Uzasadnienie
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie Wojewody z dnia 12 sierpnia 2014 roku w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia K. W. – M. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, motywowany trudną sytuacją majątkową spowodowaną eksmitowaniem z domu przez wierzyciela.
W związku z tym, że wniosek o prawo pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, skarżącej został przesłany urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia. W zakreślonym terminie strona uzupełniła brak. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód netto wynosi 1.992,37 zł i stanowi go emerytura w wysokości 1.292,37 zł i dochód z działalności gospodarczej w kwocie 700 zł. Wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Jej majątek został w całości zlicytowany w czerwcu 2012 roku i oddany wierzycielowi w czerwcu 2014 roku.
W uzasadnieniu wniosku strona wskazała na brak możliwości wygospodarowania własnych środków na pokrycie kosztów wynagrodzenia obrońcy oraz nieznajomość zawiłych przepisów prawa. Od rozwodu w 2011 roku skarżąca przebywa u znajomych lub dalszych krewnych, lecz gospodaruje sama. Z działalności gospodarczej, która ma być prowadzona do grudnia 2014 roku pozostaje stronie ok. 700 zł, pozostała część przekazywana jest komornikowi sądowemu i przeznaczana na koszty samozatrudnienia. Część emerytury skarżąca przeznaczyła na naprawę samochodu użyczanego do pracy w terenie. Miesięczne koszty utrzymania skarżącej przedstawiają się następująco: 270,40 zł ubezpieczenie zdrowotne, 300 zł mieszkanie i media, 150 zł leki i ok. 500 zł żywność.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy K. W.– M. wyjaśniła, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza została zawieszona z dniem 30 grudnia 2014 roku, a od 2 lub 3 lutego 2015 roku działalność ta będzie całkowicie zamknięta. Skarżąca nie ma potwierdzenia wysokości opłat, które ponosi za mieszkanie i media, ponieważ nie otrzymuje za nie pokwitowania. Do pisma zostały załączone kopie następujących dokumentów: zeznania PIT-36 za 2013 rok, deklaracji VAT-7 za miesiące październik, listopad i grudzień 2014 roku, potwierdzenia Urzędu Miejskiego o zawieszeniu z dniem 30 grudnia 2014 roku działalności prowadzonej przez stronę, przekazów pocztowych wypłaty emerytury za grudzień 2014 roku i styczeń 2015 roku (kwoty: 1.292,37 zł), pisma Komornika Sądowego z informacjami o stanie prowadzonych spraw, z których wynika, że na dzień 10 września 2014 roku zadłużenie strony wynosiło łącznie 670.125,77 zł, zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o przejęciu egzekucji do dalszego prowadzenia oraz o zajęciu wierzytelności, trzech wyciągów z rachunku bankowego strony w Banku [...] za okres od 1 października 2014 roku do 31 grudnia 2014 roku (saldo 0,32 zł), dokumentu dostawy wyrobów węglowych z dnia 12 grudnia 2014 roku z paragonem potwierdzającym płatność w kwocie 153,40 zł oraz recepty za lekarstwa z dnia 15 stycznia 2015 roku na kwotę 71,95 zł.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca K. W. – M. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Ze względu na wykazane znaczne zadłużenie skarżącej, brak majątku oraz oszczędności i wartościowych przedmiotów, które mogłyby być spieniężone, wydatki związane z koniecznym utrzymaniem i leczeniem, środki finansowe, którymi wnioskodawczyni dysponuje nie pozwalają na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącej i ustanowił dla niej adwokata z urzędu.
Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. K. W. – M., co prawda zawiesiła z dniem 30 grudnia 2014 roku prowadzoną działalność gospodarczą, która przynosiła przychody, jednakże nadal uzyskuje stałe miesięczne dochody z emerytury w wysokości 1.292,37 zł. Choć nie są to dochody wysokie, zważywszy na wysokość deklarowanych kosztów utrzymania, stanowią jednak stałe źródło utrzymania i dają możliwość poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, co przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1- 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.