Uzasadnienie
Skarżący A. K. wnioskiem z dnia 24 stycznia 2012r zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę M. K. z uwagi na bardzo trudną sytuację bytową, zdrowotna i materialną. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, całkowicie niezdolną do pracy. Skarżący, jak twierdzi, nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej, nawet w warunkach pracy chronionej z uwagi na pogarszający się stan zdrowia; utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy, która po potrąceniach komorniczych wynosi 280, 07 zł. Skarżący oświadczył, że ponosi wysokie koszty miesięczne leczenia, co powoduje brak środków na zakup niezbędnych leków, odzieży i środków czystości. Z uwagi na trudną sytuację materialną, skarżący objęty jest pomocą społeczną otrzymując zasiłek stały w kwocie 68,51 zł oraz zasiłki celowe na żywność lub lekarstwa.
Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w ocenie skarżącego, pozwoli mu na zaspokojenie w większym stopniu niezbędnych potrzeb życiowych.
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją z dnia [...] 2012r Nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na M. K. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ stwierdził, że zadłużenie względem Gminy z tytułu ww. należności wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji wynosi 1.670,39 zł, a odsetki - 78,58 zł. Organ ustalił, że skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym od września 2005 roku, a od czerwca 2009 roku zadłużenie jest spłacane za pośrednictwem komornika sądowego, z którego informacji wynika, że zajęcie komornicze nie wystarcza na spłatę wypłaconych na bieżąco świadczeń z funduszu alimentacyjnego na uprawniona osobę (w aktach sprawy znajduje się m.in. zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji przedmiotowych świadczeń). W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w domu o pow. 100m2 odziedziczonym po rodzicach usytuowanym na działce o pow. 380 m2, w których to nieruchomościach posiada udział w wysokości pięć z dwunastu.
Ustalono również, że skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe i jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej (kserokopia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 4 maja 2005 r - w aktach sprawy).
W związku z trudną sytuacją zdrowotną oraz finansową skarżący korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od dnia 1 marca 2012 r. w wysokości 163,00 zł oraz w formie zasiłków celowych na zakup opału i żywności.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji wynosi 1.591,81 oraz odsetki - 78,58 i związku z tym - w ocenie tego organu - " istnieje realna możliwość jego całkowitej spłaty (np. rozłożenie na raty)...". W ocenie organu, ustalone w toku postępowania okoliczności, że skarżący korzysta z pomocy społecznej, a komornik ściąga należności z tytułu alimentów z jego renty, a także, że posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie zwalniają z konieczności spłaty zadłużenia wobec Skarbu Państwa. Organ podniósł, że skarżący jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej, co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia wydanego w dniu 4 maja 2005r.
Organ odmówił umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 30 ust.2 ustawy z dnia 7 września 2007r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2009.7), który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ wyjaśnił, że zastosowanie wskazanego przepisu należy do kompetencji o charakterze uznaniowym.
W ocenie organu, " umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych skarżącego nie wpłynie na jego sytuację dochodową i majątkową, gdyż Komornik Sądowy utrzyma egzekucję, aby zaspokoić inne zaległości tj. zadłużenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej oraz bieżące zaległe alimenty. " Kolejną przesłanką odmowy umorzenia należności była ocena organu, że kwota zadłużenia - 1.670,39 zł wraz z odsetkami - "jest nieznaczna".
Zdaniem organu, skarżący ma " realną możliwość" spłaty zadłużenia poprzez podjęcie starań zmierzających do uzyskania innych źródeł zarobkowania i uzyskania w ten sposób dodatkowych środków na spłatę zadłużenia.
Organ stwierdził, że skarżący nie wskazał,, szczególnych okoliczności i przesłanek", które powodowałyby z jego strony niemożność spłaty zadłużenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia 10 października 2012r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Na dzień wydania tej decyzji kwota zadłużenia została pomniejszona poprzez dokonanie przez skarżącego w dniu 17 maja 2012 r. wpłaty 220,70 zł, w związku z tym kwota do zwrotu na ten dzień wyniosła 1.454,79 zł.
Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji odmawiając skarżącemu umorzenia przedmiotowych należności nie przekroczył granic uznania administracyjnego i dokonał prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ ten dokonał analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego i słusznie przyjął, że podejmując decyzję w kwestii umorzenia należności " należy mieć na względzie fakt, że kwota do spłaty jest nieznaczna, Pan A. K. jest osobą zdolną do zatrudnienia w warunkach pracy chronionej... ".
Organ odwoławczy przyznał, że wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może, co do zasady, stanowić przesłankę umorzenia przez organ tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego oraz w sposób wyczerpujący i logiczny.
Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucił, iż jest ona dla niego krzywdząca i podniósł, że w granicach swoich możliwości spełnia obowiązek alimentacyjny. Skarżący zarzucił, że wbrew twierdzeniom organów, nie jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej ze względu na swój stan zdrowia; jak twierdzi - był wielokrotnie hospitalizowany, a kilka razy w miesiącu ma wizyty lekarskie.
Skarżący powtórzył swoją argumentację dotyczącą jego trudnej sytuacji materialnej i korzystania z pomocy społecznej.
Na rozprawie w dniu 26 września 2013r. pełnomocnik z urzędu oświadczył, że od wiosny bieżącego roku obowiązek alimentacyjny skarżącego został uchylony na mocy wyroku Sądu Okręgowego, Wydział l Cywilny z uwagi na jego trudną sytuację zdrowotną i materialną. Ponadto pełnomocnik podniósł, że skarżący podejmował próby znalezienia pracy, również dorywczej, jednak z uwagi na stan zdrowia pracodawcy nie decydowali się na jego zatrudnienie. Pełnomocnik zakwestionował stanowisko organów, że kwota zadłużenia jest "nieznaczna", gdyż w sytuacji skarżącego każda kwota jest trudna do spłacenia. Skarżący mieszka w trudnych warunkach, w domu odziedziczonym po rodzicach w pięć dwunastych częściach i sypia w pomieszczeniu ok.20 m nieogrzewanym i bez dostępu do wody.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U.2002.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania.
Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego i procesowego w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Podstawę prawną orzekania w niniejszej sprawie stanowił art.30 ust.2 ww. ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z jego treścią, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuacje dochodową.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że redakcja przytoczonego przepisu nakazuje rozstrzygnąć o należności głównej wraz z odsetkami. W rozpatrywanej sprawie, wbrew wyraźnej regulacji wskazanego przepisu, organ pierwszej instancji rozstrzygnął tylko o należności głównej, pomijając ustawowe odsetki. Sentencja decyzji z dnia [...] 2012r brzmi: " odmówić Panu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawniona..." i nie zawiera rozstrzygnięcia co do ustawowych odsetek.
Organ odwoławczy rozpatrujący przedmiotową sprawę, również nie zajął stanowiska w tej kwestii, co jest nie zgodne z jednoznaczną treścią ww. przepisu. Wskazane uchybienie narusza art. 30 ust. 2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Sąd podzielił natomiast stanowisko organów, że treść przepisu jednoznacznie wskazuje, iż decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nie oznacza dowolności. Jednak stwierdzić należy, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu z obowiązku stosowania zasad postępowania administracyjnego, w tym z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej kpa, uzupełnionej postanowieniami art.77 § 1 kpa nakazującej wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Działanie organu przy rozstrzyganiu tej konkretnej kategorii spraw, musi uwzględniać również zasady i cele określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Działanie w ramach uznania administracyjnego, aby nie było dowolne, musi być poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a motywy zajętego stanowisko winne być wskazane w uzasadnieniu decyzji. Rolą sądu administracyjnego kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest również sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracyjnego stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie przedmiotowej ulgi. Motywy rozstrzygnięcia muszą być wewnętrznie spójne i zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że analiza sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego nie została przeprowadzona zgodnie z powyższymi zasadami.
Zastrzeżenia budzi zakres poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, co uzasadnia zarzut, iż materiał dowodowy w sprawie nie został należycie zgromadzony, a w konsekwencji jego analiza i wnioski wynikające z tej analizy budzą istotne zastrzeżenia.
W pierwszej kolejności zastrzeżenia budzi ustalona przez organy sytuacja zdrowotna skarżącego. O ile okolicznością bezsporną jest, że skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności ustalony od dnia 9 września 2002 roku na stałe, to okolicznością sporną jest, czy skarżący może pracować w warunkach pracy chronionej.
Zdaniem organów orzekających, skarżący może pracować w takich warunkach i twierdzenie to jest oparte na orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 4 maja 2005r.. Z kolei skarżący nie zgadzając się z tym stanowiskiem podnosił, że był wielokrotnie hospitalizowany, kilka razy z miesiącu korzysta z wizyt u lekarzy i aktualny stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy nawet w warunkach chronionych.
W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie wyjaśnia jednoznacznie tej kwestii. Stanowisko organu co do stanu zdrowia skarżącego i jego możliwości podjęcia dodatkowego źródła uzyskania środków na polepszenie sytuacji materialnej skarżącego oparte jest na orzeczeniu z 2005r, co musi budzić uzasadnione wątpliwości co do jego trafności, bowiem nie uwzględnia aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego. Argumentacja organów orzekających odnosi się do zdarzeń przeszłych, a nie do sytuacji bieżącej. Twierdzenia skarżącego o pogarszającym się stanie zdrowia i kilkakrotnej jego hospitalizacji powinny skutkować weryfikacją tych twierdzeń i przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Logika i doświadczenie życiowe wskazuje, że stan zdrowia z biegiem lat ulega pogorszeniu. Stanowisko organów zawarte w decyzjach wydanych w 2012r. o stanie zdrowia skarżącego i zdolności do zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, oparte na dokumencie z 2005r jako przesłanka odmowy umorzenia przedmiotowych należności jest nieprzekonywające i nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym.
Nadmienić należy, że dowodem pośrednim na okoliczność, że skarżący pozostaje w leczeniu jest niekwestionowany przez organy fakt wypłaty skarżącemu zasiłków celowych na zakup leków.
Istotne zastrzeżenia budzi również stanowisko organów, że kwota zadłużenia
- - 1670.39 zł, a później 1.454,79 zł - obie z odsetkami - jest nieznaczna. Ocena, że kwota jest "znaczna", czy "nieznaczna" musi odnosić się do realnych możliwości osoby zobowiązanej do jej spłaty. W sytuacji, gdy okolicznością bezsporną w sprawie jest, że skarżący od kilku lat objęty jest pomocą społeczną i otrzymuje z tej pomocy - oprócz zasiłku stałego - zasiłki celowe na zakup opału, żywności, czy leków, to należało dokonać analizy, czy osoba taka będąc od kilku lat w bardzo trudnej sytuacji materialnej, może bez uszczerbku dla swojej egzystencji ponieść dodatkowy wydatek na spłatę zadłużenia w sytuacji, gdy nie jest w stanie na bieżąco wykupywać przepisanych jej leków. Analiza sytuacji dochodowej skarżącego i wnioski wynikające z tej analizy w kontekście możliwości umorzenia przedmiotowych należności musi uwzględniać cele wynikające z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ musi ocenić realną możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego, bez uszczerbku dla jego egzystencji, mając na względzie z jednej strony racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi, a z drugiej strony przesłanki wynikające z art. 30 ust. 2 ww. ustawy tj. sytuację dochodową skarżącego.
Reasumując należy stwierdzić, że w ocenie Sądu organy orzekające naruszyły art. 7, art. 77, art. 80 kpa.
Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego w zakresie wyżej opisanym, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a i c ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w zakresie wyżej wskazanym oraz do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku.
Stosownie do art. 153 ww. ustawy, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.
O wynagrodzeniu wyznaczonego dla skarżącego adwokata orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy w związku z art. 29 ust.1 ustawy z dnia z 26 maja 1982r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U.2009.146.1188), określając ich wysokości na podstawie § 19 pkt.1 i § 18 ust.1 pkt.1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2002.163.1348).