Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 25 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o uchyleniu decyzji Burmistrza Miasta i Gminy O. z 30 marca 2023 r. odmawiającej przyznania M. S. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem M. S.1 i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 sierpnia 2023 r. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.").
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 31 stycznia 2023 r. skarżąca wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że syn skarżącej jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, który istnieje od 20 lipca 2021 r. Przyczyną niepełnosprawności są [...]. Na mocy decyzji z dnia 22 grudnia 2022 r. skarżącej przyznano prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 31 października 2023 r.
Decyzją z dnia 30 marca 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy O. odmówił skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym synem, który w 2021 r. przeszedł [...], jest [...], jest [...]. Matka wykonuje przy nim wszystkie czynności, opieka ma charakter całodobowy. W ocenie organu istnieje ścisły związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad synem od powstania niepełnosprawności syna. Jednakże z uwagi na fakt, że niepełnosprawność syna skarżącej powstała po ukończeniu wieku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie jest możliwe przyznanie świadczenia skarżącej.
W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie, mimo że Trybunał Konstytucyjny uznał jego niekonstytucyjność. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy O. orzekł o uchyleniu na wniosek skarżącej decyzji w sprawie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad synem od dnia 1 sierpnia 2023 r.
Decyzją z dnia 25 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło uchyleniu decyzji Burmistrza Miasta i Gminy O. i przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2023 r. Organ wskazał, że w sprawie spełnione są wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w dniu 1 sierpnia 2023 r. odpadła przeszkoda w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w postaci posiadanego przez skarżącą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych mający istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji poprzez pominięcie okoliczności, że świadczenie powinno zostać skarżącej przyznane od daty wpłynięcia wniosku.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie o podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
16 kwietnia 2024 r. zapadł wyrok w sprawie oddalający skargę.
18 kwietnia 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęło pismo informujące o śmierci skarżącej w dniu 5 kwietnia 2024 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami.
W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 31 stycznia 2023 r. Decyzją z 16 sierpnia 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy O. orzekł o uchyleniu na wniosek skarżącej decyzji w sprawie przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad synem od dnia 1 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie zaskarżoną decyzją przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 sierpnia 2023 r.
Okolicznością sporną w niniejszej sprawie jest kwestia daty początkowej przyznania świadczenia w sytuacji, gdy w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca posiadała prawo i pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, a decyzja o przyznaniu prawa do tego zasiłku została uchylona w toku postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie skarżącej datą początkową przyznania świadczenia powinna być data złożenia wniosku, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. W ocenie organu, jest to data wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku dla opiekuna. Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie prawidłowo przyjęło, że świadczenie powinno zostać przyznane skarżącej od 1 sierpnia 2023 r, czyli od daty uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zagadnienie sporne w niniejszej sprawie zostało już jednolicie przesądzone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Art. 24 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c.
Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia 7 grudnia 2022 r. skarżąca pobierała specjalny zasiłek dla opiekuna, a zatem w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie spełniała przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustała począwszy od 1 sierpnia 2023 r., czyli od daty uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku dla opiekuna i od tej daty możliwe stało się przyznanie stronie tego świadczenia. Według powołanego art. 17 ust. 5 pkt lit b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można wobec tego w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń.
Treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki.
Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, przy czym dotyczy to tylko sytuacji, w której w dacie składania wniosku spełnione są wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń (zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego), to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie stanowi materiał konieczny do rozpoznania wniosku (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2022 r., I OSK 2317/21, CBOSA). Jak podkreśla Naczelny Sąd Administracyjny, brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oznacza, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i innego konkurencyjnego świadczenia, uprawnionemu może przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych, strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania.
Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu prawidłowo przyjęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w zaskarżonej decyzji, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane skarżącej od dnia 1 sierpnia 2023 r.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił