Uzasadnienie
Wydaną po raz trzeci w sprawie decyzją z 7 października 2021 r., znak: [...] Wójt Gminy R ustalił A. R. (dalej: "skarżąca") wysokości opłaty za pobyt jego syna A. R. w Domu Pomocy Społecznej w B w kwocie po: 1 186,93 zł miesięcznie – za okres od 1 października 2020 r. do 31 marca 2021 r. i 1 224,36 zł – za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 30 września 2021 r. (pkt 1 decyzji), zobowiązując go do wpłat na wskazane w decyzji konto bankowe w terminie do 25-ego dnia miesiąca następującego po uprawomocnieniu się decyzji (pkt 2). Organ odmówił nadto zwolnienia skarżącej od ponoszenia wskazanych w decyzji opłat (pkt 3). Równolegle wydane zostały decyzje dotyczące męża skarżącej E. R. ustalające w sposób identyczny wysokość należnych opłat; terminy wpłaty i odmawiające zwolnienia.
Organ ustalił, że skarżąca orzeczeniem z 8 kwietnia 2010 r. została uznana za trwale, całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym oraz stwierdzono trwałą niezdolność skarżącej do samodzielnej egzystencji. Łączny dochód rodziny w lipcu 2021 r. wyniósł 5 616,71 zł, w przeliczeniu na osobę - 2 808,36 zł. Na dochód ten złożyła się emerytura męża skarżącej wraz z dodatkami pielęgnacyjnymi w wysokości 1 434,68 zł oraz emerytura skarżącej z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 466,35 zł. Ustalono też, że skarżąca (i jej mąż) posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 3,6300 ha, z którego należało wliczyć dochód w kwocie 1 215,68 zł (308 zł x 3,947 ha przeliczeniowych) oraz że w październiku 2020 r. ze sprzedaży nieruchomości uzyskali kwotę 30 000 zł, którą należało wliczyć do dochodu w wysokości 2 500 zł za miesiąc (30 000 zł:12).
Tym samym, w ocenie organu zostały spełnione przesłanki, o których mowa art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz.2268 z późn. zm.) – dalej "u.p.s".
W odwołaniach skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie:
1/ art. 8 k.p.a. oraz art. 2 i art. 3 u.p.s. przez dowolne, sprzeczne i niezgodne z celem tej ustawy oraz zasadami współżycia społecznego wydanie decyzji o obowiązku ponoszenia opłaty i jednoczesną odmowę zwolnienia z opłaty wobec skarżącej i jego żony, którzy ze względu na stan zdrowia, wiek, zwiększone potrzeby wynikające z niepełnosprawności, brak możliwości samodzielnej egzystencji, warunków osobistych, warunków rodzinnych i domowych, nie byli w stanie unieść nałożonych na nich obowiązków bez uszczerbku dla własnego zdrowia i życia;
2/ uniemożliwienie skarżącemu i jego żonie wzięcia udziału w postępowaniu ze względu na nieprawidłowy sposób doręczania korespondencji, nieinformowanie o możliwych rozstrzygnięciach oraz brak informowania o sposobach złożenia wniosku o zwolnienie z ponoszenia opłaty i przedstawienia na tę okoliczność dodatkowych dowodów, tj. naruszenie art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a.;
3/ ustalenie opłaty na podstawie dochodu sprzed roku;
4/ brak pouczenia o możliwości wnioskowania o zwolnienie od ponoszenia opłaty jeszcze przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość opłaty;
5/ art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. w tym brak przeprowadzenia dowodów i nieustalenie faktów oraz nieuwzględnienie znanych z urzędu faktów, brak sporządzenia prawidłowego uzasadnienia co prowadziło do niemożności oceny podstaw decyzji;
6/ uznanie, niezgodnie z faktami, że skarżąca ustnie złożył wniosek o zwolnienie z opłaty podczas, gdy skarżąca nie składał takiego wniosku, 7/ art. 64 u.p.s. przez brak przeprowadzenia dodatkowego wywiadu koniecznego dla rozpatrzenia decyzji o zwolnienie z wyliczonej opłaty, 8/ brak przeprowadzenia w sposób realny przed wydaniem decyzji w przedmiocie wyliczenia opłaty, wywiadu środowiskowego, który został przeprowadzony w sposób nieprawidłowy, wyłącznie w oparciu o informacje przekazywane osobiście w siedzibie organu lub telefonicznie i w oparciu o informacje ustalone nierzetelnie we wcześniejszych wywiadach w domu stron wiele miesięcy wcześniej, 9/ brak ustalenia dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia od opłaty okoliczności dotyczących skutków wyliczonego zobowiązania i realnych, a nie wyłącznie "zryczałtowanych", formalnych możliwości finansowych stron w tym brak wzięcia pod uwagę, że organ orzekł obowiązek wniesienia jednorazowo kwoty łącznie 14 467,74 przez każdą ze stron pozostających w jednym gospodarstwie, co było kwotą niemożliwą do uniesienia i zmierzało do egzekucji z nieruchomości skarżących;
10/ brak uwzględnienia faktu nieuzyskiwania jakiegokolwiek dochodu z gospodarstwa rolnego ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność;
12/ brak uwzględnienia nowego faktu, o którym skarżąca wraz z mężem informowali, że z powodu pogorszenia zdrowia nie byli w stanie obsługiwać już pieca na paliwo stałe ogrzewającego dom znajdującego się w piwnicy oraz, że konieczne było poniesienie dodatkowych wydatków na wymianę instalacji;
13/ brak uwzględnienia, że skarżąca wraz z mezem nie posiadali jakichkolwiek wolnych środków finansowych poza uzyskiwaną emeryturą, a środki ze sprzedaży nieruchomości zostały już wydane;
14/ brak uwzględnienia pobytu skarżącej (a nie skarżącej jak ustalił organ) w szpitalu przez okres 3 tygodni, i wydanie decyzji nakazującej ponoszenie opłaty, przy jednoczesnej odmowie pomocy m.in. w organizacji przewozu skarżącej ze szpitala w G do domu.
Decyzją z 7 grudnia 2021 r., znak: SKO.PS/4110/110/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.
Kolegium wskazało, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do DPS przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Organ ustalił, że syn skarżących decyzją z 30 sierpnia 2012 r. został skierowany do DPS dla osób Przewlekle Psychicznie Chorych [...] w Ł, gdzie później został faktycznie umieszczony. Na wniosek skarżących, decyzją z 30 czerwca 2014 r. ich syn został skierowany do DPS w B i decyzją z tego samego dnia umieszczony w tej placówce. Do września 2020 r. odpłatność była ustalana tylko w stosunku do mieszkańca domu. Skarżąca i jej mąż nie byli wcześniej obciążani z uwagi na niską dochodowość i niespełnianie kryteriów ustawowych do ustalenia opłat. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane z urzędu przez organ I instancji, który pismem z 17 września 2020 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłaty wnoszonej przez skarżących za pobyt syna w DPS w B. Zdaniem Kolegium obliczenia organu I instancji dotyczące dochodowości rodziny za okres objęty decyzją były prawidłowe.
W dochodzie tym w pierwszym okresie (1 października 2020 r. do 31 marca 2021 r.) uwzględniono dochód z tytułu emerytury męża skarżącej - 1 378,78 zł, dochód skarżącej z tytułu emerytury rolniczej - 447,39 zł, dochód z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego w kwocie 1 215,68 zł, jednorazowy dochód ze sprzedaży części gospodarstwa rolnego – 2 500,00 zł, co dało łączny dochód w wysokości 5 541,85 zł. Z kolei w drugim okresie (1 kwietnia 2021 r. do 30 września 2021 r.) dochód skarżących wzrósł w związku z podwyższeniem otrzymywanych przez nich świadczeń emerytalnych, tj. męża skarżącej na kwotę 1 434,86 zł, a skarżącej na kwotę 466,35 zł. Pozostałe składniki ich dochodu nie uległy zmianie, zatem łączny dochód wyniósł 5 616,71 zł. Z kolei od października 2021 r. w dochodzie rodziny nie uwzględniono już jednorazowego dochodu ze sprzedaży części gospodarstwa rolnego, przez co uległ on zmniejszeniu do kwoty 3 116,71 zł, tj. 1 558,36 zł na osobę w rodzinie.
Co do sposobu ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego, Kolegium podało, że ustawodawca przyjął, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej w przypadku prowadzenia gospodarstwa rolnego, a za taki należy uznać posiadanie gruntów o powierzchni powyżej 1 ha, dochód należało ustalić się na podstawie ilości posiadanych hektarów przeliczeniowych. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 9 u.p.s. z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 308 zł. Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawie świadczeń z opieki społecznej nie miało znaczenia, jakie dochody z posiadanych gruntów rolnych rzeczywiście były uzyskiwane. Określony w art. 8 ust. 9 u.p.s. dochód miał bowiem charakter ryczałtowy i był ustalany niezależnie od faktycznych dochodów, jakie przynosiło dane gospodarstwo. Bez znaczenia była także okoliczność, czy gospodarstwo rolne było uprawiane, czy też nie i z jakiego, powodu oraz czy rzeczywiście przynosiło ono dochody. Powołany przepis zakładał bowiem fikcję prawną, według której należało przyjąć ryczałtowy dochód z gospodarstwa rolnego, do którego strona posiadała tytuł prawny.
Odnosząc się do dochodu rodziny skarżącej z tytułu sprzedaży 23 października 2020 r. nieruchomości za kwotę 30 000 zł Kolegium wskazało, że dołączony do akt sprawy wypis aktu notarialnego nr [...] potwierdzał dokonanie takiej transakcji i zapłatę cen w dniu zawarcia umowy. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. jednorazowo otrzymaną kwotę ustawodawca nakazywał rozliczyć w równych częściach na okres 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca w którym dochód został wypłacony. Natomiast katalog odliczeń i pomniejszeń dochodu wymieniony w art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. był zamknięty i nie przewidywał uwzględnienia okoliczności podnoszonych przez skarżących, tj. przeznaczenia dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości na spłatę zadłużenia i na zaspokajanie podstawowych potrzeb. Kolegium zaznaczyło, że na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływały okoliczności związane z sytuacją rodzinną, zdrowotną, czy majątkową, ani osobisty stosunek osoby zobowiązanej względem mieszkańca DPS.
