Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 22 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 19/23

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 31.10.2022 r., znak: SKO.NA/4130/32/2022, po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 11.07.2022 r., nr SA-06.7340.7.6.2022, orzekającej o cofnięciu zezwolenia nr [...] z dnia 19 czerwca 2018 r. (zmienionego decyzjami o numerach: SA-06.7340.5.275,2019 z 12 lutego 2019 r., SA-06.7340.5.18.2020 z 17 stycznia 2020 r. i SA-06.7340.5.61.2021 z 30 czerwca 2021 r.) na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 4,5 % do 18 % oprócz piwa, przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, jakim jest sklep spożywczo - monopolowy, mieszczący się w K., przy ul. P., wydanego dla ww. spółki – utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W podstawie materialnoprawnej decyzji SKO powołano art.18 ust.1, art.18 ust.10 pkt 1 w zw. z art. 131 ust. 1 i art. 18 ust 10 pkt 2 w zw. z art. 18 ust 7 pkt 6 i 8 ustawy z dnia 26.10.1982 r o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r. poz.1119 ze zm.) oraz art.138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ l instancji w uzasadnieniu ww. decyzji wskazał, że podstawą cofnięcia zezwolenia było ustalenie, że ww. spółka prowadziła sprzedaż napojów alkoholowych niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu nr [...] z dnia 19 czerwca 2018 r. na sprzedaż napojów alkoholowych (...) tj. prowadziła sprzedaż w sklepie internetowym, z możliwością dostawy do klienta, czym naruszono warunki z art. 18 ust. 7 pkt 8 oraz art. 18 ust. 7 pkt 8 ww. ustawy. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji powołał się na wyrok NSA z 14.04.2011r., sygn. akt II GSK 431/10, w którym stwierdzono, że zakaz sprzedaży napojów alkoholowych przez Internet wynika wprost z treści ustawy.

Odwołując się od tej decyzji organu I instancji ww. spółka podniosła, że analogicznego stanu faktycznego co w przedmiotowej sprawie dotyczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 493/18, który został wydany w wyniku skargi złożonej przez M. L. i P. L., prowadzących działalność gospodarczą pod firmą "[...]" s.c. P. L. i M. L. na decyzję SKO w Krakowie z dnia 8 marca 2018 r. znak: SKO.NA/4130/1/2018, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 8 grudnia 2017. Powyższy wyrok zapadł de facto pomiędzy tymi sami stronami, które występują w niniejszej sprawie, gdyż [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (będąca stroną niniejszego postępowania) powstała w czerwcu 2021r. z przekształcenia spółki cywilnej pod nazwą "[...]" s.c. P. L.,. L. (...) na podst. art. 551 § 2 i 3 w zw. z art. 571 i 572 Kodeksu spółek handlowych.(...) W wyroku tym WSA w Krakowie w pełni podzielił stanowisko strony skarżącej stwierdzając, że w ustawie brak jest wyraźnego zakazu sprzedaży przez Internet.

W piśmie z dnia 23.09.2022r. pełnomocnik strony odwołującej się podkreślił, że wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2018 r.(sygn. akt III SA/Kr 493/18) jest już prawomocny, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie skargi kasacyjnej SKO w Krakowie od wyroku WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 493/18 oddalił skargę kasacyjną SKO w Krakowie (sygn. akt II GSK 2034/18). W ustnym uzasadnieniu NSA podzielił argumentację prawną przedstawioną w uzasadnieniu ww. wyroku WSA w Krakowie, jednakże pisemne uzasadnienie wyroku NSA nie zostało jeszcze sporządzone.

W tym stanie rzeczy, spółka [...] będąca następcą prawnym "[...]" s.c. P. L., M. L., kontynuuje de facto wcześniejszą działalność, co do której WSA w Krakowie a następnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 września 2022 r. stwierdził, że nie narusza ona przepisów prawa, co oznacza zasadność odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ww. decyzji z dnia 31 października 2022r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji nie przechylając się do argumentacji strony odwołującej się. Organ odwoławczy, podobnie jak Prezydent Miasta Krakowa, oparł się w swoim rozstrzygnięciu na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.04.2011 r. sygn. akt II GSK 431/10 oraz wyroku NSA z dnia 21.04.2016 r. sygn. akt II GSK 2566/14, w całości je akceptując oraz uznając wyrażone w nim stanowisko za swoje.

