Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 211/23

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi A. S. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 1 grudnia 2022 r. (nr SKO.NP/4115/383/2022) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy C. z 24 października 2022 r. (znak: GOPS.5211-16/22) o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. 1. Skarżąca wnioskiem z 10.10.2022 r. zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem pracy z uwagi na opiekę nad matką. W aktach sprawy znajdują się następujące dokumenty:
2. - orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z 15.09.2022r. zaliczającym matkę skarżącej do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24.08.2022 r.;
3. - kartę informacyjną leczenia szpitalnego, z której wynikają schorzenia niepełnosprawnej oraz fakt przebywania w szpitalu od 29.06 do 29.07.2022 r.
4. - informację z zakładu patomorfologii;
5. - kartę oceny stanu pacjenta wg skali Barthela, z której wynika, że matka skarżącej uzyskała 45 pkt na 100 możliwych;
6. - zaświadczenie z 28.10.2022 r. o stanie zdrowia;
7. - wywiad środowiskowy przeprowadzony 21.010.2022 r.;
8. - oświadczenia sióstr skarżącej, iż sprawuje ona opiekę nad matką oraz
9. - świadectwo pracy z którego wynika, iż skarżąca od kwietnia 2006 do lutego 2019 r. była zatrudniona jako kucharka, a stosunek pracy został rozwiązany za wypowiedzeniem przez pracownika.
10. 2. Organ l instancji wskazaną wyżej decyzją odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podał, iż skarżąca w sposób ciągły i długotrwały opiekuje się matką, a zakres tej opieki jest bardzo duży, gdyż niepełnosprawna ma trudności w samodzielnym poruszaniu się. Opieka skarżącej obejmuje pomoc w podstawowych czynnościach życiowych niepełnosprawnej. W ocenie organu I instancji spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże na przeszkodzie przyznaniu żądanego prawa stoi art. 17 ust. 1b, który uzależnia możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od czasu, w którym powstała niepełnosprawności.
11. 3. W odwołaniu skarżąca zwróciła uwagę na niekonstytucyjność podstawy prawnej rozstrzygnięcia organu I instancji akcentując zarazem, iż stan zdrowia jej matki pogarsza się, przez co osoba ta wymaga całodobowej opieki i pomocy przy wszystkich czynnościach życiowych.
12. 4. Organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.01.2014 r. (sygn. akt K 38/13). W tym zakresie Kolegium akcentowało, że spełniania przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało w sprawie dokonywać z pominięciem kryterium określonego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej SKO powołało ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz przedstawiło ich rozumienie.

Następnie organ II instancji zwrócił uwagę na orzeczenie o niepełnosprawności matki skarżącej (z 15.09.2022 r.) podkreślając, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24.08.2022 r., a przyczyną niepełnosprawności stanowią choroby oznaczone symbolem 11-I tj. m.in. choroby endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce.

Podało Kolegium Odwoławcze, że dla oceny, czy występuje w sprawie związek przyczynowo-skutkowy istotna jest kwestia zatrudnienia skarżącej. Wskazało, że w aktach sprawy znajduje się świadectwo pracy z 28.02.2019 r., z którego wynika, że skarżąca była zatrudniona od 19.04.2006 r. do 28.02.2019 r. jako kucharka, a stosunek pracy ustał za wypowiedzeniem przez pracownika. Zestawiając datę zakończenia pracy (luty 2019 r.) z datą orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej (wrzesień 2022 r.), w którym stwierdzono, że stopień niepełnosprawności datuje się od sierpnia 2022 r., stwierdziło SKO w Tarnowie, że zaprzestanie aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą, nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, tym bardziej wobec faktu, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła ona dopiero w dniu 11.10.2022 r. (wpływ do organu).