Odnosząc się do wniosku skarżących dotyczącego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat, Kolegium wskazało, że również w tym względzie brak było podstaw do kwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji, który ustalił, że co prawda sytuacja bytowa rodziny była trudna, jednakże byli oni w stanie uiszczać opłaty za DPS wykorzystując własne uprawnienia, korzystając z posiadanych zasobów, tj. dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości w wysokości 30 000 zł, dochodu z uzyskiwanych emerytur oraz gospodarstwa. Dlatego, też zwolnienie z ponoszenia odpłatności było nieuzasadnione.
W skargach (identycznych w treści) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wraz z mężem wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji. Oboje podnieśli, że w sprawie naruszone zostały przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przepisy dotyczące uczestnictwa w sprawie, postępowania dowodowego i oceny dowód oraz przepisy u.p.s., w tym art. 64, art.8, art.59, art. 60, art.61, art. 103. Podkreślili, z powodu pożaru ich domu nie mają możliwości utrzymania się, a tym bardziej ponoszenia opłat na DPS. Podali, że ich dobytek, w tym rzeczy osobiste i resztki pieniędzy spaliły się. Skarżącej uległa poparzeniu - z płonącego domu wyniósł ją mąż. Obecnie skarżąca miała też zaniki pamięci i swój stan zdrowia określała jako ciężki.
Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.
W wniesionym stanowisku procesowym ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu, podtrzymał skargę precyzując jej zarzuty w ten sposób, że podniósł:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania pieniężnego, a to:
- a) niezastosowanie art. 61 ust 2 pkt. 2a u.p.s. i błędnego zastosowania art. 61 ust. 2 pkt 2b u,p.s. co doprowadziło do zawyżenia wysokości należności
- b) naruszenie art. 8 ust. 4 pkt. 6 u.p.s. co doprowadziło do zawyżenia należności
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy w przedmiocie zwolnienia od opłaty w to
- a) art. 7, 8, 9, 10 § 1 11, 75, 77, 78 § 1, 79a § 1, 80, 86, 107 § 3, k.p.a. w tym poprzez brak przeprowadzenie postępowania dowodowego w przedmiocie wystąpienia przesłanek zwolnienia z opłaty dotyczącym skarżącej o charakterze finansowym zdrowotnym, rodzinnym, alimentacyjnym, zasad współżycia i słuszności, oraz dokonane błędy dotyczące umożliwienia uczestnictwa strony w postępowaniu, nieinformowania o możliwościach zgłaszania dowodów, brak inicjatywy dowodowej po stronie organu, de facto brak postępowania w przedmiocie zwolnienia poza sporządzeniem samej sentencji i uzasadnienia bez przeprowadzania analizy i wnioskowania, które mogłoby prowadzić do podjęcia rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego.
- b) art. 64 u.p.s.
- - w części w jakiej organ działał na podstawie tego przepisu i wydał decyzję w przedmiocie zwolnienia z opłaty już na etapie ustalania jej wysokości, mimo braku wyraźnego wniosku skarżącej w tym przedmiocie.
- - w części w jakiej organ wydał decyzją w oparciu o art. 64 bez uprzedniego wykonania obowiązkowego wywiadu środowiskowego dla dokonania ustaleń w przedmiocie zwolnienia z opłaty poprzez niewykonanie dodatkowego i odrębnego wywiadu w ramach postępowania o zwolnienie od opłaty również dla poinformowania stron o możliwości działania w tym składania wniosków dowodowych, oraz dla uzyskania świadomości stron, że postępowanie w sprawie zwolnienia toczy się i będzie objęte decyzją organu.
- 3. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w przedmiocie zwolnienia z opłaty - art. 64 u.p.s. poprzez jego błędne zastosowanie w tym zastosowanie w sposób dowolny zamiast w granicach uznania administracyjnego i odmowa zwolnienia skarżącej z opłat, mimo że było to uzasadnione wystąpieniem przesłanek materialnych wskazanych wyłącznie przykładowo w art. 64. 4 naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy w tym - art. 138 § 1 ust. 2 k.p.a. jak też art. 138 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie mimo zaistniałych uchybień w stosowaniu prawa materialnego i procesowego już na etapie stosowania prawa przez organ I Instancji.
W związku z powyższymi zarzutami pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia zgodnie z normami przepisanymi w tym § 21 ust. 1 pkt. 1 w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18).
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podkreślił, że skarżąca i jej mąż faktycznie uzyskiwali jedynie świadczenia emerytalne (wraz z dodatkami). Wskazany w decyzji dochód 30 000 zł został bowiem wydatkowany na pokrycie długów, remont (stworzenie w ogóle) łazienki jaka powstała w domu 80- latków, którzy nie mogli już w ich wieku i stanie korzystać z "toalety" na dworze. Organ nie poddał pod rozwagę tej kwestii w żadnej mierze wskazując, że sprawa faktycznych wydatków na własne utrzymanie i potrzeby strony, niepełnosprawności, nie ma znaczenia, gdyż wyliczenie kwoty zobowiązania jest ściśle określone w przepisach ustawy o pomocy społecznej i nie podlega uznaniu.