Podsumowując swoje rozważania organ II instancji wskazał, że "wzgląd na powszechnie uznane wartości, którym ustawodawca dał wyraz w preambule do ustawy z dnia 26 października 1982 o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, że życie obywateli w trzeźwości stanowi niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra Narodu, a także na indywidualne i społeczne skutki wywołane nadmiernym spożyciem alkoholu, uzasadnia i usprawiedliwia zarazem, zarówno rygorystyczne określenie zasad obrotu napojami alkoholowymi (por. wyroki TK z: 8 kwietnia 1998 r., sygn. akt K 10/97; 28 stycznia 2003 r., sygn. akt K 2/02; 14 czerwca 2004 r., sygn. akt SK 21/03; 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 26/09), jak i równie rygorystyczne ich egzekwowanie."

Odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu, SKO wskazało, że nie podziela poglądu WSA w Krakowie zawartego w wyroku z 8 sierpnia 2018 r., III SA/Kr 493/18, a wyrok NSA z 8 września 2022 r. z uwagi na brak pisemnego uzasadnienia, "całkowicie nie poddaje się polemice" (s. 12 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

Powyższa decyzja SKO została zaskarżona przez ww. spółkę do WSA w Krakowie w piśmie z dnia 30 listopada 2022 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. - przepisów postępowania: art. 7, 7a § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81a § 1 i art. 107 § 1 ust 6 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy;
2. - art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 10 pkt 1, art. 18 ust 10 pkt. 2 oraz art. 13[1] ust. 1 jak też art. 18 ust. 7 pkt. 6 i 8 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (ustawy zwanej dalej UWT);
3. - art. 2, art 20, art. 22 i art. 33 ust 3 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację zawartą w odwołaniu i jego uzupełnieniu w całości przytaczając pogląd zawarty w wyroku NSA z 8 września 2022r., II GSK 2034/18, wydany na kanwie tożsamych co w niniejszej sprawie okoliczności faktycznych i prawnych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ II instancji wprost wskazał, że nie podziela poglądu NSA zwartego w wyroku z 8 września 2022r., II GSK 2034/18. Zdaniem Kolegium, sprzedaż napojów alkoholowych przez Internet jest całkowitym zaprzeczeniem zasad dotyczących sprzedaży napojów alkoholowych, wynikających z ww. ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie.

Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodzić się należy co do zasady z orzekającymi w rozpoznawanej sprawie organami, że sprzedaż napojów alkoholowych jest reglamentowana.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t. jedn., Dz. U. z 2016 r. r., poz. 487 ze zm., zwanej dalej ustawą o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi) sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (odpowiednio burmistrza, prezydenta miasta), właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży, zwanego dalej "organem zezwalającym".

Zezwolenie jest wydawane na konkretnie oznaczonego przedsiębiorcę i w dokładnie oznaczonym punkcie sprzedaży.

Stosownie zatem do treści art. 18 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (odpowiednio burmistrza, prezydenta miasta), właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży, zwanego dalej "organem zezwalającym".

Po drugie, zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, wydaje się na podstawie wniosku przedsiębiorcy (ust. 2 art. 18 ustawy.),

Po trzecie, zezwolenia, o których mowa w ust. 1, wydaje się oddzielnie na następujące rodzaje napojów alkoholowych:

1. 1) do 4,5% zawartości alkoholu oraz na piwo;
2. 2) powyżej 4,5% do 18% zawartości alkoholu (z wyjątkiem piwa);
3. 3) powyżej 18% zawartości alkoholu. (ust. 3 art. 18 ustawy),

Po czwarte, jak stanowią ust. 5 i 6 art. 18 ustawy, Wniosek o wydanie zezwolenia zawiera:

1. 1) oznaczenie rodzaju zezwolenia;
2. 2) oznaczenie przedsiębiorcy, jego siedzibę i adres, w przypadku ustanowienia pełnomocników ich imiona, nazwiska i adres zamieszkania;
3. 3) 17 numer w rejestrze przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym, o ile przedsiębiorca taki numer posiada, oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP);
4. 4) przedmiot działalności gospodarczej;
5. 5) adres punktu sprzedaży;
6. 6) adres punktu składowania napojów alkoholowych (magazynu dystrybucyjnego).

Do wniosku o wydanie zezwolenia należy dołączyć następujące dokumenty:

1. 1) (uchylony);
2. 2) dokument potwierdzający tytuł prawny wnioskodawcy do lokalu stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych;
3. 3) zgodę właściciela, użytkownika, zarządcy lub administratora budynku, jeżeli punkt sprzedaży będzie zlokalizowany w budynku mieszkalnym wielorodzinnym;
4. 4) decyzję właściwego państwowego inspektora sanitarnego o zatwierdzeniu zakładu, o której mowa w art. 65 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2015 r. poz. 594 i 1893 oraz z 2016 r. poz. 65).

Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, wydaje się na czas oznaczony, nie krótszy niż 4 lata, a w przypadku sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży - nie krótszy niż 2 lata. (ust. 9 art. 18 ustawy) i wydaje się go po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych o zgodności lokalizacji punktu sprzedaży z uchwałami rady gminy, o których mowa w art. 12 ust. 1-3, w myśl art. 18 ust. 3a ustawy. Z kolei, jak mówi ust. 3b. tego przepisu w przypadku gdy liczba wniosków o wydanie zezwolenia przewyższa ich maksymalną liczbę, o której mowa w art. 12 ust. 1, zezwolenie w pierwszej kolejności wydaje się uwzględniając kryterium jak największej odległości punktu, w którym ma być prowadzona sprzedaż napojów alkoholowych od najbliższego działającego punktu sprzedaży napojów alkoholowych, liczonej najkrótszą drogą dojścia ciągiem dróg publicznych, a w następnej kolejności - kryterium prowadzenia przez wnioskodawcę jak najmniejszej liczby punktów sprzedaży.

Sankcją za nieprzestrzeganie warunków sprzedaży napojów alkoholowych jest na gruncie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi cofnięcie uprzednio wydanego zezwolenia, stosownie do postanowień art. 18 ust. 10 ustawy.

Zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży organ zezwalający cofa w przypadku:

1. 1) nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności:
2. a) sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw,
3. b) sprzedaży i podawania napojów alkoholowych z naruszeniem zakazów określonych w art. 14 ust. 3 i 4;
4. 2) nieprzestrzegania określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych;
5. 3) powtarzającego się co najmniej dwukrotnie w okresie 6 miesięcy, w miejscu sprzedaży lub najbliższej okolicy, zakłócania porządku publicznego w związku ze sprzedażą napojów alkoholowych przez dany punkt sprzedaży, gdy prowadzący ten punkt nie powiadamia organów powołanych do ochrony porządku publicznego;
6. 4) wprowadzenia do sprzedaży napojów alkoholowych pochodzących z nielegalnych źródeł;
7. 5) przedstawienia fałszywych danych w oświadczeniu, o którym mowa w art. 111 ust. 4;
8. 6) popełnienia przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez osobę odpowiedzialną za działalność przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie;
9. 7) orzeczenia, wobec przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną albo wobec osoby odpowiedzialnej za działalność przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie, zakazu prowadzenia działalności gospodarczej objętej zezwoleniem.

W rozpoznawanej sprawie orzekające organy uznały, że skarżący naruszyli warunki określone w ustawie, a mianowicie określony w art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy, nakazujący wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu oraz warunek z art. 18 ust. 7 pkt 8 ustawy, obligujący do prowadzenia sprzedaży w punkcie sprzedaży spełniającym wymogi określone przez radę gminy na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 ustawy poprzez sprzedaż napojów z dostawą poza punkt sprzedaży – do klienta.

W ocenie Sądu nie ulega żadnej wątpliwości, że postanowienia art. 18 ust. 10 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, określające przesłanki cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, są przepisami bezwzględnie obowiązującymi. Oznacza to, że w przypadku spełnienia danej przesłanki organ jest zobowiązany wydać decyzję o cofnięciu zezwolenia, w tym m. in., w sytuacji, gdy następuje nieprzestrzeganie warunku wykonywania działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu (pkt 6 ust. 7 art. 18 ustawy) oraz prowadzenia sprzedaży nie w punkcie sprzedaży spełniającym wymogi określone przez radę gminy, na podstawie art. 12 ust. 1-3 (pkt 8 ust. 7 art. 18 ustawy). Cofnięcie zezwolenia na sprzedaż alkoholu nie stanowi bowiem sankcji za niewłaściwe, niezgodne z prawem korzystanie z tego zezwolenia, ale jest rozumiane jako obiektywna sankcja za naruszenie ogólnych warunków i zasad sprzedaży alkoholu w ogólności odnoszących się w jednakowym stopniu do wszystkich napojów alkoholowych (por. wyrok WSA w Krakowie z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Kr 870/08, Lex nr 519802).

Wobec powyższego w postępowaniu w sprawie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych właściwy organ powinien bez cienia wątpliwości wykazać danemu podmiotowi, któremu udzielił zezwolenia, naruszenie ogólnych warunków i zasad sprzedaży alkoholu, określonych w ustawie.

