Uzasadnienie
| Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 5 listopada 2014 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 138 § 1 ustawy z | |dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz | |art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu w wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. poz. 567) w| |związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) | |utrzymało w mocy decyzję Kierownika GOPS działającego z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy | |przyznania K. B. zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad bratem W. W. |
|Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach: |
|Decyzją z dnia [...] 2010 r. [...] przyznane zostało K. B. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką | |nad bratem W. W. – od dnia 1.06.2010 r, bezterminowo. Uprawnienie wygasło z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 | |grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. poz.1548) z dniem 1 lipca | |2013 r. |
|W dniu 18 sierpnia 2014 r. K. B. (dalej: skarżąca) wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o ustalenie prawa do | |zasiłku dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz za okres od dnia 15 maja 2014 r. w związku z koniecznością | |sprawowania opieki nad bratem oświadczając, że wprawdzie posiada gospodarstwo rolne, lecz z powodu opieki nad bratem nie prowadzi | |działalności rolniczej, oraz, że pobiera rentę rodzinną po zmarłym w 2009 r. mężu. |
|Decyzją z dnia [...] 2014 r. Wójt Gminy odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna. Podstawą | |odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia był art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach | |rodzinnych (Dz. U. z 2013r., poz. 1456 j.t., dalej u.o.ś.r) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 6 lit. b) tiret pierwsze ustawy z | |dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów | |(Dz.U.2011.205.1212) zmieniającej ustawę u.o.ś.r. z dniem 14 października 2011 r. Przywołany bowiem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a | |u.o.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m. in. w sytuacji, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do | |renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia | |emerytalno-rentowego.
Analizując zebrany w toku postępowania materiał dowodowy organ stwierdził w oparciu o informacje uzyskane z | |Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że K. B. posiada 19 lat i 8 dni okresu składkowego, oraz 11 miesiecy i 22 dni nieskładkowego o jakich| |mowa w art.6 ust. 2 a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. ppoz. 1442 ze zm. – | |s.u.s.). Co według organu oznacza, że spełnia warunki do uzyskania emerytury, lecz dokonała wyboru świadczenia w postaci renty | |rodzinnej po mężu. W ustalonych okolicznościach stanu faktycznego zdaniem organu skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt | |1 lit. a u.o.ś.r. w brzmieniu powyżej przywołanym, gdyż otrzymuje rentę rodzinną i jednocześnie jest uprawniona do emerytury, tj. ma | |ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w zbiegu prawa uprawnień do renty rodzinnej i innego świadczenia| |emerytalno-rentowego. |
|Od decyzji tej K. B. złożyła odwołanie domagając się przyznania jej wnioskowanego świadczenia w celu sprawowania opieki nad bratem, | |gdyż nie ma podstaw do pozbawienie jej tego świadczenia. |
|Zaskarżoną decyzją z dnia 5 listopada 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. | |Organ odwoławczy podzielił przy tym konkluzję zawartą w decyzji organu I instancji, w myśl której skarżącej nie przysługuje zasiłek dla| |opiekuna. W ocenie Kolegium, jedną z przesłanek przyznania powyższego zasiłku jest spełnienie przez stronę warunków do otrzymania | |świadczenia pielęgnacyjnego określonego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w | |dniu 31 grudnia 2012 r. Z kolei jedną z przesłanek negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie renty rodzinnej z| |tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu uprawnień. |
|W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, K. B. podniosła, że wbrew twierdzeniom | |organów nie posiada ustalonego prawa do emerytury, nie korzysta i nie zamierza korzystać z przysługującej jej emerytury, bowiem wybrała| |korzystniejszą (jak przyznała na rozprawie) rentę rodzinną po zmarłym mężu. |
|Ponadto zdaniem skarżącej, skoro miała wcześniej przyznane świadczenie pielęgnacyjne, to treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego | |przesądza o tym, że zasiłek dla opiekuna, którego domaga się, winien być przyznany automatycznie. |
|W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. |
|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: |
|Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy | |administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te | |kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub | |procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo | |naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź | |stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami | |administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są | |związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. |
|Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w | |stopniu uzasadniającym jej uchylenie. |
|W pierwszej kolejności wypada zauważyć, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 | |r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. poz. 567), regulujący zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów | |osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji | |przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1 powołanej ustawy). Uchwalenie powyższej ustawy było konsekwencją wyroku | |Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt 27/13, publik. w Dz. U. z dnia 16 grudnia 2013 r., poz. 1557) uznającego | |art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz.| |1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) za niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Z kolei art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 | |grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw stanowił, iż wydane na podstawie przepisów | |dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w | |ust. 1, to jest z dniem 1 lipca 2013 r. |
|W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżonej decyzji jest prawo do zasiłku dla opiekuna określone w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o| |ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), a zgodnie z art. 1 tej ustawy określa ona "warunki nabywania | |oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca | |2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". Przepis art. 2 ust. 1 | |u.u.w.z. stanowi z kolei, że "zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia | |pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach | |rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r.". | |Nie budzi wątpliwości, że ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wiąże się z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 | |grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13, który orzekł, że przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o | |świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548), na podstawie których wygasły dotychczasowe decyzje o | |świadczeniach pielęgnacyjnych – są niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z uzasadnieniem wyroku Trybunału | |przywrócenie stanu zgodnego z Konstytucją, to jest przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które świadczenie to | |utraciły od dnia 1 lipca 2013 r., wymagało bezzwłocznej interwencji ustawodawcy, który powinien wprowadzić stosowne korekty w systemie | |prawnym. |
|W analizowanym postepowaniu odmówiono skarżącej zasiłku dla opiekunów z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki określonej w art.17 | |ust. 5 pkt 1 lit.a u.o.ś.r. Przepisem ust. 5 art. 17 cyt. ustawy, określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania świadczenia | |pielęgnacyjnego. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje między innymi, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma | |ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i | |innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku | |przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego (.....). |
|Skarżąca zarówno w odwołaniu jak i w skardze do Sądu powołuje się na okoliczność, że nie pobiera emerytury ani nie występowała o | |ustalenie uprawnień, co w jej ocenie przesądza o tym, że nie doszło do zbiegu uprawnień do renty rodzinnej i emerytury. | |Równocześnie jak wynika z pisma ZUS z dnia 3 września 2014 r skarżąca posiada okres uprawniający do emerytury, jednakże dokonała wyboru| |korzystniejszego świadczenia jakim jest dla niej renta rodzinna po mężu. Okoliczność ta ściśle odpowiada treści normatywnej wynikającej| |z art. 95 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że w razie zbiegu| |u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez | |zainteresowanego. Przepis ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych| |w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, z | |wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z | |dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin lub w art. 15a lub art. 18e ustawy z dnia 18 | |lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby | |Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, | |Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin. Przepis ust. 1 stosuje się także w razie zbiegu u jednej osoby prawa do| |renty rodzinnej z prawem do zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego. |
|Zauważyć należy, że przesłanki ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne |
|z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zostały wymienione |
|w art. 17 u.ś.r. Jednocześnie ustawodawca w art. 17 ust. 5 u.ś.r. taksatywnie wymienił przypadki, w których to świadczenie nie | |przysługuje. Jest to katalog zamknięty i niedopuszczalne jest dokonywanie wykładni rozszerzającej. Przepis ten nie daje organom | |jakichkolwiek możliwości odstępstw od ustalonych zasad w nim zawartych, nawet gdyby z indywidualnego punktu widzenia wnioski strony | |były uzasadnione np. jej sytuacja życiową. |
|Nie sposób też podzielić poglądu, ze ustawa o z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (op.cit.) | |przywraca uprawnienia wszystkim tym osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z mocy ustawy z dniem 1 lipca 2013r. | |Podkreślić trzeba, że przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o | |świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, którym "wygaszono" dotychczasowe świadczenia pielęgnacyjne, było stwierdzenie, | |iż ustawodawca dopuścił się do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie | |prawa. |
|Z całokształtu rozważań Trybunału zawartych w wyroku sygn. akt K 27/13 wynika, że uznał on zastosowanie przyjętego w nowelizacji ustawy| |o świadczeniach rodzinnych rozwiązania za nieadekwatne do celu, jakim było wyeliminowanie nadużyć związanych z pobieraniem świadczeń | |pielęgnacyjnych przez osoby w rzeczywistości nie świadczące opieki. Trybunał z jednej strony wskazał, że "w imię wartości doniosłych | |konstytucyjnie ustawodawca może wyjątkowo odstąpić od zasady stabilności decyzji administracyjnych, modyfikując je na niekorzyść | |jednostki, a nawet wygasić wynikające z nich prawa podmiotowe", jednakże zaraz dodał, że "warunkiem koniecznym takiego zabiegu jest | |jednak działanie w celu urzeczywistnienia jakiejś normy konstytucyjnej, w sposób niearbitralny, oraz zagwarantowanie mechanizmów | |ochronnych podmiotom, których sytuacja uległa pogorszeniu.
W związku z tym Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie przekonuje teza, że | |dopiero wygaszenie wszystkich decyzji administracyjnych i poddanie wymogom nowej regulacji podmiotów posiadających dotychczas | |uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego pozwoliło na ograniczenie kręgu osób, które nie sprawują faktycznej opieki nad osobą | |niepełnosprawną, a zarazem korzystają ze świadczeń, przez co nadużywają środków publicznych". |
|Mając na uwadze powyższe należy uznać, że ustawodawca wykonując wyrok Trybunału Konstytucyjnego miał prawo ograniczyć krąg osób, którym| |restytuuje uprawnienia utracone w wyniku niekonstytucyjnego przepisu, udzielając ochrony tym, którzy spełniali warunki do uzyskania | |świadczenia pielęgnacyjnego wg. stanu na dzień 31 grudnia 2012r. Oznacza to zarazem uprawnienie a nawet obowiązek organów do | |przeprowadzenia weryfikacji tych uprawnień, skoro nie zostały one przywrócone z mocy samego prawa, jak to miało miejsce przy ich | |wygaszaniu. |
|Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy trzeba mieć na względzie, że skarżąca korzysta z renty rodzinnej po zmarłym w 2009 r | |mężu, dokonując wyboru, co nie jest sporne świadczenia korzystniejszego od wynikającego z posiadanych uprawnień do emerytury. | |Okoliczność, że nie wystąpiła o przyznanie jej emerytury nie zmienia faktu, że z uwagi na wykazane okresy składkowe i nieskładkowe oraz| |osiągnięty wiek (data ur.
- 15. 04. 1950 r.) posiada do niej uprawnienie. Natomiast w dacie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. 2.|
|07. 2010 r. posiadane uprawnienia w zbiegu z renta rodzinna po mężu nie stanowiły przeszkody prawnej, bowiem ograniczenie powyższe | |wprowadzone zostało ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom | |uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2011.205. 1212 – art. 1 pkt 6 lit.b) |
|Należy uznać, że ustawodawca konsekwentnie wykluczył z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji do zasiłku | |dla opiekuna osoby, które korzystają ze świadczeń z FUS w sytuacji zbiegu uprawnień i dokonania wyboru renty rodzinnej. | |Zdaniem Sadu, w niniejszej sprawie, organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i okoliczność, iż skarżąca ma ustalone prawo do | |renty rodzinnej po małżonku oznacza, że jako osobie sprawującej opiekę nad bratem, wnioskowane świadczenie z mocy wyżej cytowanego | |przepisu jej nie przysługuje. |
|Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że decyzje organów pierwszej i drugiej instancji odpowiadają prawu, wobec czego skarga na | |podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podlegała oddaleniu. | | |