Dalej Kolegium Odwoławcze wskazało, że niewątpliwie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest zakres wykonywanych przez opiekuna czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej. W tym aspekcie organ II instancji zwrócił uwagę na kartę informacyjną z leczenie szpitalnego wydaną przez Oddział Internistyczno-Geriatryczny z 29.07.2022 r. Na wskazanym oddziale przebywała matka skarżącej od 29.06.2022 r. do 29.07.2022 r. W dokumencie tym, w pozycji "rozpoznanie chorób" podano: przewlekła białaczka limfocytowa z wtórnym niedoborem immunoglobulin, ciężka niedokrwistość normocytowa, hiponatremia, przewlekła niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, migotanie przedsionków, miażdżyca tętnic, przewlekła choroba nerek, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, stan po alloplastyce prawego stawu biodrowego. Opisane wyżej choroby zasadnicze i współistniejące potwierdził ponadto lekarz specjalista medycyny rodzinnej w zaświadczeniu o stanie zdrowia wydanym w dniu 28.10.2022 r.

SKO zaakcentowało, że wnioskodawczymi opisując stan zdrowia matki w oświadczeniu skierowanym do organu odwoławczego podała, że jej matka jest osobą niepełnosprawną z szeregiem chorób przewlekłych. Z uwagi na to, że niepełnosprawna wymaga opieki całodobowej, skarżąca musiała (jak twierdzi) w 2019 r. zrezygnować z pracy zawodowej. Dodała, że matka potrzebuje pomocy w najprostszych codziennych czynnościach, jak przyrządzanie posiłków, pilnowanie by je zjadła, pilnowanie przyjmowania leków, kąpiel. Jednocześnie wskazała, że matka jest pod opieką kilku poradni specjalistycznych co wymaga kontrolowania i pilnowania terminów wizyt lekarskich, organizacji transportu. Skarżąca musi uczestniczyć w wizytach u lekarzy z uwagi na ubytek słuchu niepełnosprawnej, jak i kłopoty z zapamiętaniem zaleceń lekarskich.

Organ II instancji przedstawił wyniki przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Pracownik socjalny odnotował, że skarżąca od kilku lat opiekuje się matką, której stan zdrowia ulega pogorszeniu, a to wiąże się z potrzebą coraz większego zakresu obowiązków i czynności opiekuńczych. Odnotowano, że matka skarżącej ma duże trudności z samodzielnym poruszaniem się wobec czego wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych. Na pomoc tę składa się przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, podawanie leków, zmienianie pampersów, mycie, przebieranie. W wywiadzie odnotowano, że czynności te muszą być wykonywane regularnie, co najmniej kilka razy dziennie, o różnych porach.

Jednocześnie wg skali Barthel, matka skarżącej jest samodzielna w dotarciu do toalety oraz w zdejmowaniu i zakładaniu części garderoby (10 pkt), potrzebuje pomocy w krojeniu, smarowaniu (5 pkt), przemieszcza się z łóżka na krzesło i z powrotem z pomocą jednej lub dwóch osób (5 pkt), potrzebuje pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych (5 pkt), wymaga pomocy przy myciu i kąpieli całego ciała (5 pkt), po powierzchniach płaskich porusza się na odległość do 50 m za pomocą sprzętu wspomagającego i z pomocą jednej osoby (5 pkt), potrzebuje częściowej pomocy innej osoby przy ubieraniu się i rozbieraniu (5 pkt), sporadycznie nie kontroluje czynności fizjologicznych (5 pkt), nie jest w stanie wchodzić i schodzić ze schodów (0 pkt), nie kontroluje czynności fizjologicznych (0 pkt). Łączny uzyskała 45 na 100 pkt możliwych.

SKO w Tarnowie dostrzegło, iż z epikryzy opisanej wyżej karty informacyjnej z leczenia szpitalnego wynika, że rozpoczęta wobec matki skarżącej rehabilitacja ruchowa dała zaskakująco dobry efekt. Osoba ta ze stanu choroby obłożnej, stała się zdolna do samodzielnego chodzenia.

