu jakich okoliczności i elementów stanu prawnego, skarżącemu został przyznany zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie pięciu złotych dziennie.
Podkreślić również należy, że przyznając świadczenie w formie zasiłku celowego, organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, że zostanie przyznana w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Innymi słowy spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. IV SA/Gl 283/18, LEX nr 2541230). W każdym jednak przypadku wydanie decyzji o charakterze uznaniowym musi być poprzedzone prawidłowym i kompletnym ustaleniem stanu faktycznego w sprawie, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny, z zastosowaniem prawidłowej podstawy materialnoprawnej oraz z zachowaniem przepisów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.