W tym miejscu podkreślić należy, że sporna w tej sprawie kwestia została prawomocnie rozstrzygnięcia wyrokiem NSA z dnia 8 września 2022r., sygn. akt II GSK 2034/18, który zapadł na kanwie analogicznego stanu prawnego i faktycznego sprawy, co obecnie rozpoznawana, a co więcej dotyczył poprzednika prawnego strony skarżącej. W wyroku tym Sąd II instancji oddalił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 493/18 w sprawie ze skargi M. L., P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 marca 2018 r. nr SKO.NA/4130/1/2018 w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, jednoznacznie przesądzając sporną miedzy stronami w także w tej sprawie kwestię dopuszczalności dokonywania sprzedaży alkoholu za pośrednictwem Internetu przez skarżących, którzy posiadali zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych we wskazanym w tym zezwoleniu adresem punkcie sprzedaży.

NSA podkreślił w uzasadnieniu ww. wyroku, że w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w tym w szczególności w przepisach powołanych w zarzutach kasacyjnych, w sposób wyraźny nie dopuszczono ani nie wykluczono możliwości zawierania umów sprzedaży napojów alkoholowych przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (np. przy zastosowaniu funkcjonalności strony internetowej). Milczenie ustawodawcy w tym zakresie wymaga więc dokonania wykładni obowiązującej regulacji prawnej, uwzględniającej deklarowaną w Konstytucji wolność gospodarczą oraz to, że sfera działalności gospodarczej w zakresie obrotu napojami alkoholowymi jest sferą szczególną, podlegającą reglamentacji uzasadnianej ważnym interesem publicznym.

Przewidziana w art. 22 Konstytucji RP wolność działalności gospodarczej, polegająca na swobodzie w decydowaniu o rozpoczęciu działalności, swobodzie jej prowadzenia, w tym podejmowania decyzji gospodarczych oraz sposobów prowadzenia działalności, swobodzie wyboru form organizacyjnych działalności oraz zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej, a także związane z tym obowiązki państwa w postaci powstrzymania się od nadmiernej ingerencji w tę wolność oraz wykonywania pozytywnych obowiązków regulacyjnych (tworzenia instytucji prawnych umożliwiających prowadzenie działalności gospodarczej), jest publicznym prawem podmiotowym i zasadą o charakterze przedmiotowym (por. P. Tuleja [w:] P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 22, pkt 1). Wolność ta nie ma charakteru absolutnego, jednakże, jak wynika z art. 22 Konstytucji, "Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny."

Sporna w tej sprawie kwestia dopuszczalności zawierania umów sprzedaży napojów alkoholowych za pośrednictwem Internetu tj. przy użyciu środka komunikacji elektronicznej (przy zastosowaniu funkcjonalności strony internetowej), nie została uregulowana w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Podkreślenia bowiem wymaga, że przepisy tj. art. 18 ust. 7 pkt. 6 w związku z art. 96 u.w.t.p.a. dotyczą jedynie miejsca sprzedaży, a nie formy tej sprzedaży. Z przepisów tych wynika mianowicie, że "warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest (...) wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim wymienionego i wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu" (art. 18 ust. 7 pkt 6 u.w.t.p.a.).

Z kolei w art. 96 u.w.t.p.a. przewidziano, w trzech osobnych punktach, rodzaje "punktów sprzedaży" detalicznej napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5 % alkoholu z wyjątkiem piwa, przewidując, że są to "sklepy branżowe ze sprzedażą napojów alkoholowych" (pkt 1), "wydzielone stoiska - w samoobsługowych placówkach handlowych o powierzchni sprzedażowej powyżej 200 m2" (pkt 2) oraz "pozostałe placówki samoobsługowe oraz inne placówki handlowe, w których sprzedawca prowadzi bezpośrednią sprzedaż napojów alkoholowych" (pkt 3).

Skoro zatem działalność gospodarcza jest objęta konstytucyjną gwarancją wolności i jej ograniczenie jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny, a analiza treści aktualnie obowiązującej regulacji prawnej prowadzi do wniosku, że nie przewidziano ustawowego ograniczenia formy sprzedaży napojów alkoholowych przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (np. przy zastosowaniu funkcjonalności strony internetowej) przez przedsiębiorcę z określonego w zezwoleniu punktu sprzedaży, to taką formę sprzedaży uznać należy za dopuszczalną. Wprawdzie sprzedaż alkoholu to gałąź działalności gospodarczej podlegająca reglamentacji i w świetle Konstytucji można ją ograniczyć ustawowo, jednak w spornym zakresie ustawodawca tego nie zrobił.

Z treści przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie jest możliwe wywiedzenie zakazu prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych przez przedsiębiorcę z określonego w zezwoleniu punktu sprzedaży przy użyciu środków komunikacji elektronicznej. Przepisy te dotyczą warunków prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży napojów alkoholowych, regulując w szczególności wymogi dotyczące punktów sprzedaży, ale nie formułują wymogów co do formy zawarcia umowy sprzedaży. Jako dopuszczalne punkty sprzedaży wymieniono w szczególności "sklepy branżowe ze sprzedażą napojów alkoholowych" oraz "inne placówki handlowe" i tylko w odniesieniu do tych ostatnich dodano niejasne sformułowanie o prowadzeniu przez sprzedawcę "bezpośredniej" sprzedaży napojów alkoholowych. W ustawie nie doprecyzowano jednak tego sformułowania, nie wiadomo zatem co ustawodawca miał na myśli wskazując w odniesieniu do "innych placówek handlowych", że sprzedawca ma w nich prowadzić "bezpośrednią sprzedaż napojów alkoholowych".

W ustawie nie zdefiniowano również pojęcia "inne placówki handlowe", definiując jedynie "sklep branżowy ze sprzedażą napojów alkoholowych" poprzez wskazanie, że jest to "placówka, w której roczna wartość sprzedaży napojów alkoholowych stanowi nie mniej niż 70% wartości sprzedaży ogółu towarów w tym punkcie". Zdaniem NSA z tej regulacji prawnej nie jest możliwe wywiedzenie obowiązywania zakazu sprzedaży na odległość przy użyciu środków komunikacji elektronicznej. Ustawowy zakaz ograniczający jedną z podstawowych konstytucyjnych wolności musi być wyraźny i jednoznaczny. Nie jest możliwe jego domniemywanie, opierające się na interpretowaniu niedoprecyzowanych sformułowań ustawowych i rozszerzaniu ich poprzez objęcie nimi również rodzajów punktów sprzedaży, do których wprost się one nie odnoszą.

Z tych przyczyn nieuprawnione jest stanowisko organu, że skoro ustawodawca wprost i wyraźnie nie dopuszcza prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych na odległość przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, to znaczy, że taka sprzedaż jest niedozwolona. Prawidłowe rozumowanie prawnicze zmierzające do dokonania wykładni spornych przepisów powinno bowiem opierać się na założeniu odwrotnym, tzn. na przyjęciu, że skoro ustawodawca wprost i wyraźnie nie uregulował takiej formy sprzedaży, to znaczy że nie wprowadził w tym zakresie ograniczeń konstytucyjnej wolności i taka forma jest dopuszczalna.

Jak wynika z treści art. 18 ust. 10 pkt. 2 u.w.t.p.a. "zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, organ zezwalający cofa w przypadku (...) nieprzestrzegania określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych". Wbrew stanowisku organu, warunkiem sprzedaży napojów alkoholowych nie było niedokonywanie tej sprzedaży przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (w tym przy zastosowaniu funkcjonalności strony internetowej), co do tej kwestii nie ma bowiem w ustawie regulacji prawnej, o czym była już mowa, lecz "wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu" (art. 18 ust. 7 pkt 6 u.w.t.p.a.). Ten zaś warunek został w tej sprawie spełniony, gdyż sprzedaży dokonywała skarżąca Spółka, a więc przedsiębiorca oznaczona w zezwoleniu, a sama sprzedaż odbywała się "wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu", a więc w punkcie sprzedaży określonym w zezwoleniu, pomimo że umowy były zawierane za pośrednictwem Internetu.

Nie było to jednak inne, dodatkowe miejsce sprzedaży, tylko jedna z form sprzedaży (składanie zamówienia przez Internet). Takie działanie skarżących nie naruszało zatem warunków udzielonego skarżącym zezwolenia tj. w art. 18 ust. 7 pkt. 6 u.w.t.p.a. w zw. z art. 96 u.w.t.p.a. i nie mogło stanowić przewidzianej w art. 18 ust. 10 pkt. 2 u.w.t.p.a. podstawy do jego cofnięcia zaskarżoną decyzją.

Podzielając stanowisko, zawarte w wyroku NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2566/14, gdzie wskazano, że alkohol jest rzeczą oznaczoną co do gatunku, to zwrócić należy uwagę, że: "zgodnie z art. 535 k.c. umowa sprzedaży jest umową wzajemną, zobowiązującą, mocą której sprzedawca zobowiązuje się przenieść własność rzeczy na kupującego i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się zapłacić cenę i odebrać rzecz. Zgodnie z art. 454 § 1 k.c. miejsce spełnienia świadczenia strony określają w umowie. Zgodnie z art. 155 § 2 k.c., przy rzeczach oznaczonych co do gatunku, przeniesienie własności rzeczy, które stanowi rozporządzający skutek zobowiązującej umowy sprzedaży, następuje w chwili przeniesienia posiadania rzeczy, czyli jej wydania nabywcy. Z powyższego wynika, że co do zasady sprzedaż rzeczy oznaczonych co do gatunku realizuje się z chwilą wydania rzeczy nabywcy w miejscu oznaczonym w umowie." Tym samym dopiero w przypadku, gdyby miejsce spełnienia świadczenia nie zostało o określone w umowie można ustalać miejsce świadczenia na podstawie przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 155 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1025, zwanej dalej w skrócie - k.c.) przy rzeczach oznaczonych co do gatunku, przeniesienie własności rzeczy, które stanowi rozporządzający skutek zobowiązującej umowy sprzedaży, następuje w chwili przeniesienia posiadania rzeczy, czyli jej wydania nabywcy. Wynika z tego, że co do zasady sprzedaż rzeczy oznaczonych co do gatunku realizuje się z chwilą wydania rzeczy nabywcy w miejscu oznaczonym w umowie. Skoro z Regulaminu Witryny, który jest niczym innym jak wzorcem umownym, wynika, że ustala się za miejsce spełnienia świadczenia przedmiotowy punkt sprzedaży, określony w udzielonym skarżącym zezwoleniu, to istotnie sprzedaż alkoholu następuje w tym punkcie, bo co do zasady sprzedaż rzeczy oznaczonych co do gatunku realizuje się z chwilą wydania rzeczy nabywcy w miejscu oznaczonym w umowie, najpóźniej w chwili wydania towaru kupującemu bądź, jak również wynika to z postanowień Regulaminu Witryny, upoważnionej przez kupującego osobie. (miejscem zawierania umów sprzedaży jest punkt sprzedaży położony w Krakowie pod określonym adresem - pkt. 1.6. (punkt 1.4.5 – pojęciu sklepu).

Regulaminu Witryny; wszystkie umowy sprzedaży zawierane na postawie zamówień składanych za pośrednictwem Witryny lub telefonicznie pod numerem wskazanym w Regulaminie Witryny są zawierane i realizowane w należącym do sprzedawcy punkcie sprzedaży - pkt. 3.2. Regulaminu Witryny; potwierdzenie zamówienia przez klienta jest równoznaczna ze złożeniem oświadczenia, że klient bierze na siebie odpowiedzialność za odbiór zakupionego towaru przez osobę pełnoletnią - pkt. 3.3. Regulaminu Witryny; odbiór towarów - napojów alkoholowych następuje wyłącznie w sklepie pod określonym adresem we wskazanych godzinach - pkt. 5.1. Regulaminu Witryny; wreszcie, w przypadku wybrania przez klienta opcji dostawy towaru pod wskazany adres, wydanie towaru klientowi następuje w momencie wydania przez sprzedawcę zamówionego towaru firmie kurierskiej. Przy czym, zaznaczając w treści zamówienia opcję dostawy towaru za pośrednictwem firmy kurierskiej klient oświadcza, że upoważnia kuriera do odbioru towaru w jego imieniu - pkt. 5.4. Regulaminu Witryny).

Z punktu widzenia prawnego nie powinno mieć znaczenia, czy taką osobą upoważnioną do odbioru jest ktoś bliski kupującego np. małżonek, czy ktoś obcy np. pracownik kupującego, posłaniec, czy też przedstawiciel firmy kurierskiej, skoro z Regulaminu Witryny wynika, że osoby te mogą odbierać towar pod pewnymi warunkami i co najważniejsze w zgodzie regulacjami ustawy. Chodzi tu konkretnie o kwestie związane z pełnoletniością i stanem trzeźwości zamawiających, o których mówi art. 15 ustawy. W tym względzie wskazać jedynie należy, że postanowienia Regulaminu Witryny, których wydruki znajdują się w aktach administracyjnych, a na które wskazywali skarżący dowodzą, że sprzedający przez Internet mają mechanizmy kontroli w tym zakresie – rejestracja i indywidualizacja zamawiającego (obowiązek podania danych osobowych i adresowych), a przy odbiorze kontrola dokumentów osoby odbierającej towar. Dostawca jest też obowiązany dokonać kontroli stanu trzeźwości osoby odbierającej towar.

Nie bez znaczenia dla treści rozstrzygnięcia w tej sprawie mają także postanowienia art. 70 k.c. W przypadku wątpliwości co do czasu i miejsca zawarcia umowy sprzedaży przewidziano w tym przepisie reguły interpretacyjne, pozwalające usunąć wątpliwości co do tych faktów.

W przepisie art. 70 k.c. przewidziano dwie reguły interpretacyjne, pozwalające na ustalenie czasu i miejsca zawarcia umowy w ofertowym trybie kontaktowania właśnie w takiej sytuacji. Określenie czasu i miejsca zawarcia umowy następuje przez wskazanie kiedy i gdzie strony złożyły zgodne oświadczenia woli konstytuujące czynność prawną. Przedmiotowa zasada pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia tych faktów w przypadku, gdy oferent i oblat, będąc jednocześnie obecni w tym samym czasie i miejscu, złożyli swoje oświadczenia woli. Wskazana reguła nie umożliwia natomiast określenia czasu oraz miejsca zawarcia umowy w sytuacji, gdy strony nie przebywały w tożsamym miejscu i ich oświadczenia woli nie były składane w bliskim związku czasowym.

W konsekwencji przepis art. 70 k.c. znajdzie zastosowanie do umów zawieranych bez jednoczesnej obecności oferenta i oblata. W doktrynie przyjęto słuszne stanowisko, że strony mogą samodzielnie określić czas zawarcia umowy, wyznaczając odmienny moment dokonania czynności prawnej niż chwila dojścia do oferenta oświadczenia oblata o przyjęciu oferty zgodnie z art. 61 k.c. Wskazano, że przedmiotowy zabieg będzie celowy zwłaszcza w przypadkach, gdy umowa dochodzi do skutku między podmiotami, które nie są jednocześnie obecne w tym samym miejscu. Swoboda stron jest jednak w tym względzie ograniczona. Chwila zawarcia umowy wyznaczona przez oferenta i oblata powinna bowiem mieścić się w granicach czasowych określonych przez przepisy art. 66 § 2, art. 67 i art. 69 k.c., normujące dojście umowy do skutku poprzez przyjęcie oferty. Zgodnie z regułą ogólną, umowa rodzi skutki prawne z chwilą jej zawarcia.

Dopuszczalne jest jednak również wskazanie przez strony umowy innego momentu, z którym powstaną wszystkie lub niektóre jej konsekwencje prawne. Strony są uprawnione do korzystania z przedmiotowej kompetencji w granicach swobody umów. Jeżeli ofertę akceptuje się przez oświadczenie woli wymagające dojścia oferenta, ofertę uważa się za zawartą w chwili otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia oblata o jej przyjęciu. Decyduje tutaj chwila dojścia pozytywnej odpowiedzi adresata do oferenta (art. 61 § 1 k.c.). Natomiast w sytuacji, gdy oświadczenie o przyjęciu oferty ma postać elektroniczną, będzie to chwila wprowadzenia go do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, by składający mógł się z treścią oświadczenia zapoznać (art. 61 § 2 k.c.).

"W przypadku składania oferty w postaci elektronicznej (art. 661 k.c.), bez względu na to, czy oferent posłużył się indywidualnym środkiem komunikacji na odległość czy niemającym takiego charakteru, umowę uznaje się za zawartą w miejscu zamieszkania albo w siedzibie składającego propozycję w chwili dojścia kontraktu do skutku. Ustawodawca nie zastosował tutaj reguły ogólnej, zgodnie z którą miejscem zawarcia umowy jest miejsce otrzymania przez składającego ofertę jej akceptacji, ponieważ rodziłoby to bardzo poważne trudności wynikające ze specyfiki komunikacji elektronicznej, zwłaszcza odbywającej się za pomocą Internetu, mającego globalny zasięg. Zazwyczaj miejscem doręczenia oświadczenia o przyjęciu propozycji w postaci elektronicznej jest bowiem miejsce położenia serwera, z którego korzysta oferent w ramach usługi poczty elektronicznej lub aktywnego dostępu do wszystkich zasobów sieci.

Serwery, stanowiąc własność specjalistycznych przedsiębiorstw, mogą zostać usytuowane w dowolnym miejscu na globie, niemającym jakiegokolwiek rzeczywistego związku z kontraktem. Przyjęcie ogólnego rozwiązania mogłoby zatem doprowadzić do powiązania stosunku umownego z przypadkowym miejscem, którego lokalizację trudno byłoby przewidzieć i wprowadzić zbędny element międzynarodowy. W przypadku gdy oferentem jest użytkownik sieci, będący konsumentem lub przedsiębiorcą, składający ofertę na podstawie zaproszenia do zawarcia umowy zamieszczonego na stronie internetowej, w szczególności sklepu internetowego, przez profesjonalistę trudniącego się sprzedażą towarów lub świadczeniem usług, miejscem zawarcia umowy będzie miejsce zamieszkania lub siedziba nabywcy, co należy uznać za korzystne dla tego podmiotu." (vide: Komentarz do art. 70 k.c. w LEX; Fras. M. (red.). Habdas. M. (red.) Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Cześć ogólna (art. 1-125); por. też A. Kubik. Sprzedaż alkoholu przez Internet, PUG, Warszawa 2015, nr 3, s. 2).

W konsekwencji podzielić należało stanowisko skarżącej, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy realizacja umowy sprzedaży następuje we wskazanym w udzielonym im w zezwoleniu punkcie sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych, a nie poza nim. Sprzedaż następuje w konkretnie określonym i objętym zezwoleniem punktem sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych, a jedynie złożenie zamówienia następuje przy pomocy środków komunikacji na odległość (przez internet, ale także przez telefon – punkt 3.2 Regulaminu.Witryny).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi zatem na stanowisku, że "sprzedaż przez Internet", lecz z określonego w zezwoleniu punktu sprzedaży, nie jest jeszcze jednym, dodatkowym miejscem sprzedaży, niewymienionym w art. 96 ustawy, lecz jest to dodatkowa forma komunikacji przedsiębiorcy z potencjalnymi klientami, a więc jednym ze sposobów sprzedaży funkcjonującym w dzisiejszych realiach (por. w tym względzie A. Kubik. Sprzedaż alkoholu przez Internet, Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, Warszawa 2015, nr 3, s. 2).

Nie zachodziły także przesłanki cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie art.18 ust. 10 pkt 1 w zw. z art. 131 ust. 1 u.w.t.p.a. Zgodnie z art. 131 ust. 1 u.w.t.p.a. zabrania się na obszarze kraju reklamy i promocji napojów alkoholowych, z wyjątkiem piwa. Sąd podziela argumentację skarżącej, że zamieszczone na jej stronie internetowej zdjęcia/wizualizacje butelek wina z opisem i ceną nie stanowią reklamy, lecz informację i ofertę o produktach, które są przedmiotem działalności handlowej Spółki. Jak wskazano w art. 21 ust. 1 pkt 3 u.w.t.p.a. przez reklamę napojów alkoholowych rozumie się publiczne rozpowszechnianie znaków towarowych napojów alkoholowych lub symboli graficznych z nimi związanych, a także nazw i symboli graficznych przedsiębiorców produkujących napoje alkoholowe, nieróżniących się od nazw i symboli graficznych napojów alkoholowych, służące popularyzowaniu znaków towarowych napojów alkoholowych; za reklamę nie uważa się informacji używanych do celów handlowych pomiędzy przedsiębiorcami zajmującymi się produkcją, obrotem hurtowym i handlem napojami alkoholowymi.

Reklama musi być zatem ukierunkowana na popularyzowanie znaków towarowych napojów alkoholowych. Tymczasem treść strony internetowej prowadzonej przez Spółką ma przede wszystkim charakter informacyjny o asortymencie towarowym oferowanym do sprzedaży w sklepie, zapoznanie się z jego charakterystyką oraz ceną. Jak słusznie zauważyła skarżąca, zawarte tam treści nie są dostępne i prezentowane dla wszystkich mimo ich woli jak np. reklama w telewizji, w gazetach, czy na bilbordach. Jest ona dostępna wyłącznie dla osób zainteresowanych taką informacją, gdy kupujący sam poszukuje informacji o produkcie.

Co jednak istotne w podstawie prawnej decyzji powiązano art.18 ust. 10 pkt 1 w zw. z art. 131 ust. 1 u.w.t.p.a. Wskazana w art.18 ust. 10 pkt 1 u.w.t.p.a. podstawa cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych powiązana została z nieprzestrzeganiem określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Tym samym nie wiąże się ona z ewentualnym nawet naruszeniem przepisów ustawy dotyczących reklamy. Naruszenie zakazu reklamy z art. 131 ust. 1 u.w.t.p.a. powiązane zostało jedynie z sankcją karną – art. 452 u.w.t.p.a.

Sąd podzielił zatem argumentację skarżących, że w tym wypadku decyzje organów obydwu instancji o cofnięciu skarżącym udzielonego im uprzednio zezwolenia na sprzedaż przedmiotowych napojów alkoholowych wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania – artykułów 7, 77 § 1 i 81a k.p.a. – stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie wzięcie pod uwagę wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, co wynikało z dokonanej w sposób niewłaściwy wykładni artykułów 18 ust. 10 pkt 1 i 2 w zw. z art. 131 ust. 1 oraz art. 18 ust. 7 pkt 6 i 8 u.w.t.p.a., w tym również bez wskazania z jakich powodów organy nie mogą w procesie interpretacyjnym norm prawnych uwzględnić zasady rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony (art. 7a k.p.a.).

W konsekwencji WSA w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., jak w punkcie II sentencji wyroku.