W ocenie pełnomocnika organ błędnie, niezgodnie z celem art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. i w miejsce tego zastosował art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. Racjonalny ustawodawca wprowadził bowiem rozróżnienie pomiędzy osobami pozostającymi w rodzinie, a samotnie gospodarującymi, ponieważ osoby obciążone opłatą będące w rodzinie mogły liczyć na wsparcie innych osób z gospodarstwa domowego nieobciążonego tą samą opłatą. W przypadku skarżącej i jej męża, na oboje nałożony został identyczny obowiązek według bardziej restrykcyjnej podstawy, mimo, że nie mogli liczyć na wsparcie innych członków rodziny nieobciążonych decyzją. W ocenie pełnomocnika był to przykład posłużenia się ustawą niezgodnie z jej celem i rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść stron (naruszenie art. 7a k.p.a.).
Zdaniem pełnomocnika skarżącej dla wyliczenia opłaty organ posłużył się zawyżoną powierzchnią gospodarstwa rolnego, jakie posiadała skarżąca i jej mąż. Powinien bowiem od podstawy przyjętej wielkości gospodarstwa rolnego odjąć 1 ha gruntu rolnego zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt. 6 u.p.s.
Pełnomocnik skarżącej odwołał się również do uzasadnienia poprzedniej decyzji Kolegium (z 15 lipca 2021 r.), w którym organ odwoławczy wskazywał, że: "w toku ponownego rozpoznania sprawy istotnym będzie pouczenie stron postępowania stosownie do wymagań 9 kp.a. o możliwości ubiegania się o zastosowanie zwolnienia już na etapie prowadzonego postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt syna w domu pomocy społecznej i sprecyzowanie woli Stron w tym względzie".
Zdaniem pełnomocnika, organ powinien był uwzględnić pominięte w tej części postępowania okoliczności fakty:
- 1. natury majątkowej, które poznał w związku z prowadzonym postępowaniem w kierunku ustalenia wysokości opłaty a to na przykład
- a) fakt wydania w całości pieniędzy w wysokości 30 000 zł, która została dodana do dochodu na potrzeby ustalenia opłaty, a nie zwiększyła realnie tego dochodu ze względu na wydatki na konieczny remont domu (okna, łazienka, dach i długi) i inne zwiększone potrzeby niepełnosprawnych małżonków;
- b) rozdźwięk pomiędzy wysokością formalnie obliczonego dochodu z gospodarstwa rolnego a faktycznym brakiem uzyskiwanego dochodu z tego gospodarstwa (czyli żaden);
- c) faktu obciążenia opłatą obydwu małżonków w dodatku w oparciu o bardziej rygorystyczne przepisy o obliczeniu opłaty (61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.);
- d) brak uwzględnienia realnej, a nie wyłącznie teoretycznej możliwości sprzedaży bądź dzierżawy nieuprawianego gospodarstwa rolnego, racjonalności takiego kroku biorąc pod uwagę ceny gruntów rolnych i ceny dzierżawy (grunty w miejscowości zamieszkiwanej przez małżonków, w przytłaczającej większości stały odłogiem i masowo nie były uprawiane i nie było możliwości ich sprzedaży ani wynajmu; cena gruntu rolnego wahała się w granicach 3 zł / m2);
- e) faktycznych bieżących potrzeb rodziny skarżącej tj. konieczności dalszych remontów, w tym wymiany (założenia pieca gazowego, przyłącza, wymiany grzejników) i braku środków na to potrzebnych, doraźnego wynajmu osób do pomocy niepełnosprawnym małżonkom. Brak nowoczesnego systemu ogrzewania był pośrednio przyczyną obecnego pożaru w domu skarżących, którzy w jesieni ogrzewali dom piecem.
- 2. natury alimentacyjnej i relacji małżonków z synem pozostającym pod opieką DPS i wpływających na celowość odstąpienia od obowiązku wnoszenia opłaty; fakt nagannych relacji syna wobec rodziców, długoletnie sprzeniewierzanie się obowiązkom wobec rodziców a nawet popełnianiem na ich szkodę czynów zabronionych; brak wypełniania obowiązków alimentacyjnych wobec niepełnosprawnych rodziców; brak jakiejkolwiek i kiedykolwiek pomocy przy prowadzeniu gospodarstwa
- 3. natury celowościowej - brak możliwości utrzymania się przez skarżących w wypadku egzekucji nałożonego obowiązku - brak realnych możliwości egzekucji nałożonego obowiązku ze względu na realną sytuację majątkową i brak posiadanego majątku z wyjątkiem działki rolnej i domu w stanie wymagającym gruntownego remontu. Organ z urzędu nie zebrał dowodów. Skarżąca do momentu wydania decyzji nie mogła wiedzieć, czy organ zmierza wydać decyzje tylko w przedmiocie obliczenia opłaty, czy też uzna, że skarżąca lub jej mąż złożyli skutecznie wniosek o zwolnienie z opłaty. Opisanym wybiegiem organ, który od wielu miesięcy zmierzał do skutecznego i ostatecznego zobowiązania skarżących do wniesienia opłaty kosztem resztek ich majątku próbował, zdaniem pełnomocnika skarżącej, uniknąć ryzyka złożenia w sposób realny i poparty wnioskami dowodowymi wniosku o zwolnienie z nałożonej opłaty.
Brak było odrębnej informacji o wszczęciu postępowania w sprawie zwolnienia z opłaty, a skarżąca nie uzyskała żadnych pouczeń co do możliwości składania wyjaśnień, możliwego przesłuchania strony lub możliwości wnioskowania o przeprowadzenie innych dowodów na te odrębne okoliczności. Organ nie prowadził też postępowania dla wyjaśnienia tych okoliczności w urzędu. W ramach wywiadu przeprowadzonego w związku z postępowaniem w przedmiocie ustalenia wysokości pracownik GOPS nie oczekiwał wyjaśnień i nie pytał w kwestiach ważnych w przedmiocie zwolnienia z opłaty. Nie stanowiło to też realnego przedmiotu zainteresowania i wyjaśnienia ani ustalenia przez organ.
Lektura uzasadnień obydwu decyzji wskazywała, zdaniem pełnomocnika, że żaden z organów nie w przeprowadził żadnego postępowania w sprawie zwolnienia z opłaty. Ustalenia organu (skupione na rzekomych dochodach skarżących) zostały przeniesione z postępowania dotyczącego ustalenia wysokości należnego wynagrodzenia. Przykładowo, w żaden sposób nie zostały poruszone przez organ np. kwestie relacji podopiecznego DPS wobec rodziców, jego zaniechań alimentacyjnych, albo nawet w realnej sytuacji bytowej czy zdrowotnej stron. Organ, mimo że skupił się na kwestiach finansowych, w części dotyczącej zwolnienia nie odniósł się nawet do kwestii braku faktycznego osiągania dochodów z gospodarstwa, wydania środków ze sprzedaży działki, nie uwzględnił jakie będzie faktyczne obciążenie opłatą w wysokości blisko 15 tys. zł w stosunku do realnie uzyskanych dochodów. Nie podjął kwestii możliwych do uzyskania kwot z tytułu dzierżawy działki rolnej lub środków możliwych do uzyskania ze sprzedaży pieniędzy, pozostawiając tą ocenę na poziomie niezbadanej jakkolwiek hipotezy.
Co znamienne, w uzasadnieniu organu II Instancji liczącym 16 stron, kwestia oceny przesłanek zwolnienia z opłaty obejmowała zaledwie trzy zdania, w dodatku przekopiowanych wyłącznie z części dotyczącej ustalenia wysokości opłaty. Również i to świadczyło, iż nie było przedmiotem zainteresowania organu wyjaśnienie przesłanek uzasadniających zwolnienie.
Pełnomocnik podkreślił, że o ile w przedmiocie wyliczenia opłaty organ mógł opierać się na fikcyjnych założeniach o dochodach, to w przypadku badania podstaw do zwolnienia powinien był zbadać i ocenić realną sytuację skarżących - czego nie uczynił. Organ z urzędu dysponował szeregiem informacji i mógł uzyskać również szeregiem relewantnych dowodów w tym dokumentów od placówek (własnych) przebywał adoptowany syn. W szczególności tych dotyczących relacji rodzinnych i faktów z przeszłości, które mogłyby mieć i miały wpływ na ocenę, że obciążanie kosztami utrzymania dorosłego syna byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Pełnomocnik zwrócił uwagę na znajdujące się w aktach informacje o wielokrotnych próbach przebaczenia i pomocy przez skarżących synowi oraz niewdzięczności za to, braku pomocy rodzicom i szkód jakich dopuszczał się 40- letni syn względem rodziców i ich majątku. Wszystkie te okoliczności wpływające na decyzje zostały pominięte.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie jej argumenty były zasadne.
Na wstępie Sąd zaznacza, że uzasadnienie w niniejszej sprawie powtarza argumentację zawartą w uzasadnieniu sprawy ze skargi męża skarżącego – wyroku z 27 czerwca 2022 r., III SA/Kr 180/22.
W ocenie Sądu na wyniku sprawy zaważyły przede wszystkim błędy popełnione przez organy obu instancji przy rozważaniu przesłanek zwolnienia z opłaty, gdzie organy dowolnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy z naruszeniem wymienionych w stanowisku procesowym art. 7, 8, 9, 10 § 1 11, 75, 77, 78 § 1, 79a § 1, 80, 86, 107 § 3, k.p.a.
Sąd uznał natomiast, że przepisy prawa materialnego co do obliczenia dochodu skarżącej i jej męża zostały zastosowane prawidłowo. W tej części sporny był przede wszystkim sposób liczenia ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego będącego własnością skarżącej i jej męża, a także zaliczenie do dochodu 1/12 z kwoty 30 000 zł uzyskanej ze sprzedaży części gospodarstwa.
Słusznie przede wszystkim organy twierdziły, że nie ma znaczenia czy skarżąca i jego żona faktycznie uzyskują przychody (dochody) z gospodarstwa rolnego. Obowiązujące przepisy konstruują fikcję prawną w art. 8 ust. 9 u.p.s. stanowiąc, że przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości – ówcześnie 308 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1358), a obecnie - 345 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U. poz. 1296). Stanowisko to potwierdza orzecznictwo (por. wyrok WSA w Krakowie z 18 sierpnia 2020 r., III SA/Kr 348/20 i powołane tam inne orzeczenia sądów administracyjnych).
Nie były również zasadne zarzuty zawarte w stanowisku pełnomocnika skarżącej, a domagające się pomniejszenia areału gospodarstwa rolnego o 1 ha przeliczeniowy z powołaniem się na art. 8 ust. 4 pkt 6 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem do dochodu nie należało wliczać dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.
W ocenie Sądu, art. 8 ust. 3 pkt 6 u.p.s. należy interpretować w ten sposób, że nie wlicza się do dochodu kwot określonych ryczałtowo zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s., ale tylko wtedy gdy gospodarstwo rolne nie przekracza 1 ha przeliczeniowego. W sytuacji gdy posiadane użytki rolne przekraczają 1 ha, to dochód z tego gospodarstwa oblicza się od całości powierzchni przeliczeniowej gospodarstwa rolnego.
Powołany przepis wszedł w życie z dniem 11 maja 2013 r. Został dodany przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 22 lutego 2013 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U poz. 509). Z uzasadnienia projektu sejmowego (druk sejmowy nr 1026 VII kadencji Sejmu) wynika, że "Zaproponowana poprawka ma charakter doprecyzowujący i rozstrzyga wątpliwości, które rodzą się na gurcie stosowania prawa w zakresie wliczania/bądź nie do dochodu do celów pomocy społecznej gruntów rolnych o powierzchni poniżej 1 ha przeliczeniowego".
Powyższa nowelizacja miała związek z podnoszonymi problemami przy wyliczaniu dochodów drobnych posiadaczy gospodarstw rolnych. Gospodarstwa te nierzadko faktycznie nie przynosiły dochodów, a generowały w sposób sztuczny dochody obliczane wg. urzędowego wskaźnika. W konsekwencji, stosowany wskaźnik uzyskiwanych dochodów w przypadku tego typu osób bardzo często pozbawiał je prawa do świadczeń z opieki społecznej. Uchwalona nowelizacja ustawy o pomocy społecznej poprzez wyłączenie z dochodu do celów pomocy społecznej użytków rolnych poniżej 1 ha. pozwalała na objęcie wyższymi zasiłkami osób i rodzin posiadających użytki rolne poniżej 1 ha (por. odpowiedź na interpelację poselską nr 14648 – Sejmu VII kadencji).
W doktrynie rozróżnia się "pomniejszanie" dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. a "niewliczaniem" jako zaniechaniem wliczania. Zauważa się, że "niewliczanie", o którym mowa w art. 8 ust. 4, jest zaniechaniem sumowania pewnego składnika zdatnego do potraktowania jako przychód, za element dochodu. Powstrzymanie się od wliczenia kwot określonych w art. 8 ust. 4 dokonywane jest jeszcze przed ustaleniem wyjściowej sumy dochodu, a więc dochodem w rozumieniu komentowanej ustawy nigdy się nie staje. Pomniejszyć natomiast można coś, co już zawiera w sobie element stanowiący przedmiot czynności pomniejszenia (W. Maciejko [w:] P. Zaborniak, W. Maciejko, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2013, art. 8). Jak już Sąd wskazywał powyżej przepis ten został skierowany do drobnych właścicieli rolnych (por. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 8).
W konsekwencji, skoro art. 8 ust. 4 pkt 6 u.p.s. nie mówi o pomniejszaniu areału lub dochodu o powierzchnię 1 ha przeliczeniowego, to zasadnie organy obliczyły dochody w oparciu o całość hektarów przeliczeniowych użytków rolnych należących do skarżącej i jego żony.
Zasadnie również organy uwzględniły w wyliczeniu dochodów 1/12 z kwoty 30 000 zł uzyskaną ze sprzedaży części nieruchomości. Zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. jednorazowo otrzymaną kwotę ustawodawca nakazywał rozliczyć w równych częściach na okres 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca w którym dochód został wypłacony. Orzecznictwo sądów administracyjnych akceptuje taki sposób rozumienia tego przepisu podkreślając, że należy uwzględnić w dochodzie rodziny także dochód ze zbycia nieruchomości, bowiem jest to zgodne z wyrażoną w u.p.s. zasadą uwzględniania każdego uzyskanego we wskazanym w art. 8 ust. 11 tej ustawy okresie dochodu, niezależnie od źródła pozyskania (por. wyrok WSA w Łodzi z 26 września 2018 r., II SA/Łd 696/18).
Sąd uznał również, że nie miał racji pełnomocnik zarzucając zastosowanie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. niezgodnie z celem art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. Przepisy w tym zakresie są jednoznaczne. Fakt, że skutkowało to koniecznością poniesienia wyższych opłat (w porównaniu do osób samotnie gospodarujących) przez małżeństwo, które faktycznie nie korzystało z pomocy finansowej rodziny – mógł zostać jedynie uwzględniony przy rozważaniu przesłanek zwolnienia z opłaty (o czym poniżej w uzasadnieniu), a nie przy ustalaniu tej opłaty przez organ. W tym zakresie organy są związane brzmieniem ustawy.
Co więcej, brak jest jakichkolwiek wątpliwości co do wykładni tegoż przepisu (nawet pełnomocnik skarżącej nie wskazał aby pojawiały się różne interpretacje tego samego przepisu). W związku z tym Sąd uznał zarzut art. 7a k.p.a. w tej części za niezasadny. Jak wskazał przy tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 kwietnia 2022 r. II GSK 1711/18, w art. 7a § 1 k.p.a. nie chodzi o sytuacje, w których pojawiają się wątpliwości interpretacyjne przepisów mających zastosowanie w danej sprawie. Zastosowanie art. 7a § 1 k.p.a. i rozstrzyganie na jego podstawie na korzyść strony może mieć miejsce tylko wówczas, gdy wystąpią niedające się usunąć wątpliwości, co do wykładni przepisów stosowanego prawa, tzw. "pat interpretacyjny".
Zasadne były natomiast zrzuty naruszenia ww. przepisów postępowania administracyjnego co wpłynęło na wynik sprawy. Sąd zgadza się ze stwierdzeniem pełnomocnika skarżącej, że lektura uzasadnień obydwu decyzji wskazuje, że żaden z organów nie w przeprowadził żadnego postępowania w sprawie zwolnienia z opłaty. Ustalenia organu (skupione na dochodach skarżących) są przeniesione z postępowania dotyczącego ustalenia wysokości należnego wynagrodzenia.
Sąd zwraca uwagę, że art. 64 u.p.s. tylko przykładowo wymienia okoliczności przemawiające za zastosowaniem zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty (poprzez użycie określenia "w szczególności"). Z tych to powodów zdaniem Sądu organ powinien był rozważyć m.in. fakt, że oboje małżonkowie zostali obciążeni opłatą za pobyt swojego syna w DPS, przy czym nie korzystali z pomocy finansowej innych członków rodziny. W konsekwencji zobowiązani zostali do poniesienia sumarycznie wyżej opłaty niż dwie osoby samotnie gospodarujące.
Należałoby podkreślić, że sprzedaż części nieruchomości została dokonana z przeznaczeniem na dokonanie naprawdę niezbędnych remontów i modernizacji zajmowanym domu (stworzenie w domu łazienki w miejsce toalety znajdującej się na zewnątrz; wymiana ogrzewania na bardziej ekologiczne). Tego typu wydatki są społecznie akceptowalne, a nawet w obecnym czasie niezbędne. Nie mają też charakteru wydatków luksusowych.
Sąd zwraca również uwagę, że pomimo trudnych doświadczeń z adoptowanym synem, skarżąca i jej mąż nie wyrzekli się go. Z akt wynika, że starali się o przeniesienie syna do bliższej placówki; odwiedzali go i przynosili pożywienie. W kategoriach oceny moralnej ich postępowanie zasługuje na najwyższe uznanie.
Słusznie też pełnomocnik skarżących podkreślał, że w istocie organ skupił się jedynie na ustaleniu wysokości należnych opłat i uzasadnieniu tych ustaleń. Natomiast kwestie uzasadnienia odmowy zwolnienia z opłat zostały potraktowane pobieżnie.
Organ II instancji akcentował, że skarżąca razem z mężem mogliby sprzedać część z posiadanego i nieuprawianego gospodarstwa rolnego i z uzyskanych kwot sfinansować swoje wydatki oraz koszty utrzymania syna w DPS. W tym kontekście Sąd zauważa, że skoro taka sprzedaż w praktyce automatycznie zwiększyłaby wyliczenia dochodów skarżącej i jego żony (analogicznie do sprzedaży z 20 października 2020 r.) to słuszne wydają się być uwagi rozżalonego męża skarżącej, że ewentualna egzekucja świadczeń mogłaby doprowadzić do wyzucia obojga małżonków z majątku i umieszczenia w DPS, za co też należałoby zapłacić.
W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, że główną wadą DPS-ów jest "skoszarowanie" mieszkańców, przez co życie domowe pozbawione jest prywatności, a także odległość od dotychczasowego miejsca zamieszkania, co prowadzi do zerwania dotychczasowych więzów społecznych (por. A. Dudzińska, Niepełnosprawność jako obszar interwencji publicznej, Warszawa 2021; str. 146; otwarty dostęp). Zrozumiałe jest więc, że skarżąca i jego żona negatywnie reagowali na sugestie organu wskazując, że ich celem jest "godne życie (...) we własnych czterech ścianach" (str. 5 odwołania od decyzji organu I instancji).
Rację miał również pełnomocnik, że w istocie organ nie prowadził postępowania w przedmiocie zwolnienia z opłaty. Z akt sprawy wynika jedynie, że organ I instancji zawiadamiał o prowadzeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za DPS.
W postępowaniu dotyczącym zwolnienia z opłaty (jak również ustalenia tychże opłat) stronami byli odrębnie: E. R. i A. R. Na ten aspekt sprawy zwróciło uwagę również Kolegium. W tej sytuacji (wielości stron) zdaniem Sądu, należało zastosować art. 61 § 4 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Nie ma przy tym znaczenia, że stronami postępowania byli małżonkowie, mieszkający razem i prowadzący wspólne gospodarstwo domowe. Tylko w przypadku gdyby ustawa (tu: u.p.s.) taktowała małżeństwo jako jedną stronę postępowania art. 61 § 4 k.p.a. nie miałby zastosowania (np. wspólnie rozliczający się z podatku dochodowego małżonkowie są traktowanie z racji wyraźnego przepisu jako jedna strona postepowania – art. 133 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm.).
Brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania dotyczącego zwolnienia z ustalanych opłat pozbawił skarżącą i jej męża realnej możliwości powołania się na okoliczności, które powinny zostać rozważone przy wydawaniu decyzji w tym przedmiocie. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 11 marca 2020 r., III SA/Lu 708/19 zawiadomienie o wszczęciu postępowania nie jest wartością samą w sobie i czynnością tylko formalną, lecz ma określony cel, którym jest przede wszystkim poinformowanie stron o tym, że rozpoczęło się postępowanie administracyjne, w którym może zachodzić potrzeba obrony ich praw.
Nie jest również zrozumiałe dlaczego Kolegium dysponując w aktach sprawy materiałami dotyczącymi pożaru w domu skarżącej i jej męża nie wzięło tej okoliczności pod uwagę przy rozpatrywaniu zasadności odwołania.
Powyższe błędy w ocenie Sądu stanowią o dowolności dokonanej oceny co do przesłanek zwolnienia skarżącej i jego żony z należnych opłat. Fakt, że decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłat należy do tzw. decyzji uznaniowych nie powoduje, że organ może pominąć rzetelne rozważenie wszystkich przesłanek w tym zakresie. Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 grudnia 2020 r., VIII SA/Wa 665/20).
W ocenie Sądu organy, wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., nie dokonały wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego zależy bowiem od tego czy w ogóle materiał dowodowy mający znaczenie dla sprawy został zebrany w sposób prawidłowy. Zgodnie bowiem z ww. art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Skoro w sprawie nastąpił ciąg tego typu błędów, że organ skupiał się przede wszystkim na ustalaniu wysokości opłat, a nie gromadził materiału dowodowego na okoliczność przesłanek, które powinny zostać rozważane przy zwolnieniu z opłat – to wydana w sprawie decyzja (nawet tzw. decyzja uznaniowa) jest decyzją dowolną tzn. oderwaną od ustaleń faktycznych jakie powinny zostać poczynione w sprawie.
Decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłat była tzw. decyzją uznaniową (w art. 64 u.p. s. użyto określenia "można zwolnić"), co jednak nie wyklucza tego typu decyzji z kontroli sądu administracyjnego. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 9 marca 2022 r., II SA/Gl 1447/21 kontrola sądu administracyjnego jest w stosunku do takich uznaniowych decyzji ograniczona. Sprowadza się ona bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, a ponadto czy po wszechstronnym oraz wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia.
Innymi słowy ta ograniczona kontrola sprowadza się do tego, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc - w ujęciu procesowym - kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ dokonana ustaleń faktycznych w zakresie okoliczności podnoszonych przez skarżącą w świetle art. 64 u.p.s. i oceni możliwość zwolnienia z obowiązku uiszczania opłaty. Sąd zwraca również uwagę na obowiązujący obecnie art. 64 pkt 7 u.p.s. zgodnie z którym można zwolnić z opłaty jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. W aktach sprawy znajdują się już dokumenty potwierdzające naruszenia przez syna skarżącej obowiązków względem swoich rodziców. Powołany przepis został dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. poz.
66) zmieniającej u.p.s. z dniem 27 stycznia 2022 r. Zgodnie z art. 2 ww. przepisów nowelizujących u.p.s. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w nowelizacji, należy stosować nowe przepisy. Z tych to powodów organy rozważą również i tę przesłankę zwolnienia w opłat skarżącej i jej męża.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.).
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a." - orzekł jak w pkt I sentencji orzeczenia. Uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, ale również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, miało związek z treścią ww. art. 135 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 maja 2022 r., I GSK 2408/18 przesłanką zastosowania unormowania zawartego w art. 135 p.p.s.a. jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności, ale także w aktach lub czynnościach je poprzedzających, jeżeli tylko były one podjęte w granicach danej sprawy.
Sąd przyznał w pkt II pełnomocnikowi z urzędu kwotę 2 400 zł powiększoną o należny podatek VAT ustalając wartość przedmiotu sprawy zgodnie z § 8 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Wartość przedmiotu sprawy została obliczona jako skumulowana wartość powtarzających się świadczeń za okres jednego roku zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 z późn. zm.).