Powołując orzecznictwo sądowoadministracyjne SKO w Tarnowie wywiodło, że wykonywane przez skarżącą względem matki czynności opiekuńcze mają charakter typowych czynności codziennych, a niepełnosprawna "nie wydaje się być całkowicie zależna od otoczenia".

Nadto akcentował organ odwoławczy, że dodatkowym aspektem w sprawie jawi się udział w opiece nad niepełnosprawną, obok skarżącej, także jej rodzeństwa tj. sióstr L., M. oraz L1. Zobowiązane do alimentacji względem matki siostry skarżącej złożyły oświadczenia, w których treści wskazały skarżącą, jako osobę sprawującą opiekę nad ich matką. Kolegium przywołało pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazujący, iż w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie.

Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości. Zdaniem Kolegium, część obowiązków w w/w zakresie mogą przejąć córki niepełnosprawnej, na których również ciąży wobec matki obowiązek alimentacyjny, wynikający z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i obowiązek moralny. Nadto, skarżąca powinna rozważyć możliwość zwrócenia się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych. Taka pomoc mogłaby stanowić uzupełnienie sprawowanej opieki, umożliwiając jej podjęcie zatrudnienia (wyrok WSA w Krakowie z 14.02.2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1160/21).

W ocenie organu odwoławczego, ustalenia sprawy wskazują, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy. Konkluzja taka wynika z analizy przedstawionej na wstępie historii zatrudnienia skarżącej, czynności wykonywanych podczas opieki nad matką, opisanych w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, zadeklarowanych przez odwołującą się w złożonych oświadczeniach, ocenie pacjenta w skali Barthel oraz przedłożonej do akt karty informacyjnej z leczenia szpitalnego. Nie bez znaczenia pozostaje również pomoc zobowiązanych do alimentacji względem matki trzech sióstr wnioskodawczyni, które mogłyby realizować opiekę w formie osobistej lub finansowej.

1. 5. W skardze na opisaną wyżej decyzję wniesioną do sądu administracyjnego skarżąca zarzuciła:
2. - naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, nieustalenie pełnego stanu faktycznego sprawy;
3. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na przyjęciu, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy stanem zdrowia matki i koniecznością sprawowania nad nią opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia, nawet w ograniczonym wymiarze, podczas gdy wykonywane czynności związane z opieką uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia;
4. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegający na przyjęciu, że rodzeństwo skarżącej ma obiektywną możliwość udzielania pomocy w opiece nad matką albo finansowania tej opieki, podczas gdy nie ma takiej możliwości, a ponadto posiadanie rodzeństwa nie stanowi przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
5. - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na skutek błędnego przyjęcia, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak również nieprawidłowe przyjęcie, że rodzeństwo skarżącej ma obiektywną możliwość udzielania pomocy w sprawowaniu tej opieki oraz że posiadanie rodzeństwa wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Skarga domagała się uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

1. 6. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Prezentację motywów przyjętego przez Sąd rozstrzygnięcia uchylającego obie kontrolowane decyzje poprzedzić jednak należy stwierdzeniem, że trafnie SKO w Tarnowie w wydanej w tej sprawie decyzji, zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze, wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Tak więc zakresem koniecznych ustaleń organu administracji w ocenianej sprawie winno być objęte to, czy opieka sprawowana przez wnioskodawcę nad niepełnosprawnym członkiem bliskiej rodziny stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (brakiem podejmowania) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Podstawą odniesień w tym względzie jest niewątpliwie skala opieki świadczonej przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej. Skala ta, determinowana jest stanem zdrowia osoby potrzebującej opieki, co oznacza, że wskazana okoliczność winna być przedmiotem szczególnej uwagi (tj. dokładnych ustaleń) orzekającego organu administracji publicznej.

Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że zagadnieniem spornym w kontrolowanej sprawie było to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej (brakiem jej podejmowania), a opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką. W ocenie Sądu, wyrażone przez organ II instancji stanowisko, kwestionujące istnienie tegoż związku, wywiedzione zostało przedwcześnie, bez dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności tej sprawy (art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 k.p.a.).

Argumentami organu odwoławczego mającymi przemawiać za brakiem spełnienia normatywnej przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego (brak występowania wskazanego wyżej związku przyczynowo-skutowego) była:

1. 1. analiza okresu zatrudnienia skarżącej (2006-2019) odniesiona do daty powstania niepełnosprawności jej matki (sierpień 2022 r.) i momentu złożenia wniosku o świadczenie (październik 2022 r.);
2. 2. zakres opieki sprawowanej nad matką, mający ograniczać się do czynności dnia codziennego oraz
3. 3. fakt, że poza skarżącą, są inne jeszcze osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnej (trzy jej córki).

W zakresie pierwszej ze wskazanych wyżej kwestii należy dostrzec, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych dla złożenia przez zainteresowanego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Wsparcie to jest przyznawane bowiem na wniosek i od wnioskodawcy zależy, czy i kiedy – po wystąpieniu przesłanek do jego przyznania – wystąpi o jego przyznanie. Dlatego też nie było podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Krakowie z 21.12.2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1225/22, wyrok NSA z 18.08.2022 r., sygn. akt I OSK 1939/21). Wskazywana więc przez organ sekwencja dat i odpowiadających im zdarzeń, nie pozwalała więc jeszcze zasadnie przyjmować, iż brak było podstaw do stwierdzenia istnienia związku przyczynowo-skutkowego, jeżeli tylko w sprawie dowiedzione by zostało, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej skarżącej, leżała obiektywna konieczność sprawowania opieki nad matką.

W orzecznictwie sądowym akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14.05.2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżący spełnia przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia uwarunkowaną wskazywaną wyżej przyczyną. Fakt więc, iż skarżąca nie była aktywna zawodowo w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie wykluczał automatycznie dopuszczalności przyjęcia, że aktualną (na dzień składania wniosku) przyczyną (powodem) jej pasywności zawodowej, było realizowanie opieki względem niepełnosprawnej matki.

Inaczej mówiąc, zakończenie przez skarżąca stosunku pracy w 2019 r. samoistnie nie przesądzało jeszcze możliwości przyjęcia istnienia związku przyczynowego w rozumieniu wyżej przedstawionym. Cytowany zaś przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., na równi z rezygnacją z zatrudnienia, traktuje fakt jego niepodejmowania. W tej zaś sprawie, skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w październiku 2022 r., co miało miejsce w okresie, w którym jej matka była osobą niepełnosprawną (znaczny stopień niepełnosprawności ustalony zostało od sierpnia 2022 r.). Przyjmując – za powołanym wyżej poglądem – że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.s.r. winna być dokonywana jako aktualna - tj. odnosząca się też do czasu orzekania przez organ administracji w danej sprawie - stwierdzić należało, że zaprezentowana przez SKO w analizowanym zakresie argumentacja – nie mogła mieć decydującego znaczenia dla kierunku rozstrzygnięcia tej sprawy.

W ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego odnośnie zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, który ma ograniczać się do czynności dnia codziennego – nie zostało oparte na dokładnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy i kompleksowej ocenie całego materiału dowodowego. Jak bowiem już wcześniej wskazano, o zakresie koniecznej opieki decyduje stan zdrowia niepełnosprawnego. W tym aspekcie zwrócić należy uwagę na kartę informacyjną leczenia szpitalnego (k. 4 a.a.). Dokument ten (który przywołuje także Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji) prezentuje m.in. rodzaj chorób, które rozpoznane zostały u matki skarżącej. Są to: przewlekła białaczka limfocytowa z wtórnym niedoborem immunoglobulin, ciężka niedokrwistość normocytowa, hiponatremia, wysięk limfocytarny w jamie opłucnej, przewlekła niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, utrwalone migotanie przedsionków, miażdżyca tętnic, wszczepiony kardiostymulator (z powodu choroby węzła zatokowego), przewlekła choroba nerek w stadium G3a, hiperurykemia, choroba wrzodowa żołądka, stan po resekcji pęcherzyka żółciowego, stan po usunięciu narządu rodnego, krwawienie z przewodu pokarmowego, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, stan po alloplastyce prawego stawu biodrowego oraz otępienie o średnim stopniu zaawansowania.

W związku z przedstawionym dokumentem, obrazującym stan zdrowia niepełnosprawnej, należy więc zadać pytanie, czy opieka nad osobą obarczoną wskazaną ilością i rodzajem chorób, może w istocie sprowadzać się do zwykłych czynności dnia codziennego, a to zaś skłania do pytania, czy osoba o wskazanych niedomaganiach zdrowotnych (szereg ciężkich chorób, w tym białaczka), może zostać pozostawiona na kilka godzin sama tj. na czas, w którym opiekun realizował będzie aktywność zawodową. Zaskarżona decyzja nie prezentuje żadnych rozważań w powyższym zakresie. Organ odwoławczy, choć przytoczył schorzenia skarżącej (pomijając przy tym niektóre z nich m.in. otępienie – k. 7 decyzji), to jednak nie przeprowadził analizy i oceny tego dokumentu pod kątem wpływu wskazanych wyżej uwarunkowań zdrowotnych na celowy zakres opieki, co dopiero rzutować by mogło na ustalenie istnienia (lub braku) ustawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe wypowiedzi i rozważania były dodatkowo celowe, jeśli uwzględni się przyjętą przez organ I instancji podstawę faktyczną rozstrzygnięcia sprawy akcentującą, iż "zakres opieki skarżącej nad matką jest bardzo duży", a realizowana opieka "ma charakter ciągły i długotrwały", zaś "stała obecność skarżącej przy matce jest konieczna ze względu na stan jej zdrowia", co skutkowało finalnym stwierdzeniem, że "wnioskodawczyni spełnia warunki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.", jednakże na przeszkodzie przyznaniu świadczenia stał – w błędnym przeświadczeniu organu – art. 17 ust. 1b u.ś.r. Tak więc SKO w Tarnowie przyjmując odmiennie od organu I instancji, iż zakres opieki skarżącej nad matką nie uzasadnia rezygnacji z aktywności zawodowej, zaniechało odniesienia wynikającego z akt stanu zdrowia niepełnosprawnej do koniecznego w takim przypadku zakresu roztaczanej opieki. W tym aspekcie dostrzec jeszcze należy, że z akt sprawy wynika także informacja o lekach zażywanych przez niepełnosprawną (k. 4).

Poza zakresem ocen organu pozostała analiza częstotliwości zażywania tych leków, pory dnia w jakich mają być aplikowane, tudzież tego, czy matka niepełnosprawnej jest w stanie samodzielnie leki te przygotować i przyjąć, w szczególności przy uwzględnieniu wynikającego z akt otępienia tej osoby. W sprawie nie poczyniono też żadnych ustaleń odnośnie tego, jak często matka skarżącej uczestniczy w wizytach lekarskich (wg skarżącej jest pod opieką szeregu specjalistów) i czy w związku z tym konieczność asysty skarżącej w tych wizytach (dowóz, organizacja transportu, uczestnictwo w nich) mogą nie kolidować z wykonywanym przez opiekuna zatrudnieniem. Doświadczenie życiowe podpowiada przy tym, że określony rodzaj i ilość chorób niepełnosprawnego, generować mogą taką częstotliwość wizyt lekarskich chorego, w których uczestniczyć musi, siłą rzeczy opiekun, że podjęcie zatrudnienia może istotnie być wykluczone.

Niewątpliwie jednak, ten aspekt sprawy, choć był podnoszony przez skarżącą, nie został wyjaśniony przez organ. Poprzestanie więc organu na stwierdzeniu skarżącej, iż pomaga matce we wszelkich czynnościach, bez szczegółowych, dalej idących ustaleń w kwetii potrzebnej częstotliwości (skali) tych czynności, stanowiło o naruszeniu art. 7 i art. 77 par. 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dopiero natomiast poczynienie takich ustaleń i odniesienie ich do koniecznego w stwierdzonej sytuacji zdrowotnej niepełnosprawnej - częstotliwości sprawowanej opieki, mogło pozwalać na poczynienie rozważań, w kwestii istnienia związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i rzeczowe wypowiedzenie się co do tego, czy opieka nad niepełnosprawną może być godzona z aktywnością zawodową.

W ocenie Sądu, decydującego waloru o braku potrzeby opieki wykraczającej poza zwykłe codzienne czynności, nie można było przypisać jedynie tylko faktowi postępów w leczeniu niepełnosprawnej (k. 4 epikryza), dzięki którym, matka skarżącej może samodzielnie chodzić. Wszak skarżąca w toku postępowania dowodziła, że jej matka wymaga stałej opieki, a poruszać się ma ona z wielkim trudem, co wydaje się być wiarygodne uwzględniając rodzaj chorób na które cierpi (m.in. przewlekła białaczka, ciężka niedokrwistość, szereg ciężkich obciążeń kardiologicznych). Pośrednim potwierdzeniem tego wniosku jest przeprowadzona ocena wg skali Barthela, wg której niepełnosprawna uzyskała mniej niż połowę możliwych punktów (45/100).

Odnośnie natomiast od argumentu, że poza skarżącą, są inne jeszcze osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnej (trzy jej córki) dostrzec trzeba, że przywołany przez Kolegium argument był o tyle nieuprawniony, że organ ten oparł się jedynie na fakcie, iż jedynie tylko istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji matki skarżącej. Tymczasem akta sprawy zawierają jedynie oświadczenia sióstr skarżącej, iż to skarżąca opiekuje się matką. Akta nie prezentują przy tym występowania jakichkolwiek obiektywnych przeszkód mogących przemawiać za brakiem zwolnienia rodzeństwa skarżącej z obowiązku troski (opieki) nad matką. W sprawie nie podjęto więc jakichkolwiek kroków celem ustalenia sytuacji rodzinno-dochodowej rodzeństwa skarżącej, nie wysłuchano tych osoby, jak też nie odebrano od niej oświadczenia w wymienionym wyżej przedmiocie. Z treści decyzji organu I instancji można wnioskować, iż uznał on, że wskazana kwestia nie wymaga ustaleń, gdyż – może nie jest dla sprawy istotna.

Organ II instancji zaś, przyjmując jako przeszkodę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego fakt istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji matki skarżącej, nie poczynił ustaleń w sygnalizowanym wyżej zakresie (istnienia obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki), zaś treść akt, nie pozwalała kategorycznie uznawać powyższej okoliczności za spełnioną

W przedstawionych wyżej okolicznościach stwierdzić więc należało, że odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego została wywiedziona niewątpliwie przedwcześnie, gdyż nastąpiło to w warunkach, w których stan faktyczny sprawy nie został dokładnie wyjaśniony (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.). W konsekwencji doszło również do naruszenia prawa materialnego – art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zarzuty skargi korelujące z przedstawionymi wyżej rozważaniami uznać więc należało za trafne.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organów administracji będzie uwzględnienie przedstawionych wyżej rozważań, które wyznaczają jednocześnie zakres koniecznych do ustalenia i uwzględnienia okoliczności, nieodzownych dla poprawnego ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia tej sprawy. Sąd podkreśla przy tym, aby organ I instancji uwzględnił przedstawioną na wstępie wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania i oceny, Sąd w pkt 1 uchylił decyzję zaskarżoną i decyzję ją poprzedzającą, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c) w zw. z art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 259; dalej p.p.